Вконтакте facebook Вконтакте Вконтакте
Гәзитте ойоштороусылар:
Башҡортостан Республикаһы
Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай,
Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте
» » Баҙар түгел, баҡса бирә ашлама
Баҡсалағы һәр түтәл-ҡыуаҡтан биҙрәләп уңыш алыу – һәммәбеҙҙең дә яҡты хыялы. “Компостер” тигән мөғжизә иһә был маҡсатты тормошҡа ашырырға мотлаҡ ярҙам итәсәк. Өҫтәүенә был ҡоролма органик ашламаны бушлай әҙерләп биреп кенә ҡалмай, баҡсалағы, эргә-тирәләге ҡый үләндәренән дә оҫта ҡотолдора. Уталған сүп ямғырға эләгеп серемәһен, насар еҫ сығарып, себен-фәлән йыймаһын йә, киреһенсә, эҫе ҡояшта янып кипмәһен өсөн үҙ ҡулдарыбыҙ менән уңайлы компостер яһай алабыҙ.


Компост – микроорганизмдар эш­мәкәр­леге йоғонтоһонда төрлө органик матдәләрҙең сереүенән барлыҡҡа килгән тәбиғи һәм бушлай ашлама.
Баҡсасының шәхси ихтыяжынан сығып, ғәҙәттә 200 – 1000 литр һыйҙырышлы уңайлы һауыт итеп яһала компостер. Ашлама өсөн таман йәшниктең үлсәме ике – дүрт квадрат метр, бейеклеге бер метрға етә. Компостерҙы төрлө материалдан яһаһаң да була, иң мөһиме – стеналары йылы тотһон, ә эсендәге артыҡ һыу аҫҡа ағып төшә алһын. Һис шикһеҙ, уны ҡулланыу ҙа артыҡ мәшәҡәт тыуҙырмаһын. Ошондай төр ҡоролмаларҙың ике, хатта өс камералылары ла осрай.
Баҡса компостерын, ғәҙәттә, ағастан яһайҙар. Бурсанан йыйылған каркасты ағас таҡталар менән көпләйҙәр. Ҡапҡасын иһә бөтөнләй япмайҙар йә ҡаҫмаҡ ҡулланалар.
Эйе, кемдәрҙер компост өсөн соҡор ҡаҙып, шунда ашлама әҙерләү менән мәшғүл. Әммә бындай алымдың һауа үткәрмәүе, һыу йыйыуы кеүек кире йоғонтоһо бар. Өҫтәүенә соҡорҙағы ашламаны болғатып та, әҙерен иң аҫтан алыуы ла ҡыйынлыҡ тыуҙыра. Компостерҙы баҡсаның ҡорораҡ – дымды яҡшы үткәргән (ҡом, гравий, үлән) урынға ҡуйыу кәрәк. Ашлама яҡшы өлгөрһөн өсөн, уны ваҡыты-ваҡыты менән болғатып тороу зарур. Әҙер компост һаҫыҡ түгел, урман, бәшмәк еҫенә тартым була. Төҫө – ҡуңыр, көрән. Йәшел икән, тимәк, өлөшләтә силос һалынған, ҡара төҫ иһә ашламаның үтә янғанын аңлата. Әгәр компоста ямғыр селәүҙәре күп икән, шатланып, уларҙы түтәлдәрегеҙгә таратып һалығыҙ.
Йәшелсә һәм еләк түтәлдәрен фәҡәт компост өҫтөнә яһарға була. Күтәртелгән урынға компост һибеп, үрсетмәләрҙе сәсәләр. Алмағас йә башҡа эре үҫентеләр ултыртҡанда, компост ҡаҙылған әҙер соҡорға һалына. Яҙын бындай ашламаны ҡыуаҡ һәм ағас төптәренә һибәләр.
Компостерға нимә һалырға:
ЯРАЙ: йәшел япраҡ, сабылған үлән, һабаҡ, аш-һыу, емеш-еләк ҡалдыҡтары, тиреҫ, һалам, ботаҡ, көнбағыш ҡабығы, кукуруз сәкәне, ҡағыҙ, бысҡы онтағы.
ЯРАМАЙ: ит, балыҡ, сало ҡалдыҡ­тары, һөйәк, һөт ризыҡтары, һауыт-һаба йыуыу өсөн химик шыйыҡса, синтетика.


Алма ҡойолор
мәл етте


Август айында емеш ағастары үҫеүҙән туҡтап, бар көсөн уңышты өлгөртөүгә йүнәлтә. Алма һәм грушалар ҡойолмаһын өсөн тәжрибәле баҡсасылар был мәлдә уларға һыу ҡоймаҫҡа кәңәш итә.


Уңышты күп биргән, ауырайған ботаҡтар аҫтына таяу ҡуйыу зарур. Әммә ошо ҡулайламаға тейгән урынына йомшағыраҡ, ағасты боҙмаған материал ҡуйырға онотмағыҙ.
Халыҡ телендә август айы “алма ҡойолған мәл” тип йөрөтөлә. Ысынлап та, ҡайһы бер баҡсаларҙа ағас төптәренә емештән балаҫ йәйелгәнме ни! Был уңышты шунда уҡ йыйып, унан алма һеркәһе яһарға йә киптерергә була.
Әгәр ҙә йәй ямғырлы булып, ағастың япраҡтары ла, емештәре лә таҙ менән зарарланған икән, алмағасты ла, грушаны ла мотлаҡ дауалар кәрәк. Бының өсөн көҙөн ҡойолған япраҡтарҙы тырматып, компост яһағыҙ йә ергә күмегеҙ. Иртә яҙҙа ағастарға – баҡыр купоросы (10 литр һыуға 50-100 грамм), вегетация башланғансы һәм унан һуң тимер купоросы (10 литр һыуға 500 грамм) һибеү файҙалы булыр.
Уңышын йыйып алып, яҡынса ике аҙна ваҡыт үткәс, иртә өлгөргән алма һәм грушаларҙың тамырҙары әүҙем үҫә башлай, ошо мәлдә уларҙы органик ашлама менән туҡландырығыҙ. Емеш ағастары ҡышты имен-аман үткәрһен өсөн август аҙағында уларға фосфорлы-калийлы ашламаны йәлләмәгеҙ.




Беҙҙе Яндекс Дзен лентаһында уҡығыҙ

В ОдноклассникахВконтакте

Комментарий өҫтәргә






Ҡыяр-помидор тоҙлар мәл Һыуыҡ һыуҙа тоҙланған ҡыяр

Ҡыяр-помидор тоҙлар мәл Һыуыҡ һыуҙа тоҙланған ҡыяр 15.07.2023 // Баҡса

Өс литрлыҡ банка төбөнә бер укроп һабағы, ҡурай еләге, ҡарағат, сейә япрағы һалырға. Бер рәт ҡыяр...

Тотош уҡырға 3 136

Уңышты нисек һаҡларға?

Уңышты нисек һаҡларға? 15.07.2023 // Баҡса

Сөгөлдөр һәйбәт һаҡланһын өсөн һабағын ҡул менән бороп өҙмәгеҙ, ә төбөн 1-1,5 сантиметр оҙонлоғонда...

Тотош уҡырға 1 413

Алтын йомортҡа... һарайҙа

Алтын йомортҡа... һарайҙа 21.05.2023 // Баҡса

Тауыҡ йылы тамамланды, ләкин шәхси хужалыҡтарҙа ҡош-ҡорт тотоу төп тармаҡ булып ҡала. Ите,...

Тотош уҡырға 1 124

Кишер яратһаң

Кишер яратһаң 21.05.2023 // Баҡса

Кишерһеҙ бер табынды ла күҙ алдына килтереп булмай. Уны беҙ аш, былау бешергәндә, салаттар...

Тотош уҡырға 1 121

Сәскәләр тураһында

Сәскәләр тураһында 21.05.2023 // Баҡса

– Башҡа мәшәҡәттәр менән мартта сәскә сәсә алманым. Йәй көнө баҡсаға күсереп ултыртыу өсөн әле...

Тотош уҡырға 1 353

Ер еләге үҫтереү тәртибе

Ер еләге үҫтереү тәртибе 21.05.2023 // Баҡса

Беҙҙәге һауа шарттарында ер еләгенең вегетация осоро ҡар иреп бөткәс тә башлана. Май аҙаҡтарында...

Тотош уҡырға 1 116

Нимә беләбеҙ?

Нимә беләбеҙ? 21.05.2023 // Баҡса

Картуф мал, ҡош-ҡорт аҙығында ла, сәнәғәт өлкәһендә лә киң ҡулланыла. Медицина өлкәһе ғалимдары...

Тотош уҡырға 1 175

Редис, помидор, борос...

Редис, помидор, борос... 23.03.2022 // Баҡса

Иртә яҙҙан сәсеп үҫтерелгән йәшелсә үҫентеләрен башта быяла йәки полиэтилен япма аҫтына, шунан асыҡ...

Тотош уҡырға 1 866

Һыу һибеү һәм туҡландырыу

Һыу һибеү һәм туҡландырыу 23.03.2022 // Баҡса

Июлдә баҡсала төп эштәр­ҙең береһе ул. Һыуҙы иртән йә­ки кисен, ҡояш артыҡ ҡыҙ­ҙыр­ма­ғанда,...

Тотош уҡырға 1 985

Ҡоротҡостарҙы ҡоротҡос

Ҡоротҡостарҙы ҡоротҡос 23.03.2022 // Баҡса

Туҡланыу шарттарына ҡарап, ҡоротҡостар ике төргә бүленә: беренсеһе үҫемлектең һутын һурһа, икенсеһе...

Тотош уҡырға 1 286

Әтәсте нисек һайларға?

Әтәсте нисек һайларға? 23.03.2022 // Баҡса

Ихата йәме нимәлә? Нисек кенә сәйер булмаһын — әтәстә! Һәүетемсә генә барған ауыл тормошона...

Тотош уҡырға 1 510

Тәҙрә төбөндәге баҡса

Тәҙрә төбөндәге баҡса 23.03.2022 // Баҡса

Беҙҙең һауа шарттарында йылылыҡ яратҡан культураларҙың үрсетмәһен йыш ҡына тәҙрә төбөндә үҫтерәләр....

Тотош уҡырға 1 253