Вконтакте Вконтакте Вконтакте
Гәзитте ойоштороусылар:
Башҡортостан Республикаһы
Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай,
Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте
Башҡортостан гәзите » Баҡса » Тынғыһыҙ осор
Тынғыһыҙ осор
Көндәр ҡыҙҙыра. 22 июнь – йылдың иң оҙон көнө. Ҡурай еләге, балан ағасы сәскә тажын аса, ҡыҙыл клевер сәскә ата. Арыш баш ҡоҫа. Емеш ағастары сәскә ҡоя, крыжовник, ҡарағат күҙгә күренеп ҙурая. Айҙың өсөнсө ун көнлөгөндә ер еләге өлгөрә башлай.
Йәйге ҡояштың йылы нурҙарында емеш ағастары япраҡтарын киң йәйеп, тамырҙарын тәрән ебәреп, иркенләп үҫә. Ошо осорҙа улар дымға, ашламаға ныҡ мохтаж. Өҫтәмә туҡландырыу, сүп үләндәренә, ҡоротҡостарға, ауырыуҙарға ҡаршы көрәш йәйелдереү, тупраҡты дымлы тотоу кеүек эштәрҙе башҡарыу – мотлаҡ агротехник саралар.


Өҫтәмә туҡландырыу. Еләк-емеш культураларын өҫтәмә туҡландырыу өсөн ике аш ҡалағы ҡатмарлы ашлама (азот, фосфор, калий ҡатнашмаһы – аммофоска) бер биҙрә һыуҙа иретелә. Алмағастар туҡландырыла. Был эште емеш йомроланып үҫә башлағас тағы ла ҡабатларға кәрәк. Комплекслы ашлама булмағанда, 10 л һыуға бер ҡалаҡ мочевина йәки ике ҡалаҡ аммиак селитраһына бер ҡалаҡ калий, ике ҡалаҡ суперфосфат ҡатнашмаларын иретеп туҡландырырға мөмкин. Был ваҡытта еләк-емеш ағастарының төбөнә һыу һибергә кәрәк. Минераль ашламалар булмағанда, емеш бирә торған 5-10 йыллыҡ алмағастарға, бер өлөшкә 10 өлөш һыу ҡушып, тиреҫ шыйыҡсаһы (ҡош тиҙәге ыңғай һөҙөмтә бирә) һибелә. Һәр төпкә 15-18 биҙрә һыу талап ителә.
Ҡарағат йәки крыжовник ҡыуағына бер биҙрә һыуға берәр ҡалаҡ мочевина, суперфосфат, ярты ҡалаҡ хлорлы калий һалып һибелә.
Ҡурай еләге бер биҙрә һыуға бер ҡалаҡ аммиак селитраһы, ике ҡалаҡ суперфосфат, бер ҡалаҡ хлорлы калий һалып туҡландырыла. Шыйыҡса үҫемлектәр тирәһендә ҡаҙылған бураҙналарға һибелә. Бураҙналар 8-10 см тәрәнлектә эшләнә, шыйыҡса һибелгәндән һуң күмелә. Минераль ашлама булмағанда 1:10 күләмендә ҡош тиҙәге менән ашлана.
Баҡса еләге мочевина менән өҫтәмә туҡландырыла, бер метр рәткә 10 г ҡоро ашлама йәки бер биҙрә һыуға бер ҡалаҡ иретеп һибелә. (Бер биҙрә иретмә – 2 метрға).
Үҫемлектәрҙе ашлама иретмәләре менән туҡландырып булмай икән, бер квадрат метрға 3-4 биҙрә иҫәбенән (тупраҡтың дымлылығына ҡарап) һыу һибеп, ер йомшартыла.
Сүп үләндәренә ҡаршы көрәш. Сүп үләне – емеш-еләк биреүсе үҫемлектәрҙең төп дошманы. Йәшәүгә һәләтле ҡырағай сүп үләне үҫемлектәргә ҡарағанда ерҙәге дымды, туҡлыҡлы матдәләрҙе ике-өс тапҡырға күберәк һура, тупраҡты хәлһеҙләндерә, кәрәкле үҫемлектәрҙе баҫып үҫә, уларҙы ҡыҫырыҡлай.
Сүп үләне араһында ҡоротҡос бөжәктәр, ҡарышлауыҡ, кеблә, талпандар йәшерен үрсей. Улар баҡса емештәренә баһалап бөтөргөһөҙ зыян килтерә. Шуға уларҙы баҡсала күренеү менән тамырынан һурып алып тороу мотлаҡ. Йәйҙең йылы көндәре баҡса ҡоротҡостарына ла үрсеү өсөн ыңғай шарттар тыуҙырҙы. Алмағас, ҡарағат, балан ағастарының үҫеү нөктәләрендәге йәш бәбәктәрен һут һурыусы кеблә уратып алды, һуты һурылған япраҡтар бөгәрләнде. Еләк-емештең үҫеүенә ҙур зыян килә башланы. Кимереүсе ҡарышлауыҡтар аҡ, ҡыҙыл ҡарағат япраҡтарын ашай. Һут һурыусы һәм япраҡ ашаусы ҡоротҡостарҙы юҡ итеү өсөн карбофос ҡушылған иретмәләр һиптереү ыңғай һөҙөмтә бирә.
Был айҙа алмағастар сәскәһен ҡойоп, әле генә йомролана башлаған емешлеген ташлай. Емешлек ҡойолоу – тәбиғи биологик процесс. Ауырыуҙың иң беренсе билдәһе – зарарланған емешсәләр ҡойолоу. Ерҙәге зарарланған емешсәне йыйып алыу мотлаҡ.

С. ХАЖИЕВТЫҢ "Уңһын
емеш-еләгең" китабынан.




Беҙҙе Яндекс Дзен лентаһында уҡығыҙ

В Одноклассниках   Вконтакте





Быны көҙ көнө мотлаҡ эшләгеҙ!

Быны көҙ көнө мотлаҡ эшләгеҙ! 29.10.2026 // Баҡса

Әҙерләү өсөн күп нәмә лә кәрәкмәй....

Тотош уҡырға 3

Көҙ етеү менән өйгә сысҡандар тулһа...

Көҙ етеү менән өйгә сысҡандар тулһа... 27.10.2026 // Баҡса

Уларҙы ағыуламай, тоҙаҡҡа эләктермәй, үлтермәй генә ҡыуып та була....

Тотош уҡырға 3

Тағы ла бер сөгөлдөрҙө тиҙ бешереү ысулы
Сөгөлдөрҙө нисек итеп 15 минутта бешереп алырға?

Сөгөлдөрҙө нисек итеп 15 минутта бешереп алырға? 20.10.2026 // Баҡса

Тәмлерәк, һутлыраҡ була һәм өйгә еҫе лә тулмай....

Тотош уҡырға 4

Ҡарабойҙай йәки арыш оно тиҙ әсетә

Ҡарабойҙай йәки арыш оно тиҙ әсетә 18.10.2026 // Баҡса

Өләсәйҙәр шулай эшләй торғайны. Өс көндә әҙер була — ҡыш буйы ҡытырлап торған ризыҡ ашарһығыҙ!...

Тотош уҡырға 7

“Йөҙөмдө үҙебеҙҙә үҫтерергә өйрәнәйек!”

“Йөҙөмдө үҙебеҙҙә үҫтерергә өйрәнәйек!” 18.10.2026 // Баҡса

Нуриман районында Рәфҡәт Ибраһимов йылытмала 200-ҙән ашыу төр виноград үҫтерә. Башҡаларҙы ла ошо ......

Тотош уҡырға 5

Бик тәмле ҡабаҡ ашы рецебы

Бик тәмле ҡабаҡ ашы рецебы 14.10.2026 // Баҡса

Ҡабаҡтар мул булғанда, һеҙ ҙә эшләп ҡарағыҙ...

Тотош уҡырға 4

Әфлисунлы ҡабаҡ һуты бик тәмле!

Әфлисунлы ҡабаҡ һуты бик тәмле! 13.10.2026 // Баҡса

Ҡабаҡтың витаминдарға, минералдарға бай булыуын беләбеҙ. Бүздәк районы Бүздәк ауылынан 80 йәшлек ......

Тотош уҡырға 4

Өс тапҡыр күберәк картуф уңышы алған!

Өс тапҡыр күберәк картуф уңышы алған! 13.10.2026 // Баҡса

Салауат районынан Ирек Мофаззалов "эх, картуф уңманы" быйыл тип зарланып торғайны. Әле ......

Тотош уҡырға 6

Картуфтан ике тапҡыр уңыш йыйып алған

Картуфтан ике тапҡыр уңыш йыйып алған 11.10.2026 // Баҡса

Учалынан Сәлиә Ғатауллина социаль селтәрҙәге сәхифәһендә быйыл нисек итеп картуфтан ике тапҡыр ......

Тотош уҡырға 4

Ни өсөн кәбеҫтәләрен ҡарышлауыҡ ашамаған?

Ни өсөн кәбеҫтәләрен ҡарышлауыҡ ашамаған? 10.10.2026 // Баҡса

Иң мөһиме, улар ҡарышлауыҡтарға ҡаршы эшкәртелмәгән, бер ниндәй ҙә дарыу һибелмәгән. Ә нисек ......

Тотош уҡырға 6

Георгинды ҡасан ҡаҙырға?

Георгинды ҡасан ҡаҙырға? 09.10.2026 // Баҡса

Һәр сәскәне үҫтереүҙең үҙ нескәлектәре бар. Иртә лә алырға ярамай, һуңлатырға ла......

Тотош уҡырға 7


Комментарий өҫтәргә