Ямғырлы йәйҙә картуфты нисек ҡотҡарырға?

Быйылғы йәй ямғырлы һәм һыуыҡ килде. Баҡсала сәселгәнде нисек һаҡлап алып ҡалырға? Картуф, һуған һәм помидорҙы нисек серетмәҫкә? Өфөнән ғалим кәңәштәр бирә.

Баҡсасыларға ауыл хужалығы фәндәре докторы, картуф селекцияһы һәм орлоҡсолоҡ менән шөғөлләнеүсе Илдар Мәрҙәншин кәңәш бирә. Эксперт билдәләүенсә, өҙлөкһөҙ ямғырҙар — үҫемлектәр өсөн ҙур стресс. Артыҡ дымлылыҡ бәшмәк инфекциялары менән генә түгел, ҡайһы бер йәшелсәләргә юҡҡа сығыу менән дә янай.

- Баҡсала ниндәй үҫемлектәрҙе тәү сиратта дымлылыҡтан ҡотҡарырға һуң? Зыян күреүе ихтимал булған төп культура - картуф, - тип һыҙыҡ өҫтөнә ала ғалим. - Әгәр ямғырлы һауа торошо һаҡланһа, баҡсасыларға картуфты мөмкин тиклем бейегерәк күмергә кәңәш итәм. Был нимә өсөн кәрәк? Эш шунда: әгәр картуф бүлбеләре һыу баҫыу зонаһына (һыу кимәленән түбән ятҡанда) эләкһә, улар тын алмай һәм серей. Ни тиклем бейегерәк итеп күмһәгеҙ, шул тиклем бындай хәлгә эләгеү ихтималлығы кәмей. Шуға күрә ямғырһыҙ бер мәл һайларға һәм картуф уңышын һаҡлап ҡалырға тырышырға кәрәк.

Эксперт фекеренсә, хәүеф төркөмөндә тағы бер культура — һуған. Хәҙер ул яҡшы үҫә, ҡыяҡтары һутлы һәм эре. Һәм уның өҫтөндә аҡ тапсыҡтар - онло ысыҡ барлыҡҡа килеүе бар. Ауырыу шашҡан һайын зыян күргән урындар һарғая бара һәм ҡыяҡтар ҡорой.

Бынан тыш, помидорға иғтибар итергә кәрәк. Ямғырҙар һәм даими дымлылыҡ арҡаһында помидорҙың фитофтороз менән ауырыуы ихтимал. Бының өсөн бөтә шарттар ҙа бар. Сөнки беҙҙә, нигеҙҙә, был ауырыуға сыҙамһыҙ сорттар үҫә. Айырыуса Башҡортостанда күҙәтелгән һалҡын һәм дымлы төндәрҙе иҫәпкә алһаҡ. Шуға күрә һуған һәм помидорҙы аҙнаһына бер тапҡыр Фитоспорин-АС менән эшкәртергә кәрәк. 

Болотло һауа торошонда йыш ҡына ҡыяр зыян күрә, сөнки ул йылылыҡ етмәүҙе бик өнәмәй. Дымлы һауа торошонда еләк тә серей. Ҡайһы бер баҡсасылар был осраҡта мульча ҡуллана. Мульча өсөн төрлө материалдар — һалам, бысҡы вағы бара.

Әммә ҡайһы бер культураларға ямғыр бер ни түгел.

— Сөгөлдөр, кишер, кәбеҫтә, ҡабаҡ — был йәшелсәләргә һалҡын һәм дымлы һауа торошо тик файҙаға ғына. Был айырыуса сөгөлдөр һәм кишергә ҡағыла, — тип билдәләй Илдар Мәрҙәншин.

Ямғырҙар тамамланғандан һуң тупраҡты ҡаҙғыслап йомшартығыҙ — был артыҡ дымдың парға әйләнеүен тиҙләтәсәк һәм һауа алмашыныуын тергеҙәсәк. Шулай уҡ оҙайлы дымлы һауа шарттарында күпләп барлыҡҡа килгән лайлалы ҡусҡарҙар һәм ҡый үләндәре менән көрәшергә күберәк ваҡыт бүлергә кәрәк. Хәстәрлек күрһәтһәгеҙ, хатта шундай ҡатмарлы йәйҙә лә яҡшы уңыш алырһығыҙ.

Э. Ибраһимова фотоһы.

Сығанаҡ: https://i-gazeta.com/news/novosti/2025-07-04/kak-v-bashkirii-spasti-urozhay-ot-anomalnyh-dozhdey-4301201