Картуфты һалам аҫтына һалып үҫтереү хәҙер баҡсасылар өсөн яңылыҡ та түгел шикелле. Быға Башҡортостан юлдаш телевидениеһында “Бай баҡса” тапшырыуын алып барғанда бер нисә районда, атап әйткәндә, Балтаста һәм Көйөргәҙелә үҙебеҙ ҙә шаһит булдыҡ.

Яңы Мораптал мәктәбе уҡыусылары педагог Зилиә Әхмәтгәрәева етәкселегендә бер нисә йыл ошо ысул буйынса тәжрибә үткәрә, рефераттар, докладтар яҙып, ғилми эштәре менән республикала уҙғарылған фәнни-ғәмәли конференция­ларҙа ҡатнаша. Беҙ унда иртә яҙҙан картуф сәскән саҡта булдыҡ һәм уңыштың һөҙөмтәһен күрергә көҙ барҙыҡ.
Ни өсөн был ысулға мөрәжәғәт итә һуң морапталдар? Ырымбурға сиктәш булараҡ, ҡыуан елдәр һәм ҡоролоҡ картуфты үҫтереүгә кире йоғонто яһай икән. Һалам аҫтына һалып ҡуйыуҙың иһә уңышҡа ыңғай тәьҫире ҙур. Беренсенән, ерҙе ҡаҙып ыҙаланырға түгел, билдәле бер ара ҡалдырып, таяҡ менән төртөп соҡор яһап ҡына китергә лә мөмкин. Хатта быны эшләмәй, картуфты ерҙең өҫтөнә генә һалырға ла ярай. Бер нисә рәттән һуң өҫтөнә 10-15 сантиметр ҡалынлығында һалам һалып сығалар. Тотош майҙандағы эш тамамланғас, шланг менән һыу һибәләр.
Был ысулдың икенсе һәйбәт яғы: ерҙе сүптән утарға һәм, өсөнсөнән, күмергә лә кәрәкмәй. Һалам аҫтындағы йылынан шытып сыҡҡан картуф ысыҡ һыуын эсеп, рәхәтләнеп үҫә. Дүртенсе уңайлы яғы – уңыш йыйыр ваҡыт еткәс, ерҙе ҡаҙып ыҙаланаһы юҡ: һаламды ситкәрәк этеп шылдыраһың да өҫтә генә ятҡан картуфтарҙы йыйып алаһың. Ер аҫтында ятмағас, улар тупраҡлы булмай, ҡоро һәм таҙа килеш һаҡлана. Ҙур-ҙур картуфтарҙы үлсәп ҡарағайныҡ, уларҙың ауырлығы 600, хатта 700 грамдан ашыу булды. Һалам аҙаҡ ерҙә ятып ҡала, сереп ашламаға әйләнә. Киләһе яҙ иһә бер ниндәй мәшәҡәтһеҙ ошо уҡ эш ҡабатлана.
Картуф баҡсаһына етерлек һаламды ҡайҙан табырға һуң, тиер ҡайһы берәүҙәр. Фермерҙарҙың элекке йылдарҙан ҡалған, төккә уралған артыҡ һаламдарын һорап алырға мөмкин. Инде ул да булмаһа, үҙегеҙҙең хужалыҡтағы иҫке бесән дә ярай.
Ҡайһы бер баҡсасылар яңы ерҙе нисек эшкәртергә тип борсола. Һөрөргә лә, ҡаҙырға ла кәңәш итмәй бәғзе тәжрибәлеләр. Яңы ергә әлеге ысул менән картуф ултыртыуҙы хуп күрәләр. Уларҙың араһы – 60, ә рәттәрҙеке 40 сантиметр булыуы һәйбәт. Бындай ысул менән ултыртылған картуф ғәҙәттәге ерҙә үҫкәндәгегә ҡарағанда, бәлки, һуңыраҡ сығыр, әммә барыбер тегеләрҙе ҡыуып етәсәк. Һалам йәки бесәнде әҙерәк һалһаң, ҡояш нурҙары үтеп инеп, уны йәшәртеүе мөмкин. Был – бер. Икенсенән, йоҡа ҡатлам аша сүп үләндәренең күпләп сығыуы ихтимал. Был иһә картуфтың эреләнеүенә ҡамасаулаясаҡ. Шуға бесән менән һалам баҫылһа, өҫтәп һалып тороу хәйерле.
Баҡсасылар төрлө тәжрибә яһауға әүәҫ. Картуфты көрәкһеҙ, физик көстө артыҡ ҡулланмайынса һалам аҫтында үҫтереп ҡараусылар ҙа табылыр, бәлки. Тәүге йылда, әгәр шикләнһәгеҙ, бер нисә рәтте генә шундай ысул менән сәсеп ҡарарға мөмкин. Әгәр уңыш ҡыуандырһа, картуфты артабан да ошо юл менән үҫтерә алаһығыҙ.

Көйөргәҙе районы,
Мораптал ауылы.