Обаманың теледебатта уңышһыҙлыҡҡа осрауы, Евросоюздың Нобель премияһына тәҡдим ителеүе, Ангела Меркелде Грецияла таш бәреп ҡаршы алыуҙары — барыһы ла беҙҙең иғтибар үҙәгендә.

Обама абруйын күтәрергә уҡтала

АҠШ-тың ғәмәлдәге президенты Барак Обаманы 6 ноябрҙә үтәсәк һайлауҙа алдан уҡ еңел генә “еңдереп” ҡуйғайнылар. Әммә уның төп дәғүәсеһе Митт Ромни ҙа тиҙ бирешә торғандарҙан түгел. Алдан ҡысҡырған кәкүктең башы ауырта тиҙәр, илдең Республика партияһы лидеры ошо хәҡиҡәтте иҫбат итергә тырыша, ахырыһы. Уның теледебатта уңышлы сығыш яһауы күптәр өсөн көтөлмәгән хәл булды. Митт Ромни Барак Обаманы Рәсәй мәсьәләһендә ҡыҫымға алды. Ул быға тиклем дә үҙенең һайлау алды программаларында Рәсәйҙе “беренсе дошман” тип атағайны. Сер түгел: АҠШ-та Рәсәйҙе күрә алмаусылар байтаҡ. Заманында СССР менән АҠШ араһында барған “Һалҡын һуғыш уты” елдәре күптәрҙең күңелендә тәрән эҙ ҡалдырғандыр, моғайын. Митт Ромни ошондай кешеләр араһында симпатия яуларға өмөт итә лә инде. Әйтергә кәрәк, уның был уйы әкренләп тормошҡа аша килә. Һуңғы һорау алыу мәғлүмәттәренән күренеүенсә, ғәмәлдәге президенттың абруйы байтаҡҡа төшкән. Ул быға тиклем Ромниҙан 2-3 процент тауышҡа алдараҡ килә ине. Хәҙер нисбәт кире яҡҡа үҙгәргән.
Ошондай шарттарҙа Аҡ йорт етәкселегенә кисекмәҫтән хәлде төҙәтеү талап ителә. Йәғни Обаманың рейтингын күтәреү өсөн ғәҙәти булмаған алым ҡулланыу өҫтөндә баш ваталар. “Усама бен Ладенды юҡ итеү операцияһы” кеүек ваҡиға Обаманың абруйын бермә-бер күтәрер ине, ти белгестәр. Әммә “беренсе террорсы” күптән юҡ ителде, хәҙер уның ҡәберлеге лә билдәле түгел. Шуға күрә икенсе алым эҙләргә тура килә. Быны тик “мускулдарҙы эшкә егеп” кенә ғәмәлгә ашырып була. Сираттағы сәп итеп, моғайын, Ливия һайланыр. Ни өсөн тигәндә, АҠШ-та “Ғәйепһеҙ мосолмандар” исемле фильм төшөрөлөп йәмәғәтселеккә күрһәтелгәндән һуң, мосолман донъяһын сыуалыштар ялмап алғайны. Ошо сыуалыштар ваҡытында Ливияла АҠШ илсеһе Кристофер Стивенс баш күтәреүселәр тарафынан вәхшиҙәрсә язалап үлтерелде. Ул саҡта Барак Обама был ваҡиғаны язаһыҙ ҡалдырмаҫҡа вәғәҙәләгәйне. Әле килеп Обамаға ошо вәғәҙәһен үтәү — Ливияны бомбаға тотоу форсаты сығып тора.
Эйе, Ливияға ҡоро ер ғәскәрен индереүгә ҡарағанда һауанан бомбаға тотоу АҠШ өсөн күпкә хәүефһеҙерәк. Тәүге осраҡта йәнә ҡорбандар булыу ихтималлығы бар. Быныһы инде ҡаш төҙәтәм тип күҙ сығарыуға бәрәбәр буласаҡ. Шуға ла, Ливияны йәнә бомбаға тота ҡалһалар, моғайын, быны пилотһыҙ бомбардировщиктар аша ғәмәлгә ашырырҙар. Хәл-ваҡиғаның ошондай йүнәлеш алырын Ливияла ла аңлайҙар. Ливияның әлеге етәкселеге американдарҙы дуҫ тип йөрөтә, һәм быға тиклем үҙҙәре үк “боевиктар” йәшеренгән райондарҙы бомбаға тотоуҙарын һорағайны. Уларға “дуҫтарса” яуған бомба ямғырына түҙергә тура килеүе лә ихтимал. Бына шулай, Обаманың Рәсәйгә ҡарата “үтә лә яғымлы ҡарашта” булыуы (Ромни уны нәҡ ошоноң өсөн битәрләй ҙә инде) үтә лә ҡиммәтҡә төшмәксе. Ни хәл итәһең, донъя шулай ҡоролған: президент посын һаҡлап ҡалыр өсөн утҡа ла, һыуға ла инергә тура килә Обамаға.

Евросоюз тыныслыҡ ҡалҡанымы?

Фән өлкәһендә уңышлы эшләгән ғалимдар, ижади төркөмдәр араһында Нобель премияһы лауреаттарын билдәләй башланылар. Был премия тыныслыҡ өлкәһендә уңышҡа өлгәшкәндәргә лә тапшырыла килә. Быға тиклем уны тап тыныслыҡ өсөн көрәшкәндәре өсөн Андрей Сахаров (1975 йыл), Михаил Горбачев (1990 йыл) кеүек ватандаштарыбыҙ алды. БМО-ның элекке генераль секретары Кофи Аннан, Фәләстән автономияһының элекке лидеры Ясир Арафат, АҠШ президенты Барак Обама ла — Нобелдең тыныслыҡ премияһы лауреаттары.
Быйыл иһә Нобель премияһы фонды етәкселеге (Норвегия) премияны Евросоюзға тапшырырға ҡарар иткән. Был хаҡта 12 октябрҙә билдәле булды. Әлеге хәбәр йәмәғәтселектә төрлө фекерҙәр тыуҙырҙы. Ысынлап та, лайыҡмы һуң Евросоюз был премияға? Ниндәй ҡаҙаныштары өсөн, тигән урынлы һорау тыуа. Европа союзы ағзаһы булған ил етәкселәре араһында ла был яңылыҡты ғәжәпләнеп ҡабул итеүселәр бар. Мәҫәлән, Чехия президенты Вацлав Клаус Евросоюздың Нобель премияһы лауреаты тип танылыуын трагик хата тип иҫәпләй. Эквадор президенты Рафаэль Кореа ла бының менән килешмәүен белдерә. Яңыраҡ дүртенсе мөҙҙәткә президент итеп һайланған Венесуэла лидеры Уго Чавес та Евросоюзды быға лайыҡ түгел тип бара. Күрәһең, Евросоюздың Төньяҡ Африка һәм Яҡын Көнсығыш илдәре дәүләттәренә яһаған сәйәси ҡыҫымы быға сәбәпселер. Унан килеп, Евросоюз күптәр өсөн тыныслыҡ һәм демократия өлгөһө булып торһа ла, был өлкәлә үҙ-үҙендә ныҡлы тәртип урынлаштырыу өсөн көс һалаһы бар. Шул уҡ Төньяҡ Африка дәүләттәренә яҫҡыныуҙар, мосолман илдәренән күсеп килеүселәрҙе “икенсе сорт” итеп ҡарау тыныслыҡ һәм демократия өсөн көрәшкән Евросоюзды һис кенә лә биҙәмәй. Вацлав Клаус был йәһәттән, ысынлап та, хаҡлы кеүек.

Грек “демократияһы”

Билдәле булыуынса, Грецияла иҡтисади көрсөк хөкөм һөрә. Был илде евро валютаһы зонаһында ҡалдырыр өсөн Франция менән Германия ҙур тырышлыҡ һалды. Халыҡ-ара валюта фондынан да, Евросоюздың эске резервынан да Грецияға аҡсалата ярҙам күрһәтелде. Әммә былар ғына иҡтисади һаҙлыҡ упҡынына бата барған Грецияны ҡотҡара алманы. Дөрөҫ, Греция үҙе лә бюджет сығымдарын ҡыҫҡартып ҡараны, тик был да ярҙам итмәне. Илдәге арта барған эшһеҙлек, юғары инфляция халыҡ араһында ҙур ризаһыҙлыҡ тыуҙырҙы.
Германия канцлеры Ангела Меркель ошоно үҙ күҙҙәре менән күрер өсөн Афинаға килде. Афина урамдарында ризаһыҙлыҡ акцияһына сыҡҡан халыҡ уны таш бәреп ҡаршы алды. Гректарҙың бындай хушкүңеллелегенә Меркель ханым бик аптыраманы ла шикелле: “Европала демократия шулай булырға тейеш”, — тип кенә яуапланы. Сит ил етәксеһен беҙҙә шулай ҡаршы алһалар, нимә булыр ине икән?