Вконтакте facebook Вконтакте Вконтакте
Гәзитте ойоштороусылар:
Башҡортостан Республикаһы
Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай,
Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте
» » Илһам уты — илһамлының күңелендә
Рәшит Шәкүр... Был исем күп тармаҡлы, күп яҡлы ижади хеҙмәттәре менән дә, ил, халыҡ мәнфәғәте менән янып йәшәүсе оло шәхесебеҙ булараҡ та республикабыҙ халҡына киң билдәле. Шағир, прозаик, драматург ғалимдарыбыҙ бар ул. Ә бына Рәшит Закир улы һымаҡ, ғалим-телсе, ғалим-этнограф, ғалим-фольклорсы, ғалим-тарихсы, ғалим-әҙәбиәтсе, ғалим-педагог... Бындай уҡ киң ҡоласлыһы, иманым камил — ул ғына. Быларҙан тыш, Рәшит ағай байтаҡ йылдар “Совет Башҡортостаны” (“Башҡортостан”) гәзите редакцияһында уңышлы эшләгән үткер ҡәләмле журналист та. Ҡыҫҡаһы, төрлө ижади өлкәләрҙә ең һыҙғанып хеҙмәт итеүсе күренекле шағир ул Рәшит Закир улы Шәкүр.
Ә әҙиплеге үҫмерлек йылдарында уҡ уның күңелендә ғүмерлеккә урын алған шиғриәттән башлана. Шуға күрәлер, моғайын, ниндәй генә ижад төрөнә тотонһа ла, беренсе сиратта, шағир булып ҡала. Әлбиттә, ғүмер баҫҡыстарына күтәрелгән һайын ижад офоҡтары ла киңәйә бара. Рухи үҫеш юлында шиғырҙарҙың да тематикаһы төрләнә, уй-фекерҙәр тәрәнәйә, хис-тойғолар етдиләнә бара.
Һәр шағир үҙ күңеле офоҡтары сиктәрендә ижад итә. Киң ҡоласлы шәхестең дә уй-кисерештәре, әлбиттә, уның шиғриәтендә лә сағылмай ҡалмай. Мәҫәлән, премияға тәҡдим ителгән “Ыласындар оса бейектә” китабына ингән шиғырҙарында ла асыҡ сағыла Рәшит Шәкүрҙең ғалимлығы. Был йәһәттән бигерәк тә уның “Гармония” тип аталған бүлеккә ингән ҡыҫҡа шиғырҙары иғтибарға лайыҡ.
Бындай быуаттан быуатҡа аманат булып ҡалырлыҡ мәҡәлдәргә оҡшаш ҡыҫҡа шиғырҙарҙы талантлы шағирҙар ҙа, байтаҡ донъя күреп, тормош тәжрибәһе алып, етерлек кимәлдә аҡыл һәм фекер туплағас ҡына яҙа алалыр, моғайын. “Аҡыллыға ишара” тигәндәй, бындай шиғырҙарҙы уҡыусы ла шаҡтай әҙерлекле булырға тейештер ул.
Рәшит Шәкүрҙең ҡыҫҡа шиғырҙары — уның ижадында сағыу бер күренеш. Әлеге китапта ла саф алтын бөртөктәре һымаҡ улар: береһенән-береһе балҡыуыраҡ, береһенән-береһе ҡиммәтлерәк.
Һүҙҙе бер юллыҡтарҙан башлайыҡ:
“Берәү ҙә көслө, артында меңдәр торһа”, “Яңғыҙ ҡая... Ғорурлығы менән яңғыҙ түгел”, “Аҡыл һәм белем, Ғаләм һымаҡ, киңәйә бара”, “Күңел бушлығын кейем менән ҡаплап булмай”, “Йәрәгең ҡушҡанды аҡыл менән үлсәп ҡара” тигән юлдарҙың мәғәнәһенән сығып, поэма йәки роман да яҙып булыр ине кеүек. Китаптағы ике, өс, дүрт, алты һәм һигеҙ юллыҡтарҙы ла тос фекерле шиғыр яратҡан уҡыусылар үҙҙәренең күңел һәм ҡуйын дәфтәренә яҙып ҡуйғандыр.
Йыһан уты балҡый Йыһан киңлегендә,
Илһам уты — илһамлының күңелендә.
Ошо ике юллыҡ ҡына шиғырға (әҙәбиәт ғилемендә бындай шиғыр төрөн мәснәүи тип йөрөтәләр) ниндәй оло һәм илаһи мәғәнә һыйған!
Бына тағы:
Ирәмәлдең түбәһенә менеп еттек,
Етеү менән ашыҡ-бошоҡ төшөп киттек.
Ҡыҫҡа булды бейек тауға менеүебеҙ,
Әммә шул да булды беҙҙең еңеүебеҙ.
— Эйе шул, — тип уйланыр уҡыусы, ғүмерҙәр ана шулай интегеп тауға менеүҙәрҙән тора инде ул, ә инде уның минутлыҡ ҡына еңеү шатлығы ла был тырышлыҡтарға торорлоҡ шул.

Илһөйәр шағирҙың шиғриәте сәйәсәтһеҙ була аламы ни:
....Сәйәсмәнлек ҡатлы-ҡатлы ла ул,
Ә ҡайҙа һеҙҙең арҡа һөйәге?
Ошо ерҙең аҡ тамыры һеҙгә
Түгелме ни арҡа терәге?
(“Сәйәсмәнлек”)
Йәки:
Милләт нимә? Зобаныйҙар өсөн
Бер ни ҙә изге түгел,
Йөрәктәре йөрәк түгел,
Күкрәктәрҙә,
Әйтерһең, ҡара күмер...
(“Замана зобаныйҙары”)
кеүек юлдар менән ил-көн торошо һәм үҙ яҙмыштары хаҡында уйланырға, уяу булырға саҡыра шағир үҙ уҡыусыларын.
Тел ғалимы дәрәжәһенә өлгәшкән шағир туған телде ҡурсаламай булырмы?! Был темаға ижад ителгән шиғырҙар әлеге йыйынтыҡҡа ла индерелгән. Уларҙың ҡайһылары көйгә һалынып, тиҫтә йылдар буйы сәхнәләрҙән, радио-телевидение тулҡындарынан йыр булып яңғырай. Үҙ күңелдәре тартҡан өсөн дә үҙҙәренеке итеп башҡара бит уларҙы олоһо ла, кесеһе лә.
...Ил күргәнде телебеҙ ҙә күргән,
Тел ҡуҙғалһа, ил дә ҡуҙғалған:
Хәүеф-хәтәр килһә, сәсән һүҙе
Йөрәктәргә ялҡын, ҡуҙ һалған.
(“Тел диңгеҙе”)
Башҡортостандағы ер-һыу атамаларының тарихын, легендаларын оло табыш итеп йыйып, уларҙан йыйынтыҡ төҙөп, халыҡҡа бүләк иткән ғалим-шағирҙың күңелендә урғылған Тыуған илебеҙ, еребеҙ яҙмышы, уларҙың бөгөнгөһө һәм киләсәге хаҡындағы уйланыуҙары ғилми мәҡәләләргә генә һыйып бөтә аламы ни?! Уларҙы яҙғанда урғылған хис-тойғоларҙы ҡайҙа ҡуяһың?!
Улар, әлбиттә, ҡыуаныслы һәм әрнеүле, һағышлы һәм өмөтлө, шулай уҡ бәлә-ҡазаларҙы иҫкәртеүсе шиғри юлдар булып донъяға килә. Бындай ерлекле шиғырҙар “Йәшә, илем — Башҡортостаным!” һәм “Тыуған ергә мәҙхиәләр” бүлектәрен тәшкил итә. Уларҙың бөтәһен дә һанап сығыу ҙа мөмкин түгел. Шулай ҙа Рәшит Шәкүр генә күреп, сағыу образдар аша уҡыусыларының иғтибарын йәлеп итерлек шиғри юлдарҙы миҫалға килтергем килә.
...Ағиҙелкәй — башҡорт илкәйенең
Аҡ намыҫы һымаҡ аҡ һыуы.
Уралҡайға мәҙхиәләр йырлап,
Ағаһың һин, йылғам, алҡынып.
(“Ағиҙелкәй — аҡ һыуым”)

...Эй, Өршәгем минең, татыр һыуың
Татлы күрәм йүкә балдан да;
Ҡан тамыры итеп, һинеме әллә
Йөрәгемә уйып һалғандар?!
(“Өршәгем”)
Ошондай шиғри образдарҙы, ысынлап та, йөрәгендә йылғаларыбыҙҙың ҡан тамырҙары булып уйылғанын тойған шағир ғына ижад итеүе мөмкин.
Тәрән һыулы йылғаның төбө күренмәй. Ул юҡҡа-барға селтерәп, айырым иғтибар ҙа талап итмәй. Уның маҡсаты изгелекле һәм етди: үҙән-яландарҙы, тирә-яҡтағы урман-ҡыуаҡтарҙы саф һәм шифалы һыуы менән һуғарыу, уларға йәшәү, ҡот биреү. Ошо тулы һыулы йылғаға оҡшаш оло шәхесебеҙ Рәшит Шәкүрҙең ижады, уның шиғырҙары фәһемле, тормошсан фекерҙәрҙән үрелгән. Улар ялтырауыҡ бөҙрә эпитеттарҙан, яһалма ҡабартыуҙарҙан азат. Шиғырҙарҙың теле хаҡында айырым фәнни эштәр яҙырлыҡ, образдары тос һәм кешелекле, ихлас уй-тойғолары ялтлап хәтерҙә һаҡланырлыҡ, ритм-рифмалары йырлап тора.
Заманалар алмашынған, донъялар ярһыу диңгеҙҙәй шашынған осорҙа үҙ ҡиблаңды табыуҙа ярҙам итерлек яҡты маяҡ һымаҡ бит ул оло шағирыбыҙ йөрәгенән бал һарҡып сыҡҡан ихлас шиғыр юлдары.
Үҙе лә Салауат Юлаев һымаҡ илһөйәр, ғәҙеллеккә, изгелеккә әйҙәүсе шағир Рәшит Шәкүр күптән инде милли батырыбыҙ исемен йөрөткән премияға лайыҡ. Салауат Юлаев премияһы лауреаты тигән юғары исемде йөрөтөүсе кеше бары тик Рәшит Шәкүр кеүек талантлы әҙип тә, донъя, ил, халыҡ яҙмышы өсөн янып йәшәүсе күренекле шәхес тә булырға тейеш.
Гөлфиә ЮНЫСОВА,
шағирә, Һәҙиә Дәүләтшина исемендәге дәүләт премияһы лауреаты.




Беҙҙе Яндекс Дзен лентаһында уҡығыҙ

В ОдноклассникахВконтакте

Комментарий өҫтәргә






"Иҙел башы" менән "Арғымаҡ" осрашһа...

"Иҙел башы" менән "Арғымаҡ" осрашһа... 30.03.2019 // Әҙәбиәт

Белорет районының Абҙаҡ мәктәбендә әҙиптәр менән осрашыуҙар даими үтеп тора....

Тотош уҡырға 1 733

Шәйехзада БАБИЧ Өмөт ҡайнап, ташып күкрәгемдән, Көтәм тиҙҙән аҡ көн тыуғанын...

Шәйехзада БАБИЧ Өмөт ҡайнап, ташып күкрәгемдән, Көтәм тиҙҙән аҡ көн тыуғанын... 29.03.2019 // Әҙәбиәт

28 мартта Башҡортостан Автономияһы көрәшсеһе, азатлыҡ йырсыһы, башҡорт халҡының арҙаҡлы улы, шағир...

Тотош уҡырға 2 122

Беҙ “Пионер”ҙа тәрбиәләндек!

Беҙ “Пионер”ҙа тәрбиәләндек! 29.03.2019 // Әҙәбиәт

Мин бәләкәй саҡта ул журнал “Пионер” тип атала ине. Беҙ уны шул тиклем яратып, көтөп алып уҡыныҡ....

Тотош уҡырға 1 637

Бала саҡ иле баҫмаһы

Бала саҡ иле баҫмаһы 29.03.2019 // Әҙәбиәт

Алыҫ 1929 йылдың мартында Башҡортостан балалары “Керпе” тип аталған йөкмәткеле һәм ҡыҙыҡлы...

Тотош уҡырға 1 829

Тоғролоҡта ғына ул дуҫлыҡ бар, Тик дуҫлыҡта ғына хаҡлыҡ бар

Тоғролоҡта ғына ул дуҫлыҡ бар, Тик дуҫлыҡта ғына хаҡлыҡ бар 27.03.2019 // Әҙәбиәт

Башҡортостан – тиңдәргә-тиң илем, Һиндә һалдыҡ дуҫлыҡ һарайын. Таңдай балҡып һинең килер көнөң,...

Тотош уҡырға 1 657

“Китапты йөкмәткеһе өсөн уҡымайым”
Каникул тылсымға бай булмаҡсы

Каникул тылсымға бай булмаҡсы 23.03.2019 // Әҙәбиәт

Учалыла “Бөйөк тылсымсы – театр” тип исемләнгән балалар китабы аҙналығы башланды....

Тотош уҡырға 1 502

“Башҡортостан – баш йортобоҙ”

“Башҡортостан – баш йортобоҙ” 22.03.2019 // Әҙәбиәт

Зәйнәб Биишева исемендәге Башҡортостан “Китап” нәшриәтендә уҙған түңәрәк өҫтәл ошолай атала....

Тотош уҡырға 1 574

Һин дә флешмобҡа ҡушыл!

Һин дә флешмобҡа ҡушыл! 21.03.2019 // Әҙәбиәт

Бөгөн – Бөтә донъя шиғриәт көнө. Уның тарихы тамырҙары менән 1999 йылға барып тоташа: Францияның...

Тотош уҡырға 1 463

Яҡтыкүлгә яҡтылыҡ өҫтәп

Яҡтыкүлгә яҡтылыҡ өҫтәп 20.03.2019 // Әҙәбиәт

Әле Әбйәлил районының Яҡтыкүл шифаханаһында бер төркөм яҙыусылар һаулығын нығыта, ял итә. Ошо...

Тотош уҡырға 1 720

Әҙәбиәт һөйөүселәрҙе "Бабич" бергә тупланы

Әҙәбиәт һөйөүселәрҙе "Бабич" бергә тупланы 20.03.2019 // Әҙәбиәт

Баймаҡ биләмә-ара үҙәк китапханаһында әҙәбиәт һөйөүселәр һәм яҙыусылар араһында йылы күпер һалыуға...

Тотош уҡырға 1 458

Фәнзил САНЪЯРОВ:  "Меңйыллыҡтар ҡайҙа барғанда ла, Уралымда йәшәр шиғриәт!"

Фәнзил САНЪЯРОВ: "Меңйыллыҡтар ҡайҙа барғанда ла, Уралымда йәшәр шиғриәт!" 20.03.2019 // Әҙәбиәт

Ҡоролтайға әҙерләнәм Башҡорттарым Йәнә ҡор йыясаҡ, Бишенсегә үтер Ҡоролтай. Кәңәш-төңәш итер мәл...

Тотош уҡырға 1 623