Бының сәбәптәре аңлашыла: ҡырағай баҙар шарттарында йәшәйбеҙ. Ни генә эшләйем тиһәң дә, бөтә нәмә аҡсаға барып төртөлә. Дауаланыу түләүһеҙ тиһәк тә, кеҫәң таҡыр икән, табиптарҙың һиңә әйләнеп тә ҡарамауы ихтимал. Бушлай фатир юҡ, әүәле гөрләп торған предприятиелар ябыла. Хатта ауылдарҙа йәшәп килгән йолаға ярашлы өмә яһап йорт күтәреү, бер-береңә ярҙамлашыу кеүек матур күренештәрҙе һағынып һөйләргә генә ҡалды. Туғандар араһындағы мөнәсәбәт тә аҡса менән баһалана хәҙер. Коррупция сәскә ата, йәшерен-батырыны юҡ: Рәсәйҙә хатта юридик белем биргән, буласаҡ прокурорҙар, судьялар тәрбиәләгән уҡыу йорттарында ла уҡытыусылар ришүәт ала. Теге йәки был сетерекле мәсьәләлә, хаҡлы булһа ла, аҡсаһыҙ кеше еңелеп ҡала, хоҡуҡтары тапала.
Төрлө кимәлдәге етәкселәрҙең отчет­тарындағы күрһәткестәр, уңыштар, шәбе­рәк күренергә теләү ниәтенәндер инде, йыл да арта барһа ла, бөтәһе лә кире­һенсә килеп сыға төҫлө. Килемле, аҡсалы урындар, башлыса, таныш-тоношо, ата-әсәһе “йылы” урын биләгәндәр­ҙең балаларына тәтей. Белемдең ҡәҙере лә, баһаһы ла юҡ. Өҙлөкһөҙ барған ҡыҫҡар­тыуҙар, ҡулайлаштырыу сәйәсәте был хәлде ҡатмарлаштыра ғына. Етәкселек “ҡыҫ­ҡар­тыуға эләккәндәр урам­да ҡалмая­саҡ, уларға урындар табыла” тип өмөт­лән­дерһә лә, ауылдарҙа бына тигән тәж­рибәле уҡытыусыларҙың эшһеҙ ҡалы­уы күңелде әрнетә. Күбе­һенең балалары бар, уларҙы уҡытырға, ғаилә ҡорорға ярҙам итергә кәрәк. Күптәр, ауылда эшһеҙлектең булыуы мөмкин түгел, ана, ҡура тултырып мал тот, һат, аҡса эшлә, тип аҡыл һатһа ла, бының әллә күпме сығым, көс талап иткәнен ауыл кешеһе үҙе генә белә. Башлыса ундай кәңәште ҡала ерҙәрендә йылы бүлмәләрҙә көнөн бер ҡағыҙҙы тегеләй-былай шылдырып үткәргән аҡһөйәктәр бирә.
Байтаҡ тәжрибә туплап, эшен юғалт­ҡан белгестәрҙең белеме ҡапыл кәрәкһеҙ булып ҡала, ә был иһә улар өсөн фажи­ғәгә әүерелә. Өмөтһөҙлөккә бирелгән йәштәр аптырағандан Себергә, сит илдәргә юллана. Бындай айырылы­шыу­ҙарҙың өлгөлө ғаиләләрҙе тарҡатыуына йыш шаһит булып торабыҙ.
Өмөт… Әйткәндәй, һуңғы йылдарҙа Рәсәй халҡының үҙенең матди тормошо яҡшырасағына ышанған өлөшө өс тапҡырға кәмегән. Бының төп сәбәбе – инфляцияның ныҡ үҫеүе. Бөтә Рәсәй йәмәғәтселек фекерен өйрәнеү үҙәгенең (ВЦИОМ) һөҙөмтәләре шуны күрһәтә.
Халыҡтың күпселеге (60 проценты) яҡын арала ғаилә хәленең, көнкүрешенең яҡшы яҡҡа үҙгәрәсәгенә өмөтләнмәй. Әйткәндәй, бындай төшөнкөлөк һуңғы ун йылда арта ғына бара. Бының өсөн төрлө сәбәптәр бар. Интернеттағы имеш-мимешкә ышанып, ҡайһы берәүҙәр Сочи ҡалаһында Олимпиада үткәреү байтаҡ ҡына аҡсаны һурҙы, кемдер шул иҫәптән байыны тип иҫәпләй. Унан Ҡырымы, йәнә килеп Украина бәләһе өҫтәлде, былар үҙ сиратында һинең менән минең кеҫәне йоҡарта, тип ебәрәләр.
Рәсәйҙәрҙең һәр бишенсе өлөшө (17 проценты) быйыл үҙенең көнитмеше бына-бына насарланасаҡ тигән борсолоу менән йәшәй. Ә бер йыл элек был һан 12 процент булған. Ватандаштарыбыҙҙың бары 15 проценты ғына үҙенең матди хәле яҡшырасағына өмөтләнә. Ғәҙәттә, бындай ышаныс үҙен көслө тойған 18 – 24 йәштәге ҡыҙ һәм егеттәргә хас.
Алдағы көнгә ышаныстың кәмеүен халыҡ тауарға, төрлө түләүҙәрҙең өҙлөк­һөҙ күтәрелеүе, шул уҡ ваҡытта эш хаҡы­ның артмауы менән аңлата. Бөгөн кредит түләмәгән кеше һирәктер, сөнки тормош үҙе бурыслы булырға мәжбүр итә. Машина яңыртам тиһәң дә, фатир алырға уйлаһаҡ та, әлеге лә баяғы банктарға йүгерәбеҙ. Шуға ла һәр туғыҙынсы кеше кредит процентынан йәшәйеше ауырайыр тип хафалана, һигеҙ проценты эш урынын юғалтыуҙан ҡурҡа.
Рәсәй халҡының йәшәү сығанағы — әлбиттә, төп эшендә алған килеме. Был хаҡта һорау алыусыларҙың 60 проценты белдергән.
Рәсәйҙә кемгә йәшәү рәхәт һуң? Быны ябай халыҡҡа аңлау өсөн күрәҙәсе булыу кәрәкмәйҙер…