— Бөгөн Рәсәйҙең санкцияларға яуап итеп сит ил ауыл хужалығы продукцияһын илгә индереүҙе тыйыуы аграрийҙарыбыҙға нығынырға ярҙам итәсәге хаҡында күп һөйләйҙәр. Башҡортостанда был йәһәттән нисек булыр?
— Агросәнәғәт комплексы беҙҙең өсөн — иң өмөтлө үҫеш йүнәлештәренең береһе ул. Башҡортостандағы халыҡтың 40 проценты самаһы ауылда йәшәй. Әлеге хәл-шарттарҙы беҙ, ысынлап та, үҙебеҙҙәге ауыл хужалығын йылдам үҫтереү мөмкинлеге булараҡ ҡабул итәбеҙ. Беҙҙә үҫеш өсөн мөмкинлек ҙур. Ауылға аҡсаны күп бүләбеҙ. Республикабыҙ Рәсәйҙә ауыл хужалығы тауарҙары сығарыу йәһәтенән тәүге бишәү иҫәбендә. Мәҫәлән, беҙ — илдә һөт етештереү буйынса алдынғы ике төбәктең береһе (йыл һайын республикала 1,7 миллион тонна һөт алына).
Беҙҙә фермаларҙы яңыртыу һәм модернизациялау программалары эшләй. Шарттар ябай — 50-гә 50, йәғни ауыл етештереүселәре тотонған һәр һум бюджеттан ошо уҡ күләмдә ҡаплана. Өс йыл эсендә 186 малсылыҡ бинаһы реконструкцияланды һәм сафҡа индерелде, 103 һөтсөлөк фермаһы яңыртылды. Әле ошо йәһәттән тағы ла 87 фермала эш бара, 62 малсылыҡ комплексы яҡын киләсәктә был программала ҡатнашыуға дәғүә итә. Киләһе йылдарҙа бөтә фермаларҙы ла (улар беҙҙә 700-гә яҡын) яңыртырға йыйынабыҙ.
Бынан тыш, мегафермалар төҙөүгә ҙур инвесторҙарҙы йәлеп итеүгә бәйле эш алып барабыҙ. Һәр мегаферма йылына 30-50 мең тонна һөт етештерәсәк. Был һөтсөлөк тармағын үҫтереүгә ҡеүәтле этәргес буласаҡ. 2020 йылға ҡуйылған план буйынса һөт етештереү ҡеүәтен 2 миллион тоннанан ашыуға еткерергә тейешбеҙ. Был дөйөм Рәсәй күләменең 5-6 процентына тиң.
— Сит илдән һыйыр малын һатып алыуҙан баш тартып, үҙебеҙҙең селекцияны үҫтерергә кәрәк, тигән фекер бар. Республика өсөн был ҡулаймы?
— Әлегә — юҡ, сифатлы малды сит илдән килтереүҙе дауам итәбеҙ. Әммә мегафермалар составында генетика үҙәктәрен ойоштороу күҙаллана. Уларҙа йыллыҡ һауымды 7-8 мең литр күләмендә биргән юғары продуктлы малдар аҫраласаҡ.
Ғөмүмән, һыйыр малы беҙҙә иң күбе. Уның сифатын яҡшыртыу буйынса эш дауам итә. Хәҙер шәхси хужалыҡтар ҙа тоҡомло мал эҙләй. Фермалар, ҙур хужалыҡ милекселәре хаҡында һүҙ ҙә юҡ. Генетика үҙәктәре һөттө күпләп биргән һыйырҙар һанын йылдам арттырыу мөмкинлеген бирер, тип ышанабыҙ.
— Һөт эшкәртеүгә бәйле хәл нисек тора?
— Етештереүгә ҡарағанда насарыраҡ. Был күрһәткес буйынса беҙ Рәсәйҙә 10-12-се урынды биләйбеҙ. Быны өс-дүрт йыл эсендә яҡшыртыу еңел түгел, әммә ошо йүнәлештә әүҙем эшләйбеҙ. Йыл һайын һөт ризыҡтары етештереү буйынса ҙур производстволарҙы сафҡа индерәбеҙ. Инвесторҙарҙың күбеһе — үҙебеҙҙең республика эшҡыуарҙары.
— Билдәле булыуынса, Башҡортостанда ауыл хужалығы техникаһын һатып алыуға субсидия бүлеү йәһәтенән дәүләт программаһы бар. Ул нисек тормошҡа ашырыла?
— Беҙ фермерҙарыбыҙ һатып алған машиналар, механизмдар хаҡының 50 процентҡа тиклемен ҡаҙнанан субсидиялайбыҙ. Әле иң элек үҙебеҙҙә сығарылған ауыл хужалығы техникаһын һатып алыу әүҙемләште. Һуңғы йылдарҙа ауылдың матди базаһы етди нығынды.
— Республикалағы агросәнәғәт комплексында тағы ла ниндәй йүнәлештәрҙә импортты алмаштырыу йәһәтенән эш алып барыла?
— Һөт һәм һөт ризыҡтарынан тыш, ит малсылығына, ҡош ите етештереүгә ҙур иғтибар бирәбеҙ. Был йәһәттән дә алға китеш бар. Йылына 30 мең тонна күркә ите етештереү ҡеүәтенә эйә булған производство сафҡа индерелде. Тауыҡ ите етештереү буйынса яңы ҡошсолоҡ фабрикаһы төҙөләсәк. Ҡаҙ, өйрәк үрсетеү буйынса ла Рәсәйҙә алдынғылыҡты биләйбеҙ.
Бөгөн агросәнәғәт комплексының үҫеш өсөн ғәйәт ҙур этәргес алыуын аңлап, уңайлы мәлде мотлаҡ фай­ҙаланасаҡбыҙ. Аграрийҙарға ярҙам күрһәтеүҙе дауам итәсәкбеҙ. Яҡын киләсәктә ыңғай һөҙөмтәләрҙе күрербеҙ, әлбиттә.