Вконтакте facebook facebook Вконтакте Вконтакте
Гәзитте ойоштороусылар:
Башҡортостан Республикаһы
Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай,
Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте
» » Баҙар түгел, баҡса бирә ашлама
Баҙар түгел,  баҡса бирә ашлама Баҡсалағы һәр түтәл-ҡыуаҡтан биҙрәләп уңыш алыу – һәммәбеҙҙең дә яҡты хыялы. “Компостер” тигән мөғжизә иһә был маҡсатты тормошҡа ашырырға мотлаҡ ярҙам итәсәк. Өҫтәүенә был ҡоролма органик ашламаны бушлай әҙерләп биреп кенә ҡалмай, баҡсалағы, эргә-тирәләге ҡый үләндәренән дә оҫта ҡотолдора. Уталған сүп ямғырға эләгеп серемәһен, насар еҫ сығарып, себен-фәлән йыймаһын йә, киреһенсә, эҫе ҡояшта янып кипмәһен өсөн үҙ ҡулдарыбыҙ менән уңайлы компостер яһай алабыҙ.


Компост – микроорганизмдар эш­мәкәр­леге йоғонтоһонда төрлө органик матдәләрҙең сереүенән барлыҡҡа килгән тәбиғи һәм бушлай ашлама.
Баҡсасының шәхси ихтыяжынан сығып, ғәҙәттә 200 – 1000 литр һыйҙырышлы уңайлы һауыт итеп яһала компостер. Ашлама өсөн таман йәшниктең үлсәме ике – дүрт квадрат метр, бейеклеге бер метрға етә. Компостерҙы төрлө материалдан яһаһаң да була, иң мөһиме – стеналары йылы тотһон, ә эсендәге артыҡ һыу аҫҡа ағып төшә алһын. Һис шикһеҙ, уны ҡулланыу ҙа артыҡ мәшәҡәт тыуҙырмаһын. Ошондай төр ҡоролмаларҙың ике, хатта өс камералылары ла осрай.
Баҡса компостерын, ғәҙәттә, ағастан яһайҙар. Бурсанан йыйылған каркасты ағас таҡталар менән көпләйҙәр. Ҡапҡасын иһә бөтөнләй япмайҙар йә ҡаҫмаҡ ҡулланалар.
Эйе, кемдәрҙер компост өсөн соҡор ҡаҙып, шунда ашлама әҙерләү менән мәшғүл. Әммә бындай алымдың һауа үткәрмәүе, һыу йыйыуы кеүек кире йоғонтоһо бар. Өҫтәүенә соҡорҙағы ашламаны болғатып та, әҙерен иң аҫтан алыуы ла ҡыйынлыҡ тыуҙыра. Компостерҙы баҡсаның ҡорораҡ – дымды яҡшы үткәргән (ҡом, гравий, үлән) урынға ҡуйыу кәрәк. Ашлама яҡшы өлгөрһөн өсөн, уны ваҡыты-ваҡыты менән болғатып тороу зарур. Әҙер компост һаҫыҡ түгел, урман, бәшмәк еҫенә тартым була. Төҫө – ҡуңыр, көрән. Йәшел икән, тимәк, өлөшләтә силос һалынған, ҡара төҫ иһә ашламаның үтә янғанын аңлата. Әгәр компоста ямғыр селәүҙәре күп икән, шатланып, уларҙы түтәлдәрегеҙгә таратып һалығыҙ.
Йәшелсә һәм еләк түтәлдәрен фәҡәт компост өҫтөнә яһарға була. Күтәртелгән урынға компост һибеп, үрсетмәләрҙе сәсәләр. Алмағас йә башҡа эре үҫентеләр ултыртҡанда, компост ҡаҙылған әҙер соҡорға һалына. Яҙын бындай ашламаны ҡыуаҡ һәм ағас төптәренә һибәләр.
Компостерға нимә һалырға:
ЯРАЙ: йәшел япраҡ, сабылған үлән, һабаҡ, аш-һыу, емеш-еләк ҡалдыҡтары, тиреҫ, һалам, ботаҡ, көнбағыш ҡабығы, кукуруз сәкәне, ҡағыҙ, бысҡы онтағы.
ЯРАМАЙ: ит, балыҡ, сало ҡалдыҡ­тары, һөйәк, һөт ризыҡтары, һауыт-һаба йыуыу өсөн химик шыйыҡса, синтетика.


Алма ҡойолор
мәл етте


Август айында емеш ағастары үҫеүҙән туҡтап, бар көсөн уңышты өлгөртөүгә йүнәлтә. Алма һәм грушалар ҡойолмаһын өсөн тәжрибәле баҡсасылар был мәлдә уларға һыу ҡоймаҫҡа кәңәш итә.


Уңышты күп биргән, ауырайған ботаҡтар аҫтына таяу ҡуйыу зарур. Әммә ошо ҡулайламаға тейгән урынына йомшағыраҡ, ағасты боҙмаған материал ҡуйырға онотмағыҙ.
Халыҡ телендә август айы “алма ҡойолған мәл” тип йөрөтөлә. Ысынлап та, ҡайһы бер баҡсаларҙа ағас төптәренә емештән балаҫ йәйелгәнме ни! Был уңышты шунда уҡ йыйып, унан алма һеркәһе яһарға йә киптерергә була.
Әгәр ҙә йәй ямғырлы булып, ағастың япраҡтары ла, емештәре лә таҙ менән зарарланған икән, алмағасты ла, грушаны ла мотлаҡ дауалар кәрәк. Бының өсөн көҙөн ҡойолған япраҡтарҙы тырматып, компост яһағыҙ йә ергә күмегеҙ. Иртә яҙҙа ағастарға – баҡыр купоросы (10 литр һыуға 50-100 грамм), вегетация башланғансы һәм унан һуң тимер купоросы (10 литр һыуға 500 грамм) һибеү файҙалы булыр.
Уңышын йыйып алып, яҡынса ике аҙна ваҡыт үткәс, иртә өлгөргән алма һәм грушаларҙың тамырҙары әүҙем үҫә башлай, ошо мәлдә уларҙы органик ашлама менән туҡландырығыҙ. Емеш ағастары ҡышты имен-аман үткәрһен өсөн август аҙағында уларға фосфорлы-калийлы ашламаны йәлләмәгеҙ.





Беҙҙе Яндекс Дзен лентаһында уҡығыҙ

В ОдноклассникахВконтакте

Комментарий өҫтәргә






Тәҙрә төбөм "гөл" генә!

Тәҙрә төбөм "гөл" генә! 31.03.2019 // Баҡса

Беҙҙең һауа шарттарында йылылыҡ яратҡан культураларҙың үрсетмәһен йыш ҡына тәҙрә төбөндә үҫтерәләр....

Тотош уҡырға 814

"Үҫенте" кәңәш бирә

"Үҫенте" кәңәш бирә 21.03.2019 // Баҡса

Баҡса үҫтерергә яратҡандар өсөн яңы миҙгел яҡынлаша. Улар орлоҡтар һайлай, үҫентеләр ултырта,...

Тотош уҡырға 406

Сәсеү өсөн орлоҡ һайлау серҙәре

Сәсеү өсөн орлоҡ һайлау серҙәре 15.03.2019 // Баҡса

Баҡсала мул уңыш үҫтереү иң тәү сиратта дөрөҫ һай­лан­ған орлоҡҡа бәйле. Юҡҡа ғына хал­ҡы­быҙ “Ни...

Тотош уҡырға 302

Көҙгө байлыҡ өҫтәлдәрҙә

Көҙгө байлыҡ өҫтәлдәрҙә 16.10.2018 // Баҡса

Ғәжәйеп ризыҡ Йәшел помидорҙы йыуып, мейестә йомшарғансы бешереп алырға ла ит турағыс аша...

Тотош уҡырға 404

Ағас ботағы айырылһа…

Ағас ботағы айырылһа… 16.10.2018 // Баҡса

Һеҙ быйыл мул уңыш йыйҙығыҙ. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, алмағасығыҙҙың кәрәкле бер ботағы айырылып төшкән....

Тотош уҡырға 372

Сылтыр-сылтыр “йылға” аға

Сылтыр-сылтыр “йылға” аға 16.10.2018 // Баҡса

Баҡса ул йәшелсә, емеш үҫтереү урыны ғына түгел, унда ял итеү өсөн дә уңайлы шарттар булдырылырға...

Тотош уҡырға 389

Көҙгө тәрбиәнең әһәмиәте ҙур

Көҙгө тәрбиәнең әһәмиәте ҙур 16.10.2018 // Баҡса

Уңыштар йыйып алынып, һалҡын көндәр ныҡлап башланғансы баҡсасылар өсөн айырым осор һанала. Яңы...

Тотош уҡырға 417

Белеп ултыртһаң — отолмаҫһың

Белеп ултыртһаң — отолмаҫһың 16.10.2018 // Баҡса

Тәбиғәт шарттарына ҡарап, элегерәк көньяҡ халыҡтары Башҡортостанды “йәшел помидорҙар иле” тип...

Тотош уҡырға 395

Үҙ баҡсаңдыҡын һайла!

Үҙ баҡсаңдыҡын һайла! 26.09.2018 // Баҡса

Түбәнге Яйыҡбай – Һаҡмар йылғаһына һыйынып ҡына ултырған, әллә ни ҙур булмаған ауылдарҙан. Мәгәр...

Тотош уҡырға 460

Лимондар ҡайҙа үҫә?

Лимондар ҡайҙа үҫә? 25.09.2018 // Баҡса

Республикабыҙҙың ғорурлығы ул Өфөләге лимонарий. Уңған ғалим-биолог Фәриҙә Садиҡова тырышлығы менән...

Тотош уҡырға 367

Ҙур ҙа түгел, уңайлы ла

Ҙур ҙа түгел, уңайлы ла 18.09.2018 // Баҡса

Күптәр “Йорт-ҡура” битендә өй, мал һарайы төҙөү, башҡа эштәр тураһында баҫыуҙы һорап яҙа. Әлбиттә,...

Тотош уҡырға 375

Уңышты нисек һаҡларға?

Уңышты нисек һаҡларға? 18.09.2018 // Баҡса

Сөгөлдөр һәйбәт һаҡланһын өсөн һабағын ҡул менән бороп өҙмәгеҙ, ә төбөн 1-1,5 сантиметр оҙонлоғонда...

Тотош уҡырға 415