Вконтакте facebook facebook Вконтакте Вконтакте
Гәзитте ойоштороусылар:
Башҡортостан Республикаһы
Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай,
Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте
» » Мул уңыштың сере ниҙә?
Мул уңыштың сере ниҙә? Бөгөн Кушнаренкола виноград байрамы уҙа
Баҡсасылыҡ – кешенең һаулығын, именлеген тәьмин иткән ауыл хужалығы тармаҡтарының береһе. Башҡортостан бындай өлкә киң йәйелдерелгән төбәктәрҙән алыҫ урынлашҡанлыҡтан, емеш-еләккә ихтыяжды урындағы етештереүселәр ҡәнәғәтләндерергә тейеш. Ошоға бәйле, республика Хөкүмәте тармаҡты үҫтереүгә ҙур әһәмиәт бирә.

1926 йылда уҡ Уралда тәүгеләрҙән булып Башҡорт АССР-ы Совнаркомы Топорнинск (Кушнаренко) тәжрибә пунктын ойошторорға ҡарар итә. 1936 йылда ул – Башҡортостан емеш-еләк тәжрибә станцияһы, аҙаҡ тәжрибә баҡсаһы итеп үҙгәртелә. Әле был ойошма “Кушнаренко емеш-еләк культуралары һәм виноград буйынса селекция үҙәге” тип атала һәм Башҡортостан ауыл хужалығы ғилми-тикшеренеү институты ҡарамағына инә.
Заманында махсус ғилми учреждение асыу Көньяҡ Уралдың ярайһы уҡ ҡатмарлы һауа шарттарында емеш-еләк культураларының яңы сорттарын булдырыу, уларҙы тәрбиәләү техно­логияһын ғәмәлгә индереү мөмкин­леген бирә. Селекция эше Башҡорт­остан биләмәһендә үҫерлек, хужалыҡ өсөн ҡулай сорттарҙы асыҡлауҙан, һайлап алыуҙан башлана. Һөҙөмтәлә селекция фонды төҙөлә. Алманың “башкирский красавец”, “сеянец Титовки”, “бузовьязовское” кеүек сорттары республикабыҙҙа ғына түгел, күрше төбәктәрҙә лә әлегә тиклем сәнәғәт сорттарының нигеҙен тәшкил итә. Башҡортостанда ғилми баҡса­сылыҡҡа нигеҙ һалғандар иҫәбендә Лидия һәм Василий Стреляевтар, Раиса Болотина, Александр Егоров, Анна Красноперова һәм башҡалар бар.
Һуңғы йылдарҙа “башкирский изумруд”, “кушнаренковское осеннее”, “бүләк”, “бельфлер башкирский”, “башкирское зимнее” кеүек сорттар селекция ҡаҙаныштарының, ҡара ҡарағат­тың “валовая”, “бобровая” сорттары Рәсәйҙең дүрт төбәге буйынса дәүләт реестрына индерелде. Кры­жовниктың иһә “солнышко” сорты сығарылды.
Республи­кабыҙҙа виноград үҫте­реүҙең үҙ тарихы бар. БАССР-ҙың атҡаҙанған агрономы Лидия Стреляева был культура менән 50 йыл самаһы шөғөлләнә. Уның үҫеү үҙенсәлектәрен өйрәнә, яңы сорттарын сығара. Һөҙөмтәлә Башҡортостан Рәсәйҙең виноград үҫтерелгән төньяҡтағы төбәгенә әүерелә. Республикабыҙҙа культу­раның айырым сорттары мул уңыш бирә, ҡаты һыуыҡтарға бирешмәй. Ҡайһы бер миҙгелдә уңыш гектарынан 100 центнерҙан ашыу тәшкил итә. Лидия Николаевна виноградтың тиҫ­тәнән ашыу сортын сығара.
2000 йылда республикала һәм Рәсәйҙең 12 төбәгендә – “Александр”, “башкирский”, “юбилейный”, ә 2007 йылда “памяти Стреляевой” сорттары селекция ҡаҙаныштарының дәүләт реестрына индерелә.
1982 – 2012 йылдарҙа виноград селекцияһы буйынса эште өлкән ғилми хеҙмәткәр Нина Майстренко алып бара. Әле тикшеренеүҙе ғилми хеҙмәткәр Наталья Старцева дауам итә. Лидия Стреляева сығарған виноград сорттары республикабыҙҙағы ғына түгел, ә Урал, Алтай, Ҡаҙағстан һәм Украи­налағы хужалыҡтарҙа, айырым баҡса­сыларҙа ҙур ихтыяж менән файҙалана.
Хәҙер Кушнаренко селекция үҙәген­дәге виноград участкаһында 40-тан ашыу сорт өйрәнелә. Был гибридтар ҡышҡы һалҡындарҙы еңел үткәрә, мул уңыш бирә. Йыл һайын 10 меңдән ашыу үҫенте алына.
Емеш-еләк культураларының яңы сорттарын сығарыу маҡсатында БДУ-ның ботаника кафедраһы менән берлектә эш алып барыла. 2013 йылдан алып үткәрелгән “Кушнаренколағы виноград тәлгәше” байрамы үҙәктең һөҙөмтәле хеҙмәтен, уңыштарын асыҡ сағылдыра.

Ә. СӘХИБГӘРӘЕВ,
Башҡортостан ауыл хужалығы ғилми-тикшеренеү институты директорының беренсе урынбаҫары.




Беҙҙе Яндекс Дзен лентаһында уҡығыҙ

В ОдноклассникахВконтакте

Комментарий өҫтәргә






Тәҙрә төбөм "гөл" генә!

Тәҙрә төбөм "гөл" генә! 31.03.2019 // Баҡса

Беҙҙең һауа шарттарында йылылыҡ яратҡан культураларҙың үрсетмәһен йыш ҡына тәҙрә төбөндә үҫтерәләр....

Тотош уҡырға 820

"Үҫенте" кәңәш бирә

"Үҫенте" кәңәш бирә 21.03.2019 // Баҡса

Баҡса үҫтерергә яратҡандар өсөн яңы миҙгел яҡынлаша. Улар орлоҡтар һайлай, үҫентеләр ултырта,...

Тотош уҡырға 406

Сәсеү өсөн орлоҡ һайлау серҙәре

Сәсеү өсөн орлоҡ һайлау серҙәре 15.03.2019 // Баҡса

Баҡсала мул уңыш үҫтереү иң тәү сиратта дөрөҫ һай­лан­ған орлоҡҡа бәйле. Юҡҡа ғына хал­ҡы­быҙ “Ни...

Тотош уҡырға 302

Көҙгө байлыҡ өҫтәлдәрҙә

Көҙгө байлыҡ өҫтәлдәрҙә 16.10.2018 // Баҡса

Ғәжәйеп ризыҡ Йәшел помидорҙы йыуып, мейестә йомшарғансы бешереп алырға ла ит турағыс аша...

Тотош уҡырға 404

Ағас ботағы айырылһа…

Ағас ботағы айырылһа… 16.10.2018 // Баҡса

Һеҙ быйыл мул уңыш йыйҙығыҙ. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, алмағасығыҙҙың кәрәкле бер ботағы айырылып төшкән....

Тотош уҡырға 372

Сылтыр-сылтыр “йылға” аға

Сылтыр-сылтыр “йылға” аға 16.10.2018 // Баҡса

Баҡса ул йәшелсә, емеш үҫтереү урыны ғына түгел, унда ял итеү өсөн дә уңайлы шарттар булдырылырға...

Тотош уҡырға 389

Көҙгө тәрбиәнең әһәмиәте ҙур

Көҙгө тәрбиәнең әһәмиәте ҙур 16.10.2018 // Баҡса

Уңыштар йыйып алынып, һалҡын көндәр ныҡлап башланғансы баҡсасылар өсөн айырым осор һанала. Яңы...

Тотош уҡырға 417

Белеп ултыртһаң — отолмаҫһың

Белеп ултыртһаң — отолмаҫһың 16.10.2018 // Баҡса

Тәбиғәт шарттарына ҡарап, элегерәк көньяҡ халыҡтары Башҡортостанды “йәшел помидорҙар иле” тип...

Тотош уҡырға 395

Үҙ баҡсаңдыҡын һайла!

Үҙ баҡсаңдыҡын һайла! 26.09.2018 // Баҡса

Түбәнге Яйыҡбай – Һаҡмар йылғаһына һыйынып ҡына ултырған, әллә ни ҙур булмаған ауылдарҙан. Мәгәр...

Тотош уҡырға 460

Лимондар ҡайҙа үҫә?

Лимондар ҡайҙа үҫә? 25.09.2018 // Баҡса

Республикабыҙҙың ғорурлығы ул Өфөләге лимонарий. Уңған ғалим-биолог Фәриҙә Садиҡова тырышлығы менән...

Тотош уҡырға 367

Ҙур ҙа түгел, уңайлы ла

Ҙур ҙа түгел, уңайлы ла 18.09.2018 // Баҡса

Күптәр “Йорт-ҡура” битендә өй, мал һарайы төҙөү, башҡа эштәр тураһында баҫыуҙы һорап яҙа. Әлбиттә,...

Тотош уҡырға 375

Уңышты нисек һаҡларға?

Уңышты нисек һаҡларға? 18.09.2018 // Баҡса

Сөгөлдөр һәйбәт һаҡланһын өсөн һабағын ҡул менән бороп өҙмәгеҙ, ә төбөн 1-1,5 сантиметр оҙонлоғонда...

Тотош уҡырға 415