Вконтакте facebook facebook Вконтакте Вконтакте
Гәзитте ойоштороусылар:
Башҡортостан Республикаһы
Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай,
Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте
» » “Миндекте күберәк әҙерләргә кәрәк!”
– Шатланып, ҡыуанып ултырам әле, балаҡайҙар, бына бит шығырлап торған ҡарағайҙан мунса бүләк иттеләр, – тип беҙҙе шат йөҙ менән ҡаршы алды Бөйөк Ватан һуғышы ветераны Хажғәле Хажи улы Рыҫмөхәмәтов. – Алып килеү менән күтәрә лә башланылар. Нисек инде ҡыуанмаҫҡа? Рәхмәт инде барыһына ла. Мунса төшөргә яратам бит мин...
Мерәҫ ауылында йәшәүсе Хажғәле Рыҫмөхәмәтовтың ҡасандыр үҙ ҡулдары менән төҙөгән мунсаһы янып киткәс, ҡыҙы Рәмзиә апай ағас һорап ғариза яҙған булған. Был хаҡта балалары, көйәлән­мә­һен тип, атайҙарына өндәшмәгән. Шун­лыҡтан ул һуңғы ваҡытта душ кабина­һында ғына йыуынып йөрөгән булған.
– Хөрмәтле ветераныбыҙға ағас түгел, ә таҡталары менән бергә әҙер мунса бураһы бүләк итергә булдыҡ, – ти “Баймаҡ урмансылығы” учреждениеһы директоры Данил Мазһаров. – Уны алып килеп тапшырҙыҡ.
Урмансыларҙың эшен күҙәтә-күҙәтә хәтирәләргә бирелде Хажғәле Хажи улы. Ул 1925 йылдың 15 апрелендә Бәхтигәрәй ауылында тыуған. 1943 йылдың ғинуа­рында, ун һигеҙ йәше тулыуға өс ай ҡалғас, фронтҡа алынған. Был ваҡытта уның атаһы һәм Минһаж ағаһы һуғышта булған. Ағаһы 1942 йылда хәбәрһеҙ юғалған.
– Мерәҫ һәм Бәхтигәрәй ауылдарынан 1925 йылда тыуған 12 егет фронтҡа алындыҡ, икәүебеҙ генә кире тыуған яҡтарға әйләнеп ҡайтты, – ти ветеран бабай. – Баймаҡ военкоматынан 120 егет оло юлдан Түбә ҡасабаһы, Ирәндек тауы, Күсей ауылы аша Магнитогорск ҡалаһына йәйәүләп барҙыҡ. Артабан Тоцк лагерында хәрби әҙерлек үткәс, шул уҡ йылдың авгусында 214-се уҡсылар дивизияһының 776-сы уҡсылар полкы составында Харьков-Кременчуг йүнәлешендә һуғышҡа индек.
Яу осоронда ул Беренсе һәм Икенсе Украина фронттарында хеҙмәт итә. Курсинск, Садомир, Ясско-Кишинев операцияларында, Украинаның Полтава, Кременчуг, Каменка, Александрия, Новгород, Знаменка, Кировоград, Новоукраинка, Ананьев, Ольша, Молдавияның Рыбница, Бельцы ҡалаларын фашист ғәскәрҙәренән азат итеүҙә ҡатнаша. Украинаның Кировоград өлкәһендәге Александрия һәм Знаменка ҡалалары өсөн барған һуғыш бигерәк тә көсөргәнешле була.
– Дошмандар туҡтауһыҙ ут яуҙыра, баш күтәрерлек тә әмәл юҡ, – тип хәтерләй Хажғәле Рыҫмөхәмәтов. – Немецтар төнөн һуғышырға ҡурҡа. Шунлыҡтан беҙҙең рота алдына шундай бурыс ҡуйылды: ҡараң­ғыла дошмандың алғы һыҙығына инеп, гранаталар менән ут нөктәләрен юҡ итергә. Төн уртаһында Пантаевка ауылы һәм Пантелеевка тимер юл разъезы беҙҙең ҡулда ине, алға ҡуйылған бурысты үтәнек. Ләкин бик күп фронтташыбыҙ был яуҙа батырҙарса һәләк булды. Бында миңә Ҡыҙыл Йондоҙ ордены тапшырҙылар.
Хажғәле Рыҫмөхәмәтов 1944 йылдың апрелендә Украинаның Ананьев ҡалаһы өсөн барған алышта ҡаты яралана. Айҙан ашыу госпиталдә дауаланғандан һуң ҡулына ҡайтанан ҡорал ала. Днепр, Көньяҡ Буг, Днестр, Висла, Эльба, Влтава йыл­ғаларын кисә. Висла аша сыҡҡанда тағы ла яралана. Аяҡҡа баҫҡас, Беренсе Украина фронтының Кутузов орденлы автоматсылар ротаһында отделение командиры булараҡ һуғыш юлын дауам итә. Бөйөк Еңеүҙе Чехословакияның Прага ҡалаһында ҡаршылай. Шул көндәрҙә уға Сталин исеменән Рәхмәт хаты тапшырыла, гвардия сержанты дәрәжәһе бирелә.
Һуғыш тамамланғас, Хажғәле бабай иптәштәре менән Көнбайыш Украинала Совет власы урынлаштырыу, колхоз-совхоз төҙөүҙә ярҙам күрһәтеүҙә ҡатнаша. Артабан Тажикстанға, Үзбәкстанға, Азер­байжанға оҙаталар. Хажғәле Рыҫмөхә­мәтов тыуған яҡтарына бары тик 1951 йылдың аҙағында ғына әйләнеп ҡайта. Яуҙа күрһәткән батырлыҡтары өсөн Ҡыҙыл Йондоҙ, II дәрәжә Ватан һуғышы ордендары, “Германияны еңгән өсөн”, “Берлинды алған өсөн”, “Праганы алған өсөн”, Жуков миҙалдары менән наградлана.
1975 йылғы ҡоролоҡҡа бәйле Хажғәле Хажи улына тағы ла Украинаға барырға тура килә. Баймаҡ районынан килгән колхозсыларҙы мал аҙығы әҙерләү өсөн төрлө хужалыҡтарға бүлеп бирәләр. Хажғәле Рыҫмөхәмәтов ныҡышып-ныҡы­шып Пантаевка ауылына яҙыла. Хәрби юлы тап ошо Пантаевка-Знаменка аша үткәнлектән, ул тағы ла бер тапҡыр шул ерҙәрҙе барып күреү теләге менән яна. Был хаҡта белгән хужалыҡ рәйесе В.Г. Аленков уға һәр яҡлап ярҙам итергә фарман бирә. Ветеран Знаменка ҡалаһы янындағы Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында һәләк булғандарҙың зыяратында була. Улар араһында үҙенең полкташтарының, взводташтарының исемдәрен дә таба. Яҡты иҫтәлектәренә сәскәләр һала.
Хажғәле бабай ҡатыны менән дүрт балаға ғүмер бүләк итә. Бөгөн ул ҡыҙы Рәмзиә менән донъя көтә. Уның 11 ейән-ейәнсәре, өс бүлә-бүләсәре бар.
– Атайыбыҙ дүрт балаһына ла өй һалып бирҙе, – тине эргәһендә өлтөрәп йөрөгән ҡыҙы Рәмзиә апай. – Иман юлында үҙе. Әле лә намаҙҙарын ҡалдырмай. Изге ниәт менән ауылда мәсет тә төҙөп ултыртты.
Ветеран күптән түгел 92 йәшен билдә­ләгән. Оло йәштә бит, бәлки, күҙе насар күрәлер, ишетмәйҙер, хәтере лә шәптән түгелдер тигән уй менән олатайыбыҙҙың бөтә автобиографияһын алдан уҡ эҙләп-табып, уҡып, өйрәнеп барғайным. Ләкин яңылышҡанмын (һәм быға бик тә ҡыуан­дым): Хажғәле Хажи улы бөгөн дә бик әүҙем тормош менән йәшәй. Гәзит-журнал уҡый, телевидение тапшырыуҙарын ҡарай. Үҙенең тормош юлы хаҡында бай мәғлү­мәт бирҙе. Сәләмәт тормош яҡлы олатай йүгереү тренажерында шөғөлләнә. Хәҙер велотренажер хаҡында хыяллана.
Әленән-әле ҙур ҡыҙыҡһыныу менән урмансыларҙың эшен күҙәтеп ултырған олатайҙан, һуғыш ваҡытында мунса төшөү мөмкинлеге булдымы, тип һорамай булдыра алманым.
– Ялан мунсаһы була торғайны, ләкин үҙебеҙҙекенә етмәй инде ул, – тине Хажғәле Рыҫмөхәмәтов, йөҙөндә шатлыҡ нурҙары уйнатып. – Эх, бына хәҙер мунса була инде... Рәмзиә ҡыҙым, миндекте күберәк әҙерләргә кәрәк, мәтрүшкә менән... Эх, мунса!..




Беҙҙе Яндекс Дзен лентаһында уҡығыҙ

В ОдноклассникахВконтакте

Комментарий өҫтәргә






Янып йәшәлгән ғүмер

Янып йәшәлгән ғүмер 26.03.2019 // Шәхестәр

Тамыры ныҡтың олоно ла ныҡ....

Тотош уҡырға 369

Иҫтә, һаман да иҫтә

Иҫтә, һаман да иҫтә 25.03.2019 // Шәхестәр

Баҡалылар данлыҡлы яҡташтарын онотмай, йылдар үтеү менән дә уларҙың исемдәрен ҡәҙерләп һаҡлай,...

Тотош уҡырға 301

Дандың төбө — хөрмәт

Дандың төбө — хөрмәт 22.03.2019 // Шәхестәр

“Үткән ғүмер — иҫкән ел”, — тиҙәр. Хаҡ һүҙҙер был, бәлки. Иҫкән елгә иҫәп юҡ бит инде. Ғүмер...

Тотош уҡырға 385

Вәлидиҙең дуҫы Өсҡайнаҡ

Вәлидиҙең дуҫы Өсҡайнаҡ 22.03.2019 // Шәхестәр

Әхмәтзәки Вәлидовтың Төркиәләге башҡорт дуҫтарының береһе профессор Әхмәт Зыя Өсҡайнаҡ тураһында...

Тотош уҡырға 348

Һәйкәлдәргә лайыҡ исемдәр

Һәйкәлдәргә лайыҡ исемдәр 22.03.2019 // Шәхестәр

1917–1920 йылдарҙағы Башҡорт милли-азатлыҡ хәрәкәте тарихы, унда ҡатнашҡан эшмәкәрҙәр тураһында...

Тотош уҡырға 2693

Мостай Кәрим – Ҡазанда

Мостай Кәрим – Ҡазанда 21.03.2019 // Шәхестәр

Донъяла һәм Рәсәйҙә Башҡортостандың халыҡ шағиры Мостай Кәримдең яҡты иҫтәлеген мәңгеләштереүҙе...

Тотош уҡырға 336

Башҡортостан йөмһүриәтенең хосуси вәкиле

Башҡортостан йөмһүриәтенең хосуси вәкиле 20.03.2019 // Шәхестәр

Уның исеме архив документтарында йыш осрай....

Тотош уҡырға 299

Башҡортостан йөмһүриәтенең хосуси вәкиле

Башҡортостан йөмһүриәтенең хосуси вәкиле 19.03.2019 // Шәхестәр

Уның исеме архив документтарында йыш осрай....

Тотош уҡырға 301

Ғорурлығыбыҙ беҙҙең

Ғорурлығыбыҙ беҙҙең 06.02.2019 // Шәхестәр

Ул һалған эҙҙәр юйылмай. Күгәрсен ере ошо райондың ғына түгел, тотош республиканың тарихында яҡты...

Тотош уҡырға 529

Ирҙең даны – иленән,  халҡы менән еренән

Ирҙең даны – иленән, халҡы менән еренән 06.02.2019 // Шәхестәр

Башҡортостандың беренсе президенты, Арҙаҡлы шәхес Мортаза РӘХИМОВҠА – 85 йәш 7 февралдә башҡорт...

Тотош уҡырға 569

Эҙ ҡалдырған хәтирәләр...

Эҙ ҡалдырған хәтирәләр... 22.01.2019 // Шәхестәр

Автографтар алыу бәхет ине....

Тотош уҡырға 574

Бер мәҡәлә уҡығас...

Бер мәҡәлә уҡығас... 04.01.2019 // Шәхестәр

Уның аҡыл ҡаҙнаһы һайыҡмаһын....

Тотош уҡырға 580