Вконтакте facebook facebook Вконтакте Вконтакте
Гәзитте ойоштороусылар:
Башҡортостан Республикаһы
Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай,
Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте
» » Уҡ кеүек төҙ булмаһа ла...
Өфөнән сығып, ҡайһы ғына тарафҡа юлланһаң да, әллә күпме йылға, күл, ауыл, ҡасаба, ҡала атамаларын күреп үтәһең. Уларҙың күпселеге башҡортса яҙылған, нәзәкәтле, наҙлы, яғымлы телебеҙҙә сәләм биреп, оҙатып ҡалғандай.
Айырыуса бөйөк Көньяҡ Урал төбәгендә булғанда күңелдә ошондай илаһилыҡ тояһың. Шул уҡ ваҡытта Өфөнән Ырымбурға, Туҡ-Соран буйҙарына, Һамарға, Яр Саллыға, Екатеринбургка, Силәбегә, Ҡурғанға тиклем оҙон-оҙон юлдар үткәнем бар. Ошо алыҫ араларҙа бихисап башҡорт атамаларына юлығып, тел һәм тарих донъяһына сәйәхәт иткәндәй булаһың. Ә бит уларҙың һәр береһе – үҙе бер ҡомартҡы, юйылмаҫ хәтирә.
Бына шундай атамаларҙың береһе — Уҡ йылғаһы – тураһында һүҙем. Республикабыҙҙың – Иглин һәм Силәбе өлкәһенең Әшә райондары ерҙәренән аға ул. Эҫемдең һул ҡушылдығы. Иглин районында шулай уҡ Уҡ тарлауығы тигән урын да бар. Салауат Юлаев нәҡ шул ерҙә батша ғәскәрҙәре менән һуғышҡан, тиелә риүәйәттә.
“Башҡортостан Республикаһының топонимдар һүҙлеге”ндә был гидронимға “уҡ (стрела) һүҙенән барлыҡҡа килгән” тигән аңлатма биргәнбеҙ. Мәғәнәһе асыҡ, аңлайышлы ла ул. Шулай ҙа ни өсөн “Уҡ” тип атағандар һуң әле? Уның һымаҡ төп-төҙ тиһәң, тау араһынан уралып-уралып ағып ята. Был һорауыма күренекле яҙыусы Ғәлим Хисамов асыҡлыҡ индерҙе. Ул матбуғат баҫмаларының береһенә биргән интервьюһында “Уҡ” гидронимының килеп сығышына бәйле ғибрәтле риүәйәт тураһында һөйләп үткән. “Хәҙерге Учалы районындағы Уралтау тирәһендә Уҡ йылғаһы аға (һүҙ шул уҡ Уҡ йылғаһы тураһында бара тип уйлайым — Р.Ш.). Ләкин ул уҡ һымаҡ төҙ, йәғни тура ғына аҡҡан йылға түгел. Ә ниңә һуң уны есеменә тура килмәгән исем менән атағандар?

Йылғаның атамаһы беҙҙең яҡҡа урыҫтар килмәҫ элек үк булған бер хәлгә бәйле. Биш ырыуҙың махсус йыйылған алтыны булған. Йәғни, һәр береһе үҙ өлөшөн индереп, “алтын фонд” барлыҡҡа килтергән. Хазинаның ҡайҙа ятҡанын һәр ырыуҙан бер генә кеше белгән. Урыҫтар был хәбәрҙе ишетеп ҡалған да сер һаҡлаған кешене эҙләп тапҡан. Тегеһе әлеге йылға буйында көн күрә икән. Уны төрлөсә ҡурҡытып та, алдатып та ҡарайҙар, ләкин телен сисә — алтындың ҡайҙа икәнлеген әйттерә алмайҙар. Ахыр сиктә араҡы килтереп эсерәләр. Баш еңеләйеп, аҡыл ҡыҫҡарғас, теле оҙоная бының. Барыһын да һөйләп бирергә тип ауыҙын асһа, эргәһендәге бәлиғ булмаған улы уға уҡтан атып та ебәрә. Сер сиселмәй ҡала. Был ғибрәтле ваҡиғанан һуң йылғаға “Уҡ” атамаһын бирәләр”.
Ошо риүәйәтте уҡығас, тарихы­быҙҙың тере шаһиты, телебеҙҙең ҡәҙерле ҡомартҡыһы ла баһа был ҡыҫҡа ғына, әммә уҡтай атылырға торған “Уҡ” гидронимы, тигән фекергә киләһең. Башҡорт тарихының алтындай ҡиммәтле ҡомартҡыһы ул.





Беҙҙе Яндекс Дзен лентаһында уҡығыҙ

В ОдноклассникахВконтакте

Комментарий өҫтәргә






Изгелек күрһәт тә бушлай киноға, бассейнға, музейға бар

Изгелек күрһәт тә бушлай киноға, бассейнға, музейға бар 01.04.2019 // Йәмғиәт

Һуңғы ваҡытта ирекмәндәр хәрәкәте беҙҙең тормошобоҙҙа һиҙелерлек урын биләй....

Тотош уҡырға 1 299

Һыу инергә ваҡыт етте...

Һыу инергә ваҡыт етте... 01.04.2019 // Йәмғиәт

6 апрелдә Өфө ҡалаһындағы Үҙәк баҙар янындағы Һалдат күленә килһәгеҙ, үкенмәҫһегеҙ. Унда тәүлек...

Тотош уҡырға 1 003

Мөхәббәт менән бәхет гел бергә

Мөхәббәт менән бәхет гел бергә 31.03.2019 // Йәмғиәт

– Мөхәббәт ҡайҙа юғала? – тип һораған атаһынан бәләкәй Бәхет. – Үлә. Кешеләр булғанды ҡәҙерләмәй,...

Тотош уҡырға 1 197

"Ҡайһылай оятҡа ҡалдым..."

"Ҡайһылай оятҡа ҡалдым..." 31.03.2019 // Йәмғиәт

Асыу, ярһыу кешенең бөтөн тәнен, күңелен ялмап алыусан. Шуға әҙәм балаһының бындай осраҡта...

Тотош уҡырға 1 306

Ризыҡ менән бергә өмөт-ышаныс өләшеп

Ризыҡ менән бергә өмөт-ышаныс өләшеп 31.03.2019 // Йәмғиәт

Ирекмәндәр Сибайҙа өс айҙан ашыу инде “Йәшәү ризығы” тип аталған мәрхәмәтлек акцияһы үткәрә: ауыр...

Тотош уҡырға 1 107

"Аҙыҡтың өлөшөн генә һалыр инем..."

"Аҙыҡтың өлөшөн генә һалыр инем..." 31.03.2019 // Йәмғиәт

Имам-хатип мәсеткә вәғәз һөйләргә килһә, унда бер генә кеше – йәш көтөүсе – ултыра, ти....

Тотош уҡырға 1 340

135 мең граждан саҡырыла

135 мең граждан саҡырыла 31.03.2019 // Йәмғиәт

Рәсәй Президенты хәрби хеҙмәткә яҙғы саҡырылыш тураһында указға ҡул ҡуйҙы. Ул кисә, 30 мартта,...

Тотош уҡырға 1 079

Йоҡларға ҡурҡам...

Йоҡларға ҡурҡам... 30.03.2019 // Йәмғиәт

Баҡыйлыҡҡа күскәненә тиҫтә йылға яҡын ваҡыт уҙһа ла, әсәйем һуңғы арала төшөмә йыш инә башланы....

Тотош уҡырға 1 397

Йәкшәмбелә ғаилә менән ҡайҙа барырға була?

Йәкшәмбелә ғаилә менән ҡайҙа барырға була? 29.03.2019 // Йәмғиәт

Ҡул эштәре менән булыу, аш-һыу бешереү, бейеү, һүрәт төшөрөү, спорт уйындары... Ә һеҙҙең ғаиләнең...

Тотош уҡырға 383

"Мин Хәйбулланан!" тип ғорурланыр йәштәр ҙә

"Мин Хәйбулланан!" тип ғорурланыр йәштәр ҙә 29.03.2019 // Йәмғиәт

Башҡортостандың 100 йыллығына арналған саралар дауам итә. Бөгөн, мәҫәлән, Хәйбулла районы үҙәге...

Тотош уҡырға 323

Сарыҡ нисек тегелә?

Сарыҡ нисек тегелә? 29.03.2019 // Йәмғиәт

Учалы тарих һәм тыуған яҡты өйрәнеү музейында башҡорттоң традицион аяҡ кейеме – сарыҡ тегеү буйынса...

Тотош уҡырға 353

15 апрелдә башлана

15 апрелдә башлана 29.03.2019 // Йәмғиәт

Учалы районы хакимиәтендә подъездарҙы төҙөкләндереү буйынса республика программаһының тормошҡа...

Тотош уҡырға 274