Вконтакте facebook facebook Вконтакте Вконтакте
Гәзитте ойоштороусылар:
Башҡортостан Республикаһы
Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай,
Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте
» » Кәзә фермаһы булырмы?
Кәзә фермаһы булырмы?Башҡортостандың төньяҡ-көнбайыш райондарының береһендә ҙур кәзә фермаһы төҙөләсәген белдерҙе ошо көндәрҙә республиканың Ауыл хужалығы министры Илшат Фазрахманов. Бының өсөн Мари Иле Республикаһының “Лукоз” холдингы инвестициялар йүнәлтергә әҙер. Фермала бер нисә мең баш кәзә аҫрау күҙ уңында тотола.


Кәзә... Был хайуанды әүәл өнәп бөтмәне халыҡ. Ҡайһы берәүҙәрҙең “Кәзә – хәйерсе­нең һыйыры”, “Аҡсаң булмаһа, кәзә ал” тип көлөүендә лә ниндәйҙер хаҡлыҡ бар һымаҡ ине. Ысынлап, башлыса һыйыр тоторға, бесән әҙерләргә хәленән килмәгән яңғыҙаҡ әбейҙәрҙең ихатаһында булды был мал. Аҙыҡты күп ашамауы, йәйен тегендә-бында үҙен үҙе туйҙырыуы менән дә отошло ине ул. Шулай ҙа һуңғы йылдарҙа был әйтем үҙенең иҫкерә барыуын күрһәтә. Ауылдарҙа хәҙер йәштәр ҙә кәзәне ишәйтә. Беренсенән, ул тиҙ үрсеүе менән ҡулайлы булһа, икенсе­нән, тоҡомлоларының һөтө күләме буйынса юҡ-бар һыйырҙыҡынан ҡалышмай тиерлек. Аллергиянан һәм башҡа ауырыуҙарҙан яфаланған кешеләрҙең бары кәзә һөтөн эҙләп алыуы хаҡында билдәле.
Интернет селтәрендәге “Бәйләнештә” төркөмөндә һәр кем кәзә һөтөнөң файҙаһы хаҡында үҙенең тәжрибәһе менән уртаҡлашырға тырыша. Мәҫәлән, Розалия Солтанова исемле ханым былай ти: “Кәзә һөтөнөң әһәмиәтен һанап бөтөрлөк түгел. Ғалимдар уның әсә һөтөн алмаштыра алыуын иҫбатлаған. Бөйөк ғалим-табип Әбүғәлисина балалар һәм оло йәштәгеләр өсөн уның иң файҙалы эсемлек булыуын асыҡлай. Японияла балалар өсөн эшләнгән ҡатнашмаларға һыйыр һөтө түгел, ә кәзәнекен ҡушалар.
Кәзә һөтө (ҡымыҙы) бейәнекенән ҡуйыраҡ. Ул кальций, фосфор кеүек минераль матдәләр һәм төрлө микроэлементтарға бай. Шуға ла үҫеүҙе, һынған һөйәктәрҙең уңалыуын тиҙләтә. Кәзә һөтөн организм яҡшыраҡ үҙләштерә. Мәҫәлән, йәш баланың ашҡаҙанында һыйыр һөтө ике-өс сәғәт эшкәртелһә, кәзәнеке – ни бары 40 минут. Унда һөт шәкәре (лактоза) әҙерәк, тимәк, аллергия булмай, иммунитет нығына. Элегерәк туберкулез ауырыуын дауалау өсөн йорттары эргәһендә кәзә тотҡандар. Ауыр операция кисергән кешегә лә, йөрәк, тын юлы ауырыуҙарынан да файҙалы. Ҡанды таҙарта, ашҡаҙан эшмәкәрлеген көйләй”.
Ә Ләлә Ғүмәрова иһә: “Ун биш йыллап кәзә тотоп, һөтөн эсеп рәхәтләнәбеҙ, – тип яҙа. – Һыйыр һөтөн сәйгә бөтөнләй тотонмайбыҙ. Күршенең ике бәпесе аллергиянан минең кәзәләрҙең һөтөн эсеп үҫте, ҡымыҙын да ололар рәхәтләнеп файҙалана, ҡаймағы тиҙ генә ҡатып бармай, аҡ ҡына, эремсеге һыйырҙыҡы кеүек ярмаланмай. Былтыр ауылдаш бер апай үпкә ауырыуынан байтаҡ ҡына дауаханала ятып сыҡҡас, йәй буйы иртәнге һаумал йылы һөт эсеп шәбәйҙе”.
Әйткәндәй, кәзә малын етештереү, айырыуса һөтсөлөгө бөтә донъяла, Европала үҙенең файҙалы тармаҡ булыуын күптән раҫлаған. Унан эшләнгән сыр иң татлы һәм шифалы ризыҡтарҙан һанала. Рәсәйҙә кәзә фермалары һуңғы 15 йылда ғына барлыҡҡа килә башланы һәм улар арта бара. Бөгөн Мари Иле Республи­каһында, Татарстанда, Ленинград һәм Смоленск өлкәләрендә ярайһы ҙур һәм заманса комплекстар уңышлы эшләй. 2016 йыл аҙағына Рәсәйҙең барлыҡ төр хужалыҡтарында 2,1 миллион баш кәзә теркәлгән.
Әлбиттә, был юҫыҡта ғалимдар ҙа ҙур эш алып бара. Мәҫәлән, Ставрополдә һарыҡ һәм кәзә үрсетеү буйынса Бөтә Рәсәй ғилми-тикшеренеү институты эшләй. Күп йылдар бындағы эшмәкәрлек һарыҡсылыҡ тармағына йүнәлтелһә, бөгөн кәзә үрсетеү йәһәтенән ҙур уңыш­тары бар, тоҡомсолоҡҡа етди иғтибар бирелә. 2015 йылда илдә “Кәзә малын сәнәғәт кимәлендә үрсетеү ассоциация­һы” барлыҡҡа килде. Уның ойоштороу­сылары – “Лукоз” һәм “Лукоз Саба” ҙур кәзә фермалары хужалары Владимир һәм Тарас Кожановтар. Улар Башҡортос­танға килеп бындағы эшмәкәрлек менән танышҡан һәм бер нисә мең башҡа ферма төҙөү өсөн аҡса һалырға әҙер. “Лукоз” – Рәсәйҙә кәзә һөтө етештергән иң ҙур агросәнәғәт холдингы.
Әйткәндәй, күптән түгел Мәскәүҙә кәзә һөтө буйынса IV халыҡ-ара конференция үтте. Унда был тармаҡты үҫтереү, һөтөн эшкәртеү һәм шулай уҡ балалар аҙығы етештереү буйынса эшлекле һөйләшеү ойошторолдо.




Беҙҙе Яндекс Дзен лентаһында уҡығыҙ

В ОдноклассникахВконтакте

Комментарий өҫтәргә






Халыҡ һорай, тимәк, кәрәк

Халыҡ һорай, тимәк, кәрәк 30.03.2019 // Эшҡыуар

Хәҙер магазин кәштәләре һөт ризыҡтарынан һығылып тора. Ниндәйе генә юҡ уларҙың: ситтән...

Тотош уҡырға 207

Көмөш йөҙөк – ҡул күрке, оҫта – донъя тотҡаһы
Беҙ һыната торғандарҙан түгел...

Беҙ һыната торғандарҙан түгел... 19.03.2019 // Эшҡыуар

Республикала крәҫтиән (фермер) хужалыҡтарын үҫтереү маҡсатында байтаҡ эш башҡарыла. Әленән-әле был...

Тотош уҡырға 399

Буҙаны сит тарафтарҙа танытырға теләй

Буҙаны сит тарафтарҙа танытырға теләй 03.03.2019 // Эшҡыуар

Сибай ҡалаһынан йәш әсә Гөлназ Азатова милли эсемлектәребеҙҙең береһен етештерә....

Тотош уҡырға 505

Кәңәшле эш тарҡалмаҫ

Кәңәшле эш тарҡалмаҫ 28.02.2019 // Эшҡыуар

Башҡортостан Башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Радий Хәбиров бөгөн Өфөләге “Торатау”...

Тотош уҡырға 219

Төньяҡ-көнсығыш  нисек йәшәй?

Төньяҡ-көнсығыш нисек йәшәй? 26.02.2019 // Эшҡыуар

Дыуан районында Башҡортостандың төньяҡ-көнсығышында бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡты, хужалыҡ итеүҙең...

Тотош уҡырға 199

Ҡаҙмаш сәйе һатыуға сыға
Баҫыу-баҫыу еләк-емеше  емерелеп уңа...

Баҫыу-баҫыу еләк-емеше емерелеп уңа... 20.02.2019 // Эшҡыуар

Шаран фермеры баш ҡала баҙарын да яулаған....

Тотош уҡырға 506

Әбеш һөтө хәҙер яңғыҙ түгел

Әбеш һөтө хәҙер яңғыҙ түгел 16.02.2019 // Эшҡыуар

Һуңғы йылдарҙа экологик яҡтан таҙа, сифатлы аҙыҡ-түлеккә иғтибар артты. Ошоға бәйле ауыл йүнселдәре...

Тотош уҡырға 698

Хәйбулла билмәне Өфөгә лә етер

Хәйбулла билмәне Өфөгә лә етер 30.01.2019 // Эшҡыуар

Билмән, итле, кәбеҫтәле мантылар, ҡаҙы, тултырма, бишбармаҡ, туҡмас – барыһын да үҙҙәре әҙерләп...

Тотош уҡырға 740

Ағас ене ҡағылған егет

Ағас ене ҡағылған егет 23.01.2019 // Эшҡыуар

Туғандар ҡеүәтләһә, юлың уңа....

Тотош уҡырға 1 485

Эше барҙың ашы бар,  йәшәү өсөн дәрте бар

Эше барҙың ашы бар, йәшәү өсөн дәрте бар 11.01.2019 // Эшҡыуар

Был һүҙҙәрҙең хаҡлы булыуы Үзбәковтар миҫалында асыҡ күренә....

Тотош уҡырға 519