Был аҙнала донъя йәмәғәтселегенең иғтибар үҙәгендә АҠШ һәм Украиналағы һайлау мәсьәләләре, Италияның экс-премьеры Сильвио Берлускони тирәләй барған һүҙ булды.

Еңеүгә мөмкинлектәре бер тигеҙ

Йылдың төп ваҡиғаларының береһенә – АҠШ-та президент һайлауға ла һанаулы ғына көндәр ҡалып бара. Власҡа кем килерен бар донъяла, шул иҫәптән Рәсәйҙә лә түҙемһеҙлек менән көтәләр. Кемдең еңеп сығырынан күп нәмә тора шул. Республика партияһынан төп кандидат булған Митт Ромни менән демократ Барак Обама тән төҫтәре буйынса ғына түгел, донъяға булған ҡараштары менән дә ныҡлы айырыла. Һайлау алдынан уҙғарылған һуңғы – өсөнсө теледебатта ла был асыҡ сағылды.
Был юлы Ромниға тын алырға ла ирек бирмәне ул. Аналитиктар уларҙың һуңғы дуэлендә төп һөйләшеү темаһы булып Рәсәй торор, тип юрағайны, әммә юш килмәне. Телмәрҙәрендә Рәсәй телгә алынһа ла, бик һирәк булды. Обама Ромниҙың мартта Рәсәйҙе төп дошман тип атауына “бәйләнде”. Ромни был юлы лы аҡланып маташты. Йәнәһе лә, ул Рәсәйҙе БМО сессияһы сиктәрендә генә “геосәйәси дошман” тип атаған, ә АҠШ-тың төп дошманы атом бомбаһы әҙерләүсе Иран икән. Иран тигәндән, ошо теледебат барышында Обаманың Иран менән дипломатик мөнәсәбәт урынлаштырырға маташып ҡарауы билдәле булды.
Күҙаллауҙарға килгәндә, Рәсәй өсөн, әлбиттә, Обаманың еңеп сығыуы һәйбәт булыр ине. Ә бына Балтик буйы илдәре, Украинаның көнбайышында йәшәүселәр, шул уҡ Грузия Ромниҙың еңеп сығырын теләй. ЕС илдәре араһында ла ҡапма-ҡаршы фекерлеләр күп.
Һайлау тигәндән, Америкала ул күптән башланды. 6 ноябрҙе көтөп тормаҫтан күптәр алдан тауыш биреү хоҡуғынан файҙаланып ҡалмаҡсы. Эксперттар белдереүенсә, төп һайлау көнөнә тиклем, һайлаусыларҙың 35-40 проценты тауыш биреп өлгөрөүе бар. Был — АҠШ тарихында рекордлы күрһәткес. Әйткәндәй, Обама ла алдан тауыш биреү хоҡуғынан файҙаланған. Ромни иһә 6 ноябрҙә үҙ штатында һайламаҡсы. Бына шулай, донъя иҡтисады тотҡаһы булған АҠШ-та ике кандидаттың да еңеп сығыу мөмкинлеге ҙур.

Украинала йәнә болғансыҡ

Һайлау тигәндән, ут күршебеҙ Украинала ла 28 октябрҙә Юғары Радаға депутаттар һайланды. Парламенттағы 450 урындың яртыһы — 225-е партия исемлеге, ҡалған яртыһы бер мандатлы округтар буйынса һайлана. Украинаның Үҙәк һайлау комиссияһы рәйесе Татьяна Лукаш белдереүенсә, тауыш биреү һөҙөмтәләре рәсми рәүештә 15 көндән һуң ғына иғлан ителәсәк. Яҡынса иҫәпләүҙәр буйынса, илдең власть — Төбәк партияһы һайлаусыларҙың 31,6 процент тауышын йыйып алда килә. Төрмәлә ултырыусы төп оппозиционер Юлия Тимошенконың “Батькивщина” партияһы 23,7 процент тауыш йыйыуға өлгәшкән. Ә бөтөн донъяға билдәле боксер, Украинаның милли ғорурлығы булған спортсы Виталий Кличконың “Удар” партияһы 13,2 процент йыйған. Илдең коммунистар партияһы ла уларҙан ҡалышмай, һайлаусыларҙың 13 проценты уларҙы яҡлаған. Милләтселек идеяларын алға һөрөүсе “Азатлыҡ” партияһы өсөн һайлаусыларҙың 11 проценты тауыш биргән.
Украинала һайлаусыларҙың 58 проценты тауыш биреүҙә ҡатнашҡан. Көнбайыш һәм Көнсығыш өлөштәргә бүлгеләнгән ил өсөн был ярайһы һәйбәт күрһәткес. Төбәк партияһы етәксеһе – илдең премьер-министры Николай Азаров һайлау һөҙөмтәләренән ҡәнәғәт булыуын белдерә. Ни тиһәң дә, парламентта күпселекте һаҡлап алып ҡалыу улар өсөн мөһим ине. Азаровтың һөйөнөсө күпкә бармауы ла бар. Виталий Кличко киләсәктә оппозициялағы “Батькивщина” һәм “Азатлыҡ” партиялары менән берләшмәксе. Әгәр ҙә улар берләшә ҡалһа, парламенттың 47-48 проценты оппозиционер буласаҡ. Ул сағында инде власть партияһына оппозиция менән килешеп йәшәү бик ауырға төшәсәк. Быны ил президенты Виктор Янукович та аңлай. Һайлау алдынан, 22 октябрҙә, ул үҙенең коллегаһы Владимир Путин менән осрашыу өсөн Рәсәйгә килеп ҡайтҡайны. Был да юҡтан ғына түгел. Рәсәй Украинаны Таможня союзы ағзаһы итеп күргеһе килә. Әлегә был союзда Рәсәй, Белоруссия һәм Ҡаҙағстан ағза булып тора. Украинаның Таможня союзына ингеһе килмәй. Быға урындағы эшҡыуарҙар гел генә ҡаршылыҡ күрһәтеп килде һәм власты ла шуға инандырҙы. Йәнәһе лә, Украина Таможня союзына инһә, улар күп йәһәттән Рәсәйҙән бойондороҡло буласаҡ, ә ЕС илдәре менән хеҙмәттәшлек кәмейәсәк. Шуға ла Украинаның яҡын арала ғына Таможня союзына инере бик икеле. Ә һайлау һөҙөмтәләренә ҡарап шуны әйтергә була: 2015 йылдағы президент һайлауҙарына тиклем Виктор Янукович үҙ сәйәсәтен тайпылышһыҙ алып бара аласаҡ әле.

Һыуҙан ҡоро сығыусы

Башҡа донъя хәлдәренә килгәндә, үткән аҙнала Италияның элекке премьер-министры Сильвио Берлускониҙы дүрт йылға хөкөм итеүҙәре билдәле булды. Италия ғына түгел, Европа илдәренең иң бай кешеләренең береһенең суд эскәмйәһенә ултырыуы ғәжәпләндерә лә, аптырата ла. Берлускони быға тиклем өс тапҡыр — 1994–1995, 2001–2006 һәм 2008– 2011 йылдарҙа — Италияның премьер-министры булып эшләп алды. Премьерлыҡтан китеү менән уға теге-йәки был ғәйеп таға килделәр. Ул йә бәлиғ булмаған йәш ҡыҙҙар менән типтергән, йә һалым түләүҙән ҡасҡан, йә мафия менән бәйләнештә булған, ришүәт биреү ҙә уның өсөн ят түгел. Ҡыҫҡаһы, ниндәй енәйәт ҡылып була, барыһына ла өлгөрә экс-премьер. Әйтергә кәрәк, ул һәр ваҡыт һыуҙан ҡоро сыға килде. Был юлы ла шулай булды, уны башта дүрт йылға иркенән мәхрүм иткәйнеләр, һуңынан язаны “шартлы” исеменә алмаштырҙылар. Тора-бара был ҡарарҙың да йомшартылыуы бар. Унан инде Берлускониға власҡа килеү өсөн йәнә “йәшел юл” асыласаҡ. Мафия, ришүәтселек сәскә атҡан ил өсөн был бойомға ашмаҫтай хәл түгел.