Мюнхенда Хәүефһеҙлек буйынса халыҡ-ара конференцияла сығыш яһап, Пентагондың яңы башлығы Джеймс Мэттис Европалағы союздаштарын АҠШ-тың Төньяҡ Атлантик альянсын сәйәси тотороҡһоҙлоҡҡа һәм көс ҡулланыуға ҡаршы көрәштә ныҡлы терәк тип таныуына, уның ғәмәлдәрен тулыһынса хуплауына ышандырҙы. Яҡшы һүҙгә яуап рәүешендә хәрби-сәйәси блоктың Европалағы ағзалары хәүефһеҙлек маҡсатындағы сараларҙы финанслау йәһәтенән күберәк тырышлыҡ һалырға вәғәҙәләне.
Бер нисә аҙна элек НАТО-ны “иҫкергән” тип баһалаһа ла, Дональд Трамп үҙ дәүләтен уның ҡанаты аҫтынан сығарырға йыйынмай, тип аңларға була әлеге күренеште. Юғиһә йыйын алдынан Европа илдәре етәкселәре именлек маҡсатындағы хеҙмәттәшлеккә АҠШ-тағы яңы власть нисек ҡарауын белә алмауҙан шаҡтай тулҡынлана ине. Форумдың рәйесе, немец дипломаты Вольфганг Ишингер ҙа: “Быйылғы конференция һуңғы тиҫтә йыл­дарҙағы иң шау-шыулыһы булыр һымаҡ. Бығаса бер ваҡытта ла ундай хәлгә тарыманыҡ. АҠШ властарының тышҡы сәйәсәтте ҡороуҙа нимәгә таянасағын белергә теләп, барыһы ла түҙемһеҙләнә”, – тигәйне бер аҙ алдараҡ.
АҠШ вәкиле булараҡ, генерал Мэттис альянсҡа ҡушылған дәүләттәрҙе, 2014 йылда төҙөлгән килешеүгә ярашлы, оборонаны нығытыуға эске тулайым продукттың кәмендә ике процентын тотонорға саҡыра. Баҡһаң, әлегә НАТО-лағы 28 ил араһынан Ҡушма Штаттар, Бөйөк Британия, Эстония, Польша һәм Греция ғына был талапты үтәй. Шуныһын билдәләргә кәрәк: американдарҙың хәүефһеҙ­лек сараларына бүлгән аҡсаһы былтыр 664 миллиард доллар тәшкил иткән һәм хәрби-сәйәси блоктағы башҡа ағзалар сығымдарын дөйөмләштергән хәлдә лә уға етә алмай.
– Ғәҙәттә Америкалағы дуҫтарыбыҙға иҫәп тотабыҙ. Ундай ҡарашҡа сик ҡуйырға ваҡыт. Беҙҙең проблемаларҙы башҡалар хәл итергә тейеш түгел, – тине, НАТО-ның Европалағы илдәре исеменән телмәр тотоп, Германияның оборона министры Урсула фон дер Ляйен. Ул союздаштарын хәүефһеҙлекте тәьмин итеү буйынса йөкләмәне тигеҙ бүлешергә, хәрби ҡеүәтте арттырыу йәһәтенән әүҙемлек күрһәтергә саҡырҙы.
Ғөмүмән, конференцияла ҡатнашыусы­ларҙың барыһы ла тиерлек НАТО-ның Көнбайыш илдәрендәге именлекте һаҡлаған төп көс икәнлеген раҫламаҡсы ине. Саманан тыш ҡыҙып китептер инде, Британияның сит ил эштәре министры Борис Джонсон хатта: “Глобаль сауҙаны яҡлаған альянс барҙа беҙгә Евросоюз нимәгә?!” – тип әйтеп һалды.
“Хәүеф” төшөнсәһен ҡулланғанда Көнбайыш илдәре етәкселәре Рәсәйҙең тышҡы сәйәсәтен күҙ уңында тота икәнен аңлатып торорға кәрәкмәйҙер. Улар нисек тә булһа АҠШ-ҡа тоғролоғон иҫбатларға маташа, беҙҙең ил менән бәйләнештәре өсөн аҡланырға керешә. НАТО-ның генераль секретары Йенс Столтенберг та Рәсәйҙең сит ил эштәре министры Сергей Лавров менән осрашып һөйләшкәндән һуң журналистарға альянстың Мәскәүҙе сәйәси диалог маҡсатында ғына ҡабул итеүен, беҙҙең илгә теләктәш булмауын иҫкәртте.
Ҡытайҙың сит ил эштәре министры Ван И ғына донъялағы именлекте тәьмин итеү йәһәтенән НАТО-ның түгел, ә БМО-ның әһәмиәте ҙурыраҡ икәнен белдерҙе, Пекин менән Мәскәү араһындағы мөнәсәбәттәрҙе “глобаль тотороҡлолоҡ нигеҙе” тип атаны. Был телмәрҙе диҡҡәт биреп тыңлаһалар ҙа, альянс лидерҙары эске тулҡынланыуын башҡаларға һиҙҙермәҫкә тырышты, күп кенә фекерҙәрҙе ишетмәмешкә һалышты. “Иң мөһиме – әлегә Америка беҙҙең яҡта”, – тигәндәрҙер.
Ошо урында Мюнхен конференцияларында йыш ҡатнашҡан АҠШ сенаторы Джон Маккейндың быйылғы телмәрендәге Европа лидерҙарына иҫкәртеү булып яңғыраған бер фекергә иғтибарҙы көсәйтке килә: “Трамптың һүҙҙәренә түгел, ә ғәмәлдәренә ҡарағыҙ”.