Мысыр президенты Әбдел Фәттәх ас-Сисиҙың Мәскәүгә ике көнлөк эш сәфәре, Японияның Ҡытай менән мөнәсәбәтен яйларға ынтылыуы һәм башҡа ваҡиғалар үткән арауыҡта иғтибар үҙәгендә булды.


Мысыр менән мөнәсәбәт көйләнә

Илебеҙгә Мысыр президенты Әбдел Фәттәх ас-Сиси эш сәфәре менән килеп ҡайтты. Ул “МАКС-2015” халыҡ-ара хәрби техника күргәҙмәһендә ҡатнашырға ла өлгөрҙө. Владимир Путин менән осрашыуы барышында ике ил араһындағы хеҙмәттәшлек тикшерелде. Билдәле булыуынса, Мысырҙа “ҡыҙғылт-һары революция” һөҙөмтәһендә илгә оҙаҡ йылдар идара иткән Хөсни Мөбәрәк етәкселектән алып ташланып, хөкөмгә тарттырылғандан һуң власҡа радикаль ҡарашлы кешеләр килде. Шул сәбәпле илебеҙҙең Мысыр менән араһы боҙолоп торҙо. Ә Әбдел Фәттәх ас-Сиси ил етәксеһе итеп һайланыу менән Владимир Путин уға ҡотлау телеграммаһы ебәреп, власҡа килеүен хуплап ҡаршы алды. Был башлыҡтың алдан күрә белеүсәнлеге хаҡында һөйләй. Донъя йәмәғәтселеге Әбдел Фәттәх ас-Сисиҙың законлы һайланыуын танығандан һуң АҠШ был ил менән мөнәсәбәттәрҙе яйларға ынтылды. Тик бер аҙ һуңланы – Путин өлгөрөрәк шул.
Мысыр менән мөнәсәбәтте яҡшыртыу илебеҙ өсөн мөһим стратегик әһәмиәткә эйә, сөнки был дәүләттең ғәрәп илдәре араһында абруйы ҙур. Ә был төбәк бөгөн тыныс түгел. Яҡын Көнсығышта “Ислам дәүләте” боевиктары эш итә. Улар әленән-әле төрлө илдәрҙә теракт ҡылып, халыҡ араһында ҡурҡыу той­ғоһо тыуҙырырға тырыша. “Ислам дәүләте” төркөмө вәкилдәре Мысырҙа ла бар. Хөсни Мөбәрәкте властан ситләтеүҙә боевиктарға ярҙам күрһәтеп, АҠШ етди хаталанды. Ул саҡта илдә тыныслыҡ хөкөм һөрә ине. Әбдел Фәттәх ас-Сисиға бында һиллек урынлаштырыу еңелдән булмаясаҡ. Ул ҡорал һатып алыуҙа илебеҙҙең ярҙамына өмөт итә лә инде. “МАКС-2015” халыҡ-ара хәрби техника күр­гәҙмәһендә маҡсатына бер ни тиклем өлгәште тип әйтергә мөмкин. Унда байтаҡ мөһим килешеүгә ҡул ҡуйылды.
Шуныһын да билдәләп үтергә кәрәк: был күргәҙмәгә Яҡын Көнсығыш илдәре етәк­селегенән байтаҡ кеше килде. Араларында Берләшкән Ғәрәп Әмирлектәре баш командующийы урынбаҫары Абу-Даби, Иордания короле Абдулла II булыуы айырыуса мөһим. Иран, Сүриә кеүек илдәрҙең вәкилдәре лә ҡатнашты. Ғөмүмән, был халыҡ-ара күргәҙмә донъя йә­мәғәтселегендә ҙур ҡыҙыҡһыныу уятты һәм донъяла илебеҙҙең абруйын йәнә күтәрҙе. Мөһим документтарға ҡул ҡуйылыуы иһә артабанғы хеҙмәттәшлекте киңәйтеүгә юл аса.

Етмеш йыл уҙһа ла...

Иртәгә Икенсе Бөтә донъя һуғышы та­мам­ла­ныуҙың 70 йыллығын киң билдәләү күҙ­ал­лана. Мәғлүм булыуынса, һуғыш Япония ерендә тамамланған. Шулай булыуға ҡара­маҫтан, был дәүләт һаман да Рәсәй менән тыныслыҡ килешеүе төҙөшмәгән. Мәсьәләнең үҙ сәбәптәре бар, ул бәхәсле биләмәләргә ҡайтып ҡала.
Японияның илебеҙ менән тыныслыҡ ха­ҡын­да килешеүе тағы ла билдәһеҙ ваҡытҡа тиклем кисектерелде. Быға Рәсәй Хөкүмәте Рәйесе Дмитрий Медведевтың Курил утрауҙарына эш сәфәре лә ҡамасаулыҡ итмәй ҡалманы. Унан килеп, Япония Хөкүмәте лә тыныслыҡты боҙорға ынтыла кеүек. Хәрби көс ҡулланыу хаҡында яңы закон ҡабул итеүҙәре шул хаҡта һөйләй.
Ә бына Ҡытай менән Япония араһындағы мөнәсәбәтте көйләүгә табан ниндәйҙер аҙым эшләнде тип әйтергә мөмкин. Был ике ил иҡ­ти­садта ғына түгел, хәрби ҡеүәт буйынса ла рәс­ми иғлан ителмәгән ярыш алып бара. Иҡ­тисади үҫеш йәһәтенән Ҡытай Японияны уҙып китеп, донъяла икенсе баҫҡысҡа күтә­рел­де. Хәрби ҡеүәт буйынса ла уның өҫтөнлөгө күҙгә бәрелеп тора. Шуға ла Японияның ҡе­үәт­ле Ҡытай менән мөнәсәбәтен яйларға ынтылыуы аңлашыла. Юғиһә уныһы бер ҡоторонһа, Японияны АҠШ ҡына ҡотҡарып ҡала алмаясаҡ. Үҙҙәре был хәҡиҡәтте яҡшы аңлай булһа кәрәк. Шулай булмаһа, түбәнселек кеүек иҫәпләнгән аҙымға бармаҫтар ине.
Шуныһын да билдәләп үтергә кәрәк: 2012 йылға тиклем Япония Ҡытайға матди ярҙам күрһәтеп килде. Утрауҙар буйынса бәхәс баш­лан­ғас ҡына был туҡтатылды. Икенсе Бөтә донъя һуғышы тамамланыуҙың 70 йыллығы ал­дынан ике илдең бер ни тиклем аңлашыу табыуы һөйөндөрһә лә, халыҡ-ара хәлдең үтә лә ҡатмарлы булыуы көйөндөрә. Японияның, тарихтан һабаҡ алмайынса, яңынан ҡорал­ланыуға ынтылыуы үтә лә хәүефкә һала. Бөгөн Икенсе Бөтә донъя һуғышы башланыуға 76 йыл булһа, иртәгә ҡан ҡойғос ваҡиғаның тамамланыуына 70 йыл тула. Ошо айҡанлы донъяла, шул иҫәптән илебеҙҙә төрлө саралар уҙғарыу ҡаралған. Уларҙың барыһы ла тыныслыҡты һаҡлауға ҡоролған.
Эйе, һуғыш тамамланыуға 70 йыл уҙып кит­һә лә, донъя тыныс түгел. Украинала, Яҡын Көн­сығышта барған бәрелештәр айырыуса ха­фаға һала. Ярай әле ике Корея ярашып ҡуйҙы. Ә Украина президенты Петр Порошенко уҙған аҙнала Көнбайыш Европа илдәре етәкселәрен Рәсәйгә берлектә ҡаршы тороуға саҡырып сы­ғыш яһаны. Был үҙе үк һуғышҡа әйҙәүгә бә­рә­бәр. Хәйер, үҙ халҡын ҡырған президенттың яу­ға өндәүенә аптырарға лә кәрәкмәйҙер. Ҡулы ҡан­ға буялған Барак Обама тыныслыҡ өсөн Нобель премияһы алған дәүерҙә йәшәйбеҙ бит.