Байназар – Бөрйән районында Иҫке Собханғолдан ҡала иң ҙур ауыл. Әйткәндәй, Ҡарағай-Ҡыпсаҡ улысының бөгөнгө район биләмәһендәге ултыраҡтарының иң олоһо ла ул. Тарихсылар иҫәпләүенсә, Байназар ауылына Асҡар түңгәүерҙәре нигеҙ һалған, һуңғараҡ Әбделмәмбәт, Үҙәндән ҡарағай-ҡыпсаҡтар килеп төпләнгән. Ауыл старшина Байназар Ильясовтың исемен йөрөтә.
Райондың иң ҙур биләмәләренең береһенең йәшәйеше, проблемалары, хәл итәһе мәсьәләләре тураһында уның башлығы вазифаһын лайыҡлы тартҡан, талапсан, абруйлы етәксе Айрат САЛАУАТОВ менән әңгәмә ҡорҙоҡ.

— Айрат Зиннур улы, үҙегеҙҙең эшмәкәрлек биләмәһе менән яҡын­даныраҡ таныштырып үтегеҙсе.
— Ауыл биләмәһенә Байназар, Яуымбай, Мәһәҙей, Мораҙым, Ҡурғашлы ауылдары ҡарай. 970 хужалыҡта 3824 кеше йәшәй, шуларҙың 2292-һе — хеҙмәт йәшендәгеләр, 535-е – пенсионерҙар, меңгә яҡыны — мәктәпкәсә йәштәге һәм уҡыусы балалар.
Биләмәлә барлығы 1367 баш мал аҫрала. Халыҡтың байтаҡ өлөшө шәхси ихатала мал көтөп, ҡош-ҡорт аҫрап килем ала. Ситтә вахта ысулы менән эшләп йөрөгәндәр ҙә бар. 19 фермер хужалығы иҫәпләнә. Улар игенселек, малсылыҡ, ҡортсолоҡ буйынса эшмәкәрлек алып бара. Ауылдаштарын эш урындары менән дә тәьмин итәләр.
Биш ауылда ла мәктәп, балалар баҡсаһы, мәҙәниәт йорто, фельдшер-акушерлыҡ пункты (Ҡурғашлынан тыш) кеүек кәрәкле социаль учреждениелар, магазиндар бар.

— Һеҙҙең биләмәне Бөрйәндең ҡапҡаһы тип әйтһәк, бер ҙә хата булмаҫ, төп трасса буйлап районға килгәндә иң тәүҙә һеҙҙең ауылдарҙы үтәһең. Шәхсән мин иң тәүҙә шыңғырлап торған, төҙ бүрәнәләрҙән төҙөлгән йорттарҙың йыл һайын күбәйеүенә иғтибар итәм.
— Эйе, беҙҙең яҡтарҙа бигерәк тә һуңғы йылдарҙа төҙөлөш бик йылдам бара. Йәштәр ауылда төпләнеп, күркәм йорттар һалып инергә тырыша. Уҙған йылда ғына ун бер ғаилә өй туйланы. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, бөтә районда көнүҙәк ер проблема­һы беҙҙе лә урап үтмәне. Район етәкселеге менән берлектә биләмә территорияһын урман фондына ингән һәм ауыл хужалығы ерҙәре иҫәбенә киңәйтеү мәсьәләләре ҡарала.
Урманға бай районда йәшәһәк тә, ағас мәсьәләһе лә киҫкен тора. Һуңғы йылдарҙа төҙөлөш өсөн бирелгәненең күләме байтаҡҡа кәметелде. Ошо сәбәпле тәбиғи материалдан йорт һалырға теләгәндәргә бер нисә йыл сиратта торорға тура килә.


— Халыҡтың башланғысына, ҡат­наш­лығына нигеҙләнгән һәм маҡсатлы программалар биләмәлә нисек тормошҡа ашырыла?
— Былтыр Мәһәҙей ауылы халҡы, әүҙемлек күрһәтеп, “Урындағы башланғыс­тарҙы яҡлау” программаһында еңеп сыҡты. Күпселек тауыш менән ауылда балалар майҙансығы төҙөргә ҡарар итте улар. Проекттың хаҡы 450 мең һум, шуның 20 процентын халыҡ үҙе күтәрҙе, 10 процентын урындағы шәхси эшҡыуарҙар йыйҙы. Бөгөн төҙөлөш эше әүҙем бара, шәхси эшҡыуар Артур Хәлитов үҙ бурысына етди ҡарай. Май-июнь айҙарына объект сафҡа инәсәк, тип күҙаллайбыҙ.
“Берҙәм Рәсәй” партияһының “Реаль эштәр” программаһы буйынса бүленгән 150 мең һум аҡсаға Яуымбай ауылының балалар баҡсаһында ремонт эштәре уҙғарыла. Берәй айҙан кескәйҙәр яңыртылған баҡсаға йөрөй башлаясаҡ.
Шул уҡ программа нигеҙендә Мораҙым ауылына 52 меңлек музыка аппаратураһы ҡайтарттыҡ.
Былтыр “Берҙәм Рәсәй” партияһы проекты нигеҙендә Байназар мәҙәниәт йор­тоноң матди-техник базаһы нығытылды, йәғни музыка аппаратураһы яңыртылды, уйын ҡоралдары һатып алынды, ансамблдәр өсөн кейемдәр, ситектәр тектерелде. Беҙгә ҙур ярҙам күрһәткән Рәсәй Дәүләт Думаһы депутаты Зариф Байғусҡаровҡа рәхмәтебеҙ сикһеҙ.
Шулай уҡ “Балалар спорты” проекты буйынса бүленгән 474 мең һум аҡсаға Байназар мәктәбендә баскетбол майҙансығы ла сафҡа инде.

— Депутаттар, йәмәғәт ойошма­ларының эшен нисек баһаларһығыҙ?
— Ауыл Советында ун депутат иҫәпләнә. Һайлаусыларҙың ышанысын аҡлап, уларҙың барыһы ла бурыстарына бик етди ҡарай, ауылдаштарының йәшә­йешен яҡшыртыу маҡсатында төрлө инициативалар, тәҡдимдәр менән сығыш яһай. Ағинәйҙәр ҡоро, ветерандар, ҡатын-ҡыҙҙар советтарының да эшмәкәрлеген тик яҡшы яҡтан ғына баһалар инем. Ауылдарҙа бер генә сара ла уларһыҙ үтмәй. Бигерәк тә йәш быуынды патриотик, милли рухта тәрбиәләүҙә уларҙың өлөшө һанап бөткөһөҙ ҙур.

— Башлыҡ булараҡ һеҙҙе бигерәк тә ниндәй проблемалар борсой?
— Һуңғы йылдарҙа ауылдарҙа эске­лектең үҫеше күҙәтелә, енәйәт ҡылыуҙар­ҙың да төп сәбәбе – эскелек. Был афәткә ҡаршы полиция хеҙмәткәрҙәре, депутаттар, йәмәғәт ойошмалары менән бергә көрәшәбеҙ, имен булмаған ғаиләләргә, эскелек менән шөғөлләнгән кешеләрҙең йорттарына рейдтар ойошторабыҙ. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, “йәшел йылан” менән законһыҙ сауҙа итеүселәр ҙә бар. Былтыр шундай ун ике кешегә штраф һалынды, иҫерткес эсемлектәре тартып алынды.

— Бөгөн ниндәй пландар, уй-ниәттәр менән янаһығыҙ?
— Быйыл да “Урындағы башланғыс­тарҙы яҡлау” программаһында еңеп сығырға ниәт итәбеҙ. Маҡсатыбыҙ — биләмәгә янғын һүндереү автомобиле һатып алыу. Проект хаҡы – 1 миллион 500 мең һум, шуның 225 меңен халыҡ күтәрәсәк. Бөгөн документтар туплау эше бара. Маҡсатыбыҙ тормошҡа ашыр, тип уйлайым, сөнки халыҡ программаның асылына төшөнөп, уның кәрәклегенә инанды.
Башҡаһы — көн дә хәл итәһе мәсьәләләр: юлдар торошо, көтөүҙе ойоштороу, экологик өмәләр... Ауыл ерендә эш етерлек инде.

— Әңгәмәгеҙ өсөн ҙур рәхмәт, эштәрегеҙҙең уң булыуын, ниәттәре­геҙҙең тормошҡа ашыуын теләйем.