Ҡәләмдәшебеҙ тураһында уйлағанда күҙ алдымда талғын аҡҡан йылға хасил булғандай. Тәрән һәм киң даръялар шулай ҡабаланмай-ҡарһаланмай, сабыр ғына ағыусан…
Ҡырмыҫҡалы районының Иҫке Муса ауылында тыуып үҫкән Рәлис Ураҙғоловтың ғүмер “үҙәне” лә ошо ағымды хәтерләтә. Тыныс холҡонда, уйсан ҡарашында, башҡарған эштәрендә талғын йылғаларҙың тәрәнлеге тойола. Ул шауламай ғына “ағыр-ағыр” ҙа йөрәк тетрәткес роман яҙып ташлар йә хикәйәләр китабын тәҡдим итер. Ә инде Башҡортостан Хөкүмәтенең Шәһит Xоҙайбирҙин исемендәге республика премияһы лауреаты булған дуҫыбыҙҙың гәзит-журналдарҙа донъя күргән үткер-үткер мәҡәләләре хаҡында әйтеп тораһы ла түгел.
– Рәлис, һин – юл кешеһе. Башҡортос­танды ғына түгел, сит өлкәләрҙе лә гиҙеп сыҡтың. Өфөнән бер ни тиклем алыҫ­лыҡ­та ятҡан ауылыңдан оҙаҡ йылдар буйы­на йө­рөп эшләйһең, команди­ров­ка­ларҙан бу­ша­майһың. Ә прозаик өсөн күберәк улты­рырға кәрәк. Ижадыңа юл ҡамасау­ламаймы?
– Мин юлһыҙ йәшәй алмайым. Нәҡ шулай ғына кешеләр менән танышаһың. Аҙ ғына сә­фәр сыҡмай торһам, үҙемә урын тапмай башлайым. Кем әйтмешләй, бер өйрәнгәс, юл ад­реналин бирә. Ә ултырыуға килгәндә, төн бар. Уның ике сәғәте лә етә. Был прозаға ғына түгел, пуб­лицистикаға ла, ябай гәзит мәҡә­ләһенә лә ҡағыла. Бер ҡасан да көндөҙ ҡулға ҡәләм тотҡан юҡ, тиһәң дә була. Тик бик кәрәк әйберҙе яҙғанда ғына…
– Һинең “Аслыҡ” романыңды уҡыусы­лар яратып ҡабул итте. Китапханасылар тарафынан “Йылдың иң уҡымлы китабы” тип тә нарыҡланды. Әҫәрҙең дауамын яҙырға уйың бармы?
– Уй бар, әлбиттә, яҙғы килә. Уның дауамы булырмы, башҡамы – әле Бөйөк Ватан һу­ғы­шы тура­һында әҫәр өсөн материал йыям. Шунан һуң, берәй әйбер яҙам тип ҡағыҙға текләп ултырып булмай бит. Ижадта әҫәрҙе планлаштырып, график буйынса эшләү мөм­кин түгел. Уның остоғо ғына тыуҙы икән, һин уны йә ҡағыҙға төшөрәһең, йә… онотаһың.
– Тиҙҙән яңы китабың баҫылып сыға тип ишеткәйнем…
– Эйе. Ул “Әй, ғүмер юлдары” тип атала. “Оҫ­та” повесы, тиҫтәләгән хикәйә ингән. Хикә­йә­ләр­ҙең яңы­лары ла бар, үҙемә оҡшаған элек яҙыл­ған­дарын да бирҙем. Ҡалғанын уҡыусы баһалар…
– Биш бала тәрбиәләп үҫтерҙегеҙ. Бө­гөнгө көндә бер-ике бала менән сикләнгән йәштәргә нимә тиер инең?
– Күптәр замана ауырлығына һылтана. Әле бала табып үҫтереп ҡарамаған, ә зарлана. Тормош яҡшырғанын көтөп торһаң, Хоҙай бир­гән йәшең үтеп китеүе бар. Кәрәк “маршрут”ты көтөп йөрөргә ул автобус түгел дәһә, һәр нәмәнең – үҙ ваҡыты. Замана шул тиклем ауырмы ни? Ауыр­лыҡтарҙы еңергә өйрәнгәнгә ҡараған­да, һылтау табыуы еңе­ле­рәк бит. Беҙҙең арала һоҡ­лан­ғыс йәштәр бик күп: эшләйҙәр ҙә, емертеп донъя ла көтәләр, бала ла үҫтерәләр. Бирелгән һорауға яуапты ана шундайҙарҙың йәшәү өлгөһөндә табырға мөмкин…
– Хәҙер яҙыусылар заманы түгел, тип әйтеүселәр бар. Ысынлап та, гонорар бик бәләкәй, китап уҡыусылар һаны кәмей…
– Яҙыусы һүҙе ниндәй заманда ла мөһим булып ҡала. Бөтә кеше лә китапҡа сат йәбе­шергә тейеш түгел, минеңсә. Китап бит ул се­рен эҙлән­гәндәргә, ҡыҙыҡһыныу­сыларға ғына аса. Ә ундай­ҙар һирәк булһа ла бар. Бөгөн рухи байлыҡҡа ҡарағанда матди байлыҡты өҫтөн ҡуйғандар күберәктер ҙә, бәлки. Ләкин уныһы ваҡытлыса ғына. Ҡасан булһа ла кеше йән ты­ныслығы эҙләй башлай. Ә рухи аҙыҡты ижадсылар ғына бирергә һәләтле. Ҡайһы саҡ үҙ­ҙәрен күпмелер кимәлдә ҡорбан итеп булһа ла…