Күп нәмәне аңлап еткер­мә­гән­беҙ: коммунистик йәмғиәтте төҙөп булмаясаҡ — ул хыял. Советтар Союзында хеҙмәт ирекле булмаған. Беҙ, уның иде­ологтары, аңламағанбыҙ. Азат кеше генә юғары етеш­тереүсәнле хеҙмәткә һәләтле, имеш. Быға тиклем “кеше хо­ҡуҡтары” буржуаз төшөнсә иҫәп­ләнде бит.
Беҙҙә сәйәси азатлыҡ урын­лашмаған булған: бер генә партия йәшәп килде — КПСС ха­кимлыҡ итте. Бер генә фирҡәнең күрһәтмәһе буйынса, халыҡты мәжбүр итеп, яңы йәмғиәт ҡороп, репрессиялар ярҙамында талап итеү — халыҡ-ара кеше хоҡуҡтарын боҙоу ул. Ошо мәсьәләне бер кем дә күтәреп сыға алмаған — террорҙан ҡурҡҡандар, ғүмер һәр кемгә ҡәҙерле бит!
1937 йылдың октябрендә атайым Мөхәммәтҡол Әмир­хан улын ҡулға алдылар. Баҡһаң, уҡый-яҙа ла бел­мәгән, ат-һыйырһыҙ ир — халыҡ дошманы, партияның генераль ли­ния­­һы­на ҡаршы сыҡҡан — колхозға инергә теләмәгән, үҙе теләгәнсә йә­шәп, азат крәҫтиән булырға уйлаған. Ғәйепһеҙ атайымды атҡандар, тик 1956 йылда ғына исемен аҡлаған ҡағыҙы килде, ә мәрхүмә әсәйем уны 20 йылға яҡын көттө.
Мин бына 25 йыл инде ошо буталсыҡ тормошто аң­ларға тырышам, “Башҡортостан” гәзитендә донъя күргән аналитик матери­ал­дарҙы уҡып фәһем алам, үҙемдең фекерҙәрем менән сағыштырам, сөнки үҙ ҡаҙаныңда ғына ҡайнау файҙа бирмәй. Беҙҙә, шөкөр, бына тигән көслө, объектив, логик фекер­ләй белгән, публицистик йүнәлештә яҙған Мәхмүт Хужин, Марсель Ҡотлоғәлләмов, Илдар Ғәбитов, Ләлә Бейешева һәм башҡалар бар. Рәхмәт уларға.
Һуңғы йылдарҙа лекциялар уҡыл­май, пропаганда туҡ­татылды, донъя­ла, республикала, Рәсәйҙә нимә барғанын белеп булмай. Киң мәғ­лү­мәт саралары тапшырған яңы­лыҡтар халыҡты ышандырмай: тыңламайҙар, ҡарамайҙар, уҡымайҙар.
Быйыл 7 май һанында Мәхмүт Хужиндың “Еңеүсе дәү­ләттең артта ҡалыу сә­бәп­тәре нимәлә?” тигән мәҡәләһе баҫылғайны, уның фекер­ҙәре менән тулыһынса ризамын. Автор күтәргән мәсьә­ләләр тураһында оҙаҡ уйланып йө­рөнөм — ни тиһәң дә, улар фәһемле лә, ғиб­рәтле лә.
Капитализм төҙөйбөҙ, коммунизм тигән әкиәттән ҡото­лорға кәрәк, ләкин халыҡ ныҡ үҙгә­реш кисерә: элекке ярҙам­сыллыҡ, ғәҙеллек, кешелеклелек сифаттары әллә ҡайҙа булды, хәҙер кешеләр бер-береһенә битараф. Күрше күр­шеһен белмәй, бер-­бере­­һенә ярҙам итмәй­ҙәр, ә аҡса һорайҙар.
Рәсәйҙе коррупция баҫып алды. Баҙар иҡтисады ауыл хужалығына йүнләп үтеп инә алмай, уның үҙ сәбәптәре бар, был — айырым тема.