Тормош-көнкүреш йолаларына хас булған һарыҡ йөнө ҡырҡыу малсылыҡ менән шө­ғөлләнгән Фәнүзә һәм Әхмә­ҙул­ла Мәмбәтовтарҙың иркен иха­та­һында ойошторолдо. Үҙе оло байрамға әйләнгән сараға ауылдың иң тилбер ҡатын-ҡыҙ­ҙары, “Туржы ынйылары” фольклор ансамбле ағинәйҙәре са­ҡы­рылды.
Ир-ат һарыҡтарҙы тотоп бәй­ләп бирһә, уңған килендәр, ҡул­дарында ҡайсыларын уйнатып, “һә” тигәнсе ҡырҡып та ҡуя. Элек һәр эш өмә менән башҡарылған. Һарыҡ йөнө ҡырҡыуға ауылдың иң уңғандарын саҡырыр бул­ған­дар, олораҡтар уларға эш рәтен өйрәтеп, фатихаһын биргән. Был юлы ла ауылдың ағинәйе Ғилминур Мәмбәтова өмәсе­ләр­гә: “Һарыҡтың башынан башлап ҡырҡһаң, бәрәсе орғасы булыр, ҡойроҡ яғынан башлаһаң – тәкә, тиҙәр. Малды үрсетәм тиһәгеҙ, башынан башлағыҙ”, – тип төр­лө юрау юраны. Ауылдың иң уңған килендәренең береһе Эльвира Мәмбәтова тәүгеләрҙән бу­лып бер һарыҡты ҡырҡҡас: “Үҙем аша үткәнгә ошо матур таҫманы бәйләп ҡуяйым әле, ҡулым бәрәкәтле, ҡышҡылыҡҡа игеҙ бәрәс килтерер”, – тип те­ләне. Шул арала Гөлсирә Ҡа­рабаева тәүге ҡырҡылған йөндө үлсәп ҡарай һалып: “Хужаларға афарин, малҡайҙарҙы яҡшы тәрбиәләгән — 4 килонан артыҡ тартты!” — тип һөйөнсөләне.
Әйткәндәй, һарыҡ йөнөнөң си­фаты уны нисек ҡарауҙан, тәр­биәләүҙән килә. Бесән һалғанда малдың өҫтөнә ырғытмау, һа­рыҡ­тарҙы йылы ҡурала тотоу, һо­ло­но йышыраҡ ашатыу ҙа йөн­дөң яҡшы булыуына булышлыҡ итә.
Мал аҫрауҙың бар нескәлек­тәрен бала саҡтан яҡшы белгән Әхмәҙулла Әхмәҙей улының ҡу­раһында 70-кә яҡын һарыҡ бар.
– Тәүҙә үҙебеҙҙең ябай һа­рыҡ­тарҙы үрсеттем, – ти эш­ҡыуар. – Һарыҡсылыҡ буйынса ныҡлап шөғөлләнергә уйлағас, ситтән романов һәм эдельвейс тоҡомлоларын һатып алдым. Шуныһы иғтибарға лайыҡ: романов һарыҡтарының күбеһе иге­ҙәк бәрәсләй, береһенән дүртәү ҙә тыуҙы. Уйлап ҡараһаң, бындай тоҡомдо үрсетеү күпкә отош­лораҡ. Ә бына ябай ауыл һа­рыҡтарының йөнө иләү өсөн еңел һәм шифалы ла. Элегерәк үҙем дә быйма, кейеҙ баҫа торғайным. Әйткәндәй, өмәсе­ләргә ярҙамлашам: электр станогы менән һарыҡтарҙың йөнөн ҡырҡышам...
Өмәселәр бер-береһен уҙы­шып һарыҡ ҡырҡҡан арала йорт эсендә инәйҙәр үҙ эштәре менән булыша ине. Кемдер ти­мер та­раҡ менән йөн ҡабалай, икен­селәре тетә, өсөнсөләре уны иләй. Үҙ-ара мәрәкәләшеп тә алалар: “Әйҙә, тет, тет, Йән­бикә, танауыңа тиклем етһә, мәрйен­дәр ҡойолор” – тигән һа­маҡтар булһынмы йәки “Һауа кеүек йом­шаҡ бул, болот кеүек ҡабарып ят” кеүек юрауҙар әйтелһенме – барыһы ла дәрт­ләнеп эш баш­ҡара, гармун мо­ңона ҡушылып йыр-моң да һуҙа. Оло йәштә булыуҙарына ҡара­маҫтан, йәш­тәр­гә йола өйрәтеп, уларға кә­ңәш биргән Ғилминур Мәмбә­това, Рәхимә Турғаева, Йәнбикә Абдуллина, Анфиса Шәрипова, Камила Ямғырова һәм Рәсимә Мәмбәтоваларға рәхмәт әйтергә генә ҡала.
Ошонда уҡ Мәмбәт ауыл клу­бы директоры Розалия Рәхмә­тованың тырышлығы менән йөн әйберҙәрҙән ғәжәп күргәҙмә ойош­торолған. Кейеҙ, балаҫ, юрғандарҙан тыш, хатта һарыҡ тиреһенән тегелгән толоп, тун­дарҙы ла күрергә мөмкин ине. Ә йылы, йомшаҡ быймалар ха­ҡында әйтеп тораһы ла түгел!
Ағинәйҙәр һарыҡ йөнөнөң фай­ҙаһы хаҡында ла әйтеп үтте. Мәҫәлән, сайырлы һарыҡ йөнөн быуындар һыҙлағанда, тире ауы­рыуҙарынан яфаланғанда бәйләгәндәр, ябынып та ят­ҡан­дар. Әйткәндәй, элек кейәүгә оҙатылған ҡыҙҙың бирнәһендә һарыҡ йөнөнән һуғылған балаҫ, баҡта йөнөнән һырылған юрған булыуы мотлаҡ һаналған. Заман башҡа — заң башҡа тип әйтергә күнекһәк тә, бөгөн дә күп кенә йәш килендәрҙең бирнәһендә һарыҡ йөнөнән эшләнгән ҡорама юрғандар осрап ҡуя. Тимәк, йола әле лә дауам итә, һарыҡ йөнө әле лә әүҙем файҙаланыла.
Мәмбәттәр һарыҡ йөнө ҡыр­ҡыу өмәһен, барлыҡ йола нигеҙ­ҙәренә таянып, бик юғары ки­мәлдә үткәрҙе. Был изге эште атҡарыу өсөн бар шарттар тыуҙырған йорт хужалары Фәнү­зә менән Әхмәҙулла Мәмбәтов­тар оло хөрмәткә лайыҡ. Икеһе лә ошо ауылда тыуып, белем алып, аҙаҡ өйләнешеп, тыуған ерендә төпләнгән ғаилә – ауылдаштары өсөн өлгө лә, ныҡлы терәк тә. Фәнүзә Ҡасим ҡыҙы ғүмере буйы ауылда фельдшер булып эшләһә, Әхмәҙулла Әхмәҙей улы – аяғында ныҡлы баҫып торған эшҡыуар.
Йола тотҡан хур булмаҫ, ти халыҡ. Ысынлап та, милләте­беҙҙең рухи хазинаһын тәшкил иткән, онотола барған йола­ларҙы тергеҙеү, йәш быуынға күрһәтеү, иң мөһиме, дөрөҫ атҡарыу – Хәйбулла районында башланған матур эштең төп маҡсаты. Артабан был эстафета һәр ауылда дауам итәсәк: кемдер ҡорот байрамын күрһәтһә, икенселәре ҡурмас өмәһенә саҡырмаҡсы. Киләсәктә бындай матур саралар онотола барған ғөрөф-ғәҙәттәребеҙҙе тергеҙер­гә, үҫтерергә һәм йәштәр ара­һында киң таратырға ярҙам итәсәгенә ышаныс ҙур.