Заман башҡа, заң башҡа тигәндәй, тормош бер аҙ үҙгәреп, донъялар яҡшырғас, бындай белем усаҡтары яңыртылып, лицей, гимназия статусын алды. Төп бурыс – ауыл ерендә йә­шәгән балаларға белем биреү – шул көйөнсә ҡалды. Бындай мәктәптәрҙән иң яҡшы уҡыу­сылар һайлап алынды, һәләтле балалар йыйылды. Һөҙөмтәләр ҙә ҡыуандырырлыҡ: йыл һайын гимназия-интернатты тамамлағандар республиканың ғына түгел, Мәскәү, Санкт-Петербург ҡалаларында, сит ил юғары уҡыу йорттарында белем алыу мөмкинлегенә эйә булды. Милли кадрҙар үҫтерелде.
Әммә ошондай күренеш кемгәлер оҡшама­ны шикелле. Ваҡытында быны туҡтатыу, тамырына балта сабыу кәрәк тип уйлаусылар табылды. Шулай булмаһа, яңы уҡыу йылы алдынан ғына балалары интернатта уҡыған ауыл халҡын шаҡ ҡатырырлыҡ яңылыҡ уйлап табыр инеләрме?! Яңылыҡтың да ниндәйе бит: уҡытыу өсөн түләүҙең дүрт тапҡырға артыуы! Бөтә ил буйынса аҙыҡ-түлеккә хаҡ арттырмау өсөн махсус ҡарарҙар ҡабул ит­кәндә, етәкселәр белем алыуға хаҡтың күтә­релеүенә күҙ йома түгелме һуң?
Мәҫәлән, былтыр көньяҡ-көнсығыш район­дарының берҙән-бер белем усағына әйләнгән Сибай гимназия-интернатында баланы уҡы­тыу ата-әсәгә айына 700 һумға төшһә, яңы йылдан 2 мең 800 һумыңды сығарып һалырға тура киләсәк. Аҙмы был, күпме? Ауыл кешеһе өсөн үтә ҡыйбат. Баланы кейендерергә, аҙна һайын ҡайтып йөрөүенә, юлына аҡса бирергә, дәреслектәр алырға һәм башҡа сығымдарға түләргә кәрәк. Ә ғаиләлә балалар күп булһа?
Мәғариф өлкәһендәге ҡулайлаштырыу һө­ҙөмтәһендә бөгөн ҡайһы бер ауылдарҙа мәктәптәр ябыла. Ҡасандыр гөрләп торған ике ҡатлы белем усаҡтары башланғыс йәки тулы бул­маған мәктәптәргә әүерелде. Шунлыҡтан туғы­ҙынсы класты бөткән уҡыусыларҙың күбеһе күрше ҡалалағы йәки Өфөләге гимназия-интернаттарға барырға мәжбүр. Бөгөн ошо сәйәсәтте аңлаған “аҡыллы баштар” уларҙың артабан юғары белем алмауын көҫәп, хаҡ­тарҙы күтәрә түгелме һуң? Тарих тәгәрмәсе йәнә миллә­тебеҙгә хәүеф янап, кире әйләнә түгелме? Илебеҙҙә белем биреү түләүһеҙ булған ваҡытта, “бәйгелә аттар түгел, хаҡтар саба”.
Дөрөҫ, барыһына ла юғары белемгә эйә булыу ҙа кәрәкмәйҙер, бәлки. Туғыҙынсы клас­тан һуң уҡырға инерлек колледж, лицейҙар байтаҡ. Элек насар өлгәшкәндәрҙе ҡолаҡта­рынан һөйрәп тигәндәй урта һөнәри белем биреү йорттарына ебәргәндәр, ауыл балалары ла шунда уҡыһын, тип әйтеүселәр табылыр. Эшсе һөнәренә ихтыяж ҙур, әммә киләсәктә юғары уҡыу йортона уҡырға инәм, Берҙәм дәүләт имтиханын яҡшы билдәләргә тапшырам тигән хыялдар менән гимназия-интернатҡа килгән баланың ни ғәйебе бар?
Иманым камил: күптәр артабан уҡыта алмау сәбәпле, балаларын унан кире алырға мәжбүр буласаҡ. Ә улар ҡайҙа барыр? Уҡыу йорттарында студенттарҙы ҡабул итеү тамамланды. Был осраҡта кем ғәйепле: аҡса юҡлыҡтан балаһын кире ҡайтарған ата-әсәме, әллә ошо ҡанундарҙы сығарып ултырған етәк­селәрме?
Яңы уҡыу йылы башланыуға һанаулы ғына ваҡыт ҡалды, кемгәлер байрам, кемгәлер хайран көнө тыумаҫ тимә...