Күптән түгел генә Өфө урамдарының береһендә таныш апайҙы осраттым. Хәл-әхүәл һорашҡас, урамда һөйләшеп то­роуҙы үҙһенмәй, сәйгә инергә тәҡдим ит­те. Фатиры эргәлә генә икән. Өйҙәренә ингәс тә, беренсе сиратта стенала­ғы Иисус Христос һәм тәре төшөрөлгән календарь иғти­барымды йәлеп итте. Аптырап ҡалдым. Минең һүрәткә текәлеп тороуымды күргәс, апай бер ни өндәш­мәй, йылмайып ҡына ҡуйҙы. Өҫтәл артында оҙаҡ ҡына һөйләшеп ултырҙыҡ.
– Һин, моғайын да, ниңә бындай һүрәт элде икән тип баш ватаһыңдыр, – тип һораны ул кинәт кенә, уйҙарымды белгән кеүек. Яуапты ла көтмәй дауам итте. – Ирем икенсе милләт кешеһе, диндәре лә, күреп тораһың, башҡаса.
Әңгәмәсем, асылып китеп, үҙенең тормош юлын бәйән итте.
...Гөлсинә ауылда тыуып үҫә. Мәктәпте алтын миҙалға тамамлағас, баш ҡалаға уҡырға инә. Шул йылдарҙа Сергей исемле егетте осратып, уға тормошҡа сыға. Башта, буласаҡ кейәүҙәренең сит милләт кешеһе икәнен белгәс, ҡыҙҙың ата-әсәһе уларҙың бергә йәшәүенә ҡырҡа ҡар­шы төшә. Сер­гейға ҡарата булған мөхәб­бәте көслө булғанғамы, Гөл­синә ата-әсәһенең өгөт-нәси­хәттәренә, кәңәштәренә ҡолаҡ һалмай.
Тик ғаи­лә­ләр ара­­­­­­һын­дағы аңла­­шыл­мау­санлыҡ туйға әҙер­ләнгән ваҡытта уҡ ки­леп сыға. Егет­тең ата-әсәһе, никахты ғы­на түгел, хатта туйҙы ла баш­ҡорт йо­ла­һына яраш­лы итеп үткә­реү­гә ҡар­шы булып, берәй кафела ғы­­на ул­тырырға тәҡдим итә. Гөл­синәнең атаһы:
– Берҙән-бер ҡыҙымды үҙебеҙҙең йолаға ярашлы кейәүгә оҙатам! – тип ҡарыш­ҡас, ҡоҙалар ҡул ғы­на һел­тәп ҡуя. Туй­ҙы ҡыҙ яғын­­да ғына үт­кә­рә­ләр ҙә шу­ның менән вә­с­сә­ләм. Шулай итеп, Гөлсинәнең ап-аҡ мендәр­ҙәргә төшөп килен булырмын тигән хыялы селпәрәмә килеп, тормошҡа ашмай ҡала...
Ғаиләләр араһындағы ҡы­тыр­шы­лыҡ­тар бының менән генә бөтмәй әле. Тәүге балаһы тыуғас, уны мәсеткә алып ба­рып исем ҡуш­тырырмын тип уйлаһа, һөйгәне лә, ҡәйнә­һе лә ҡаршы була. Үҙҙәренең йола­һына ярашлы, баланы сир­кәүҙә су­ҡын­ды­ралар. Урыҫ исе­ме ҡуш­­­­ты­ралар. Ни хәтлем ҡыйын булһа ла, түҙә Гөл­си­нә. Икенсе балама, һис шикһеҙ, бала ­саҡтан оҡша­тып йө­рөгән Ильяс исе­мен ҡу­шырмын, тип, үҙ-үҙен йыу­ата. Тик икенсе тап­ҡыр ҙа уға бәхет тә­те­мәй. Ҡай­наға­һы хеҙмәт­тәш дуҫы хөр­мә­тенә, Иван тип ҡу­шайыҡ, ти­гәс, уның үте­не­сен кире ҡаға алмай йәш ки­лен. Ни эш­ләйһең инде, үҙе лә хәҙер Гуля­ға әйләнгән. Ҡәй­нәһе, асыҡтан-асыҡ әйтмәһә лә, килененең башҡа мил­­ләт­тән булыуын үҙ итмәй. Йыш ҡына быға төрттөрөп тора.
Ваҡыт уҙа. Малай­ҙары буй еткереп килә. Тик ваҡыт үткән һайын баш­ҡорт йолалары, туған тел һа­ғындыра икән шул... Улдары ла баш­ҡортса бер ауыҙ һүҙ белмәй. Бәләкәй саҡтарында өйрә­теп ҡа­раған әсәләре, тик, әлеге лә баяғы, ҡәйнәһе: “Бала­ларҙың башын ҡатырма. Башҡорт теле нимәгә? Балалар баҡса­һына, мәктәпкә барғас, нисек аралаш­һындар?” – ти. Ире лә уның һүҙен йөпләп торғас, Гөлсинә ҡул ғына һелтәй. Бына әле килеп эргәһендә рәхәтләнеп үҙ телендә һөй­ләшеп улты­рырлыҡ кеше­һе лә юҡ...
– Барына шөкөр итә белергә кәрәк. Тормошомдан ҡәнәғәтмен, эргәмдә ми­нең өсөн өҙөлөп торған ирем бар, донъям бөтөн, балаларым иҫән-һау. Шулай ҙа, әгәр үҙебеҙҙең милләт кеше­һенә кейәүгә сығып, балаларҙы милли рухта тәрбиә­ләһәк, күңелем тынысыраҡ булыр ине, – тип һүҙен тамамланы Гөлсинә апай.
Ысынлап та, кешегә йәшәү өсөн рухи аҙыҡ бик мөһим, ә быны туған тел, бәләкәйҙән күңелеңә һеңдерелгән бишек йыры, ата-бабанан тапшырылған йолалар, мәҙәниәт, дин генә бирә ала.
Төрлө ярманы бергә һалып, ҙур ҡа­ҙанда бешереп ашап ҡарағанығыҙ бар­мы? Күпме бутаһам да, сейле-бешле, тәм­һеҙ булды, тиерһегеҙ. Һалған ма­йығыҙ ҙа был аҙыҡҡа тәм өҫтәмәҫ. Ҡат­наш никахты, минеңсә, ошо бутҡа менән сағыштырып була. Тыштан матур күренһә лә, бындай ғаиләләрҙә тел, дин, ғөрөф-ғәҙәт һәм башҡаһы буйынса йыш ҡына ҡаршылыҡтар сығып тороуы билдәле. Ундай шарттарҙа мөхәббәткә урын ҡала­мы ла бала үҙен бәхетле тоя аламы? Шуға күрә йәштәр ҡатнаш ғаилә ҡорор алдынан барыһын да ныҡлап уйлаһын ине.
Ҡатнаш никахтан тыуған балалар туған теле тип күпселек осраҡта урыҫ телен һанай. Һөҙөмтәлә телебеҙ онотола. Бала­ларға ла күпселек урыҫ исемен ҡушалар. Киләсәктә бындай Ивандарҙан Ильястар тыуыуы икеле... Халыҡ шағиры Әнғәм Атнабаев былай тип яҙған бит:
“Башҡорттан да, татарҙан да
Урыҫ тыуа – үәт бәлә!”