Республиканың дәүләт статусына эйә башҡорт телен ҡулланыу даирәһе артмауы эсте бошора. Ғалимдарыбыҙ, яҙыусыларыбыҙ, шағирҙарыбыҙ, башҡа өлкәлә танылған милләттәштәребеҙ ябай халыҡҡа, йәштәргә был йәһәттән өлгө күрһәтәме?

Белеүебеҙсә, әҙиптәрҙән, филологтарҙан башҡа ғалимдарыбыҙ башҡорт телендә сығыш яһамай. Баҙнат итеп тотонған хәлдә лә, уларҙы тыңларлыҡ түгел — төрлөсә һупалайҙар.
Матбуғатта башҡортса сығыш яһаған фән эшмәкәрҙәре лә аҙ. Сәбәбе аңлашыла: телебеҙҙе ҡулланыу даирәһе киң түгел, ғалимдар башҡорт телендә ғилми терминологияны белмәй. Профессорҙар Рафаэль Аҙнағолов менән Зиннур Нурғәлиндән башҡа матбуғатта тел хаҡында даими сығыш яһаусы бармы?
Филологтарға килгәндә, һүҙ юҡ, яҡшы хеҙмәттәр яҙып, нәшерләп торалар. Әйтәйек, заманында ғалим Зиннур Ураҡсин төҙөгән урыҫса-башҡортса фәнни, ижтимағи, сәйәси һәм техник терминдар һүҙлеге бик һәйбәт әсбап булды. "Хәҙерге башҡорт әҙәби теленең аңлатмалы һүҙлеге" донъя күргәнгә лә һигеҙ йылдан ашыу ваҡыт уҙҙы. Бына шулай, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, яңы терминдарҙы эшкәртеп өлгөрмәйбеҙ.
Минеңсә, Европа телдәренән, урыҫсанан ингән хәҙерге заман феномендарын сағылдырған фәнни терминологияны тәртипкә килтерергә ваҡыт. Мәҫәлән, "этническая идентичность" тигән төшөнсәне "этник тиңлек" йәки "милли тиңлек" тип тәржемә итергә тәҡдимем бар. Уны башҡорт ғалимдарының ҡайһы берҙәре "этник берҙәйлек", бәғзеләре "милли беришлек" тип атай. Барлыҡ һүҙлектәрҙе ҡарап, тикшереп сыҡтым: башҡорт телендә әлегә тиклем "идентичность" тигән төшөнсә фәнни рәүештә ҡулланылмаған. Шуның өсөн дә уның аңлатмаһы юҡ.
Башҡорт телендә "берҙәйлек", "беришлек", "тиңлек" һүҙҙәре — синонимдар. Әммә уларҙың мәғәнәһе хәҙерге күренештәрҙең барыһы өсөн дә берҙәй тап килмәй. Мәҫәлән, "берҙәйлек" урыҫса "тождественность" булһа (одно и то же), "беришлек" "равноценность", "однородность" тигән мәғәнәне бирә. "Тиңлек" иһә "идентичность" тигәнде аңлата. Шулай булғас, мин тәҡдим иткәнсә тәржемә ителергә тейеш түгелме икән? Нисек уйлайһығыҙ, хөрмәтле ғалимдар?