“Йыртҡыс балыҡтар (суртан, һыла, алабуға һ.б.) ҡыш насар ҡаба”, – ти ҡайһы берәүҙәр. Балыҡ тотоу менән яңы шөғөлләнә башлағандарҙың фекере был. Дөрөҫ түгел.
Ысынында иһә “йыртҡыс”тарҙы ҡарпытҡыс менән еңел генә эләктерергә мөмкин. Кәйефте лә күтәреп ебәрә был ысул. Бының өсөн тәүҙә уңайлы урын һайларға кәрәк. “Йыртҡыс”тар күберәк ҡамышлыҡтарға, ҡолаған ағас тирәһенә йыйыла.
Суртанға айырым туҡталайыҡ. Ул тәрән урында йөрөүсән. Үҙен боҙ аҫтынан тотоу өсөн ныҡлы әҙерләнергә кәрәк. Әйтәйек, ҡайһы берҙә балыҡты эләктерҙем тип уйлап, ҡармаҡты йәһәтләп тартып сығараһың, ә унда бер нәмә лә юҡ. Был ни хикмәт? Тикшереп ҡараһаң, ике-өс асалы ҡармаҡҡа бәләкәй балыҡ дөрөҫ эләктерелмәгән йәки алабуғаның өҫкө йөҙгөсө ҡырҡылмаған була.
Мин шөғөлдәштәремде ижади кешеләр тип һанайым. Улар кәрәк-яраҡты күп осраҡта үҙҙәре яһап ала. Үҙең эшләгәнгә етәме һуң?! Ҡарпытҡысты ла төрлөсә яһарға мөмкин. Бер миҫал килтерәм. Ике йәки өс асалы ҙур булмаған ырғаҡҡа (№6-8) металл еп тағабыҙ. Ҡармаҡ ебе кәтүккә урала, ҡалынлығы уртаса 0,3–0,45 миллиметр булһа, балыҡ яҡшы ҡабасаҡ. Ҡайһы берәүҙәр батырғысты шыуып йөрөмәле итеп ҡуя. Был дөрөҫ түгел: хәрәкәт балыҡты ҡурҡыта. Ҡарпытҡыс еп уралған кәтүк таҡтанан эшләнгән нигеҙҙән, бәләкәй ҡыҙыл материал бәйләнгән пружинанан тора. Ҡышҡы һыуыҡта ҡайһы берәүҙәр төбөн ҡар менән күмә, мин иһә мәкенән саҡ ҡына киңерәк кейеҙ туҡыма менән ҡаплайым. Еңел дә, туңмай ҙа. Балыҡ ҡапһа, туҡыма киҫәге өҫкә күтәрелә. Табышты сығарғанда ҡабаланмаҫҡа кәңәш итәм: мороно боҙға теймәҫкә тейеш.
Күҙәтеүҙәрем буйынса, ҙур суртанды һыу ятҡылығы туңа башлаған мәлдә иң тәрән урындан тоторға мөмкин. Тәүлек әйләнәһенә эләгә, төнгөлөккә ҡалдырғанда иһә епте оҙонораҡ итергә кәрәк. Февралдә, ыуылдырыҡ сәсеү мәле яҡынлашҡанлыҡтан, айырыуса ихлас ҡаба.
Уны ылыҡтырыу өсөн ҡармаҡҡа ниндәй балыҡ ҡуйырға һуң? Суртандың иң яратҡан аҙыҡтары – ташбаш, сабаҡ, табан селбәрәләре. Барыһының да бер һыу ятҡылығында йәшәүе мөһим. Уларҙы ҡармаҡҡа арҡа йөҙгөсөнән эләктерһәң, әллә ни оҙаҡ йөрөмәйәсәктәр, шуның өсөн дә өҫкө иренен тишеп ҡуйыу отошло. Суртан бәләкәй балыҡты урталай тешләй, шунан ышыҡ урынға күсә. Уның ҡапҡанын бәләкәй генә флаг белгертә. Һөҙөмтәлә кәтүккә епте яйлап ҡына урайһың да балыҡты ҙур ҡәнәғәтлек менән тартып сығараһың. Их, шәп! Шул уҡ ваҡытта бер мәкенән икенсеһенә йүгереп хәл дә бөтә. Уның ҡарауы, ҙур-ҙур суртандар эләктерәһең! Бынауындай һыуыҡ көндә ошо үҙе бер бәхет түгелме ни?!

#Кәңәшемә_ҡолаҡ_һал
*Боҙҙа өс-дүрт мәке уйырға мөмкин. Емләгәс, һәр береһенә йүгереп йөрөргә кәрәкмәй, тыныс булығыҙ. Киткән балыҡ барыбер кире килер.
*Тотҡан балығығыҙҙы боҙ өҫтөнә ташлап барыу яҡшы булыр, тик өҫтөн ябырға кәрәк. Ҡояш нурҙары тәңкәләрен киптерһә, таҙартыу ҡыйынлашыр.
*Алабуға, суртан кеүек йыртҡыс балыҡтарҙы алабуғаның ҡойроғона йәки йөҙгөстәренә лә эләктерергә мөмкин.
*Ҡышҡы һыуыҡтарҙа елдә сатыр ҡороп ултырығыҙ: һаулыҡ беренсе сиратта булырға тейеш бит.
*Боҙ өҫтөнә машина менән төшмәгеҙ.
*Боҙ аҫтынан сығарғанда балыҡ йыш ҡына ысҡынып китеүсән. Сәбәбе ниҙә? Беренсенән, сирткәндә яйыраҡ эләктергәнһегеҙ, икенсенән, епте саҡ ҡына ла бушатырға ярамай.
*Йәтеш ҡалҡыуыс файҙаланғанда, тымыҡ һыуҙа балыҡ тотоуы күңеллерәк булыр.
*Балыҡҡа “һунар” мәлендә термоста сәй йәки ҡәһүә алыу кәңәш ителә.