Вконтакте facebook facebook Вконтакте Вконтакте
Гәзитте ойоштороусылар:
Башҡортостан Республикаһы
Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай,
Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте
» » Брагин ҡалдырған ҡомартҡы
Һәр нәмәгә ҡарата һаҡсыл ҡараш булғанда ғына беҙ ата-бабалар мираҫ итеп ҡалдырған серле, үҙенсәлекле төҙөлөшлө, күптәр күңелендә ҡыҙыҡһыныу уятҡан, айырыуса әһәмиәтле ҡомартҡыларҙы һаҡлап, йәш быуынға тапшыра аласаҡбыҙ.


Аллаға шөкөр, бөгөнгә тиклем милләтебеҙ зыялыларының тырышлығы, әүҙем хәрәкәте арҡаһында тәбиғи ҡомартҡылар — Таш өй (Шүлгән мәмерйәһе), Мораҙым һәм Яуымбай мәмерйәләре, изге Торатау, Тарыуал һәм Айҙа болон яландары, Хәйбулла районының Мәмбәт ауылы эргәһендә уникаль ҡоролма-таш мәсеттәр, Йылайыр районының Ҡаҙырша ауылы эргәһендә Пәйғәмбәр ташы, йәғни уның уң аяғының эҙен күрһәткән изге таш һәйбәт һаҡлана. Белеүебеҙсә, әүлиә ҡәберҙәрен халыҡ һәр урында ҡәҙерләй. Эҙәрмәндәр, урындағы зыялылар эшмәкәрлегенә иғтибар итһәң, беҙҙең республикала мөғжизәле урындар ифрат күп. Тимәк, уларҙы ата-бабаларыбыҙ һаҡлаған, беҙгә имен-аман тапшырған. Шулай ҙа изге урындарҙы һаҡлау ҡыйынлыҡ тыуҙыра. Һуңғы йылдарҙа изге Торатау эргәһендә өйөрөлгән "ҡара болот"то ҡыуыу милләт зыялыларына ауырға төштө. Ер-һыуыбыҙға, урман байлыҡтарына хужа булыуҙы юғалта барған осорҙа йәшәгәнебеҙҙе иҫәпкә алғанда, юғарыла күрһәтелгәндәрҙе имен-аман киләсәкке быуынға тапшырыу икеле. Дөрөҫөн әйткәндә, беҙ фәҡәт Мәҙәниәт министрлығы, Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты, йәмәғәт ойошмалары менән берҙәм эшләһәк кенә маҡсатыбыҙға ирешә аласаҡбыҙ... Мәҡәләмдә Екатерина II тарафынан һалынған юлда төҙөлгән таш күперҙәр һәм 1755 йылда Брагин ҡалдырған тарихи ҡомартҡы тураһында һүҙ алып бармаҡсымын.
Белеүебеҙсә, сәнәғәтсе Брагин Баймаҡ районының Әмин ауылы эргәһендәге аҫылташтарҙы әҙерләгәндән һуң, төрлө ысул менән Рәсәйҙең үҙәк ҡалаларына оҙатҡан. Бөтәбеҙгә лә мәғлүм: ул үҙенең хаяһыҙлығы арҡаһында беҙҙең батырҙар тарафынан көтөлмәгәндә үлтерелә. Һөҙөмтәлә иҫән сағында оҙатып өлгөрә алмаған аҫылташ штабеле (оҙонлоғо 2-3 метр, киңлеге 30-40 см), тарих һөйләүсе хазина, Әмин ауылынан саҡрым ярымдағы урманлыҡта һаҡлана...
Һигеҙ йыл элек ошо әһәмиәтле ҡомартҡыны дуҫым Тимерғәле Йосопов алып барып күрһәтте. Кәртәләп алынмағас, шул тирәнән үтеп-һүтеп йөрөгән малдар тызына, килеп ҡараған кешеләр иҫтәлеккә аҫылташты киртеп алып китә. Уны кәртәләп алғанда ҡомартҡы тулы сифатында һаҡланыр ине лә бит...
Екатеринаның таулы-ташлы, ҡара урмандар эсенән, йөҙҙәрсә саҡрымдарға һуҙылған юл һалдырыуы ла Башҡортостан байлығын күберәк файҙаланыу маҡсатында эшләнелә. Урындағы эҙәрмәндәр һөйләүенсә, "Әбей батша" юлындағы күперҙәрҙе мәңгелек итеп эшләттергән. Мәҫәлән, Бөрйән районының Брәтәк ауылы эргәһендәге Нөгөш йылғаһы аша һалынған күпер иҫкергәс, яңыһы төҙөлә. Юлсылар, ҙур-ҙур таштарҙы уҡмаштырып төҙөлгән стеналарҙың өс быуат ваҡыт үтеүгә ҡарамаҫтан, һин дә мин тороуына хайран ҡала. Таштарҙы айырылғыҙ кимәлдә тотоу өсөн ниндәйерәк иҙелмә ҡулланыуҙарын фаразлап баш ваталар, һәм белгестәр менән стеналар ныҡлығын ентекле тикшергәндән һуң, күпер балкалары емерелмәҫ мәңгелек стеналарға тоташтырылып, уртанан заманса эшләнгән терәүес ҡорама ғына ҡуйыла...

Зөфәр ТОЛОМҒУЖИН,
Рәсәй һәм Башҡортостан Журналистар союзы ағзаһы.




Беҙҙе Яндекс Дзен лентаһында уҡығыҙ

В ОдноклассникахВконтакте

Комментарий өҫтәргә






Изгелек күрһәт тә бушлай киноға, бассейнға, музейға бар

Изгелек күрһәт тә бушлай киноға, бассейнға, музейға бар 01.04.2019 // Йәмғиәт

Һуңғы ваҡытта ирекмәндәр хәрәкәте беҙҙең тормошобоҙҙа һиҙелерлек урын биләй....

Тотош уҡырға 413

Һыу инергә ваҡыт етте...

Һыу инергә ваҡыт етте... 01.04.2019 // Йәмғиәт

6 апрелдә Өфө ҡалаһындағы Үҙәк баҙар янындағы Һалдат күленә килһәгеҙ, үкенмәҫһегеҙ. Унда тәүлек...

Тотош уҡырға 437

Мөхәббәт менән бәхет гел бергә

Мөхәббәт менән бәхет гел бергә 31.03.2019 // Йәмғиәт

– Мөхәббәт ҡайҙа юғала? – тип һораған атаһынан бәләкәй Бәхет. – Үлә. Кешеләр булғанды ҡәҙерләмәй,...

Тотош уҡырға 516

"Ҡайһылай оятҡа ҡалдым..."

"Ҡайһылай оятҡа ҡалдым..." 31.03.2019 // Йәмғиәт

Асыу, ярһыу кешенең бөтөн тәнен, күңелен ялмап алыусан. Шуға әҙәм балаһының бындай осраҡта...

Тотош уҡырға 687

Ризыҡ менән бергә өмөт-ышаныс өләшеп

Ризыҡ менән бергә өмөт-ышаныс өләшеп 31.03.2019 // Йәмғиәт

Ирекмәндәр Сибайҙа өс айҙан ашыу инде “Йәшәү ризығы” тип аталған мәрхәмәтлек акцияһы үткәрә: ауыр...

Тотош уҡырға 549

"Аҙыҡтың өлөшөн генә һалыр инем..."

"Аҙыҡтың өлөшөн генә һалыр инем..." 31.03.2019 // Йәмғиәт

Имам-хатип мәсеткә вәғәз һөйләргә килһә, унда бер генә кеше – йәш көтөүсе – ултыра, ти....

Тотош уҡырға 501

135 мең граждан саҡырыла

135 мең граждан саҡырыла 31.03.2019 // Йәмғиәт

Рәсәй Президенты хәрби хеҙмәткә яҙғы саҡырылыш тураһында указға ҡул ҡуйҙы. Ул кисә, 30 мартта,...

Тотош уҡырға 500

Йоҡларға ҡурҡам...

Йоҡларға ҡурҡам... 30.03.2019 // Йәмғиәт

Баҡыйлыҡҡа күскәненә тиҫтә йылға яҡын ваҡыт уҙһа ла, әсәйем һуңғы арала төшөмә йыш инә башланы....

Тотош уҡырға 769

Йәкшәмбелә ғаилә менән ҡайҙа барырға була?

Йәкшәмбелә ғаилә менән ҡайҙа барырға була? 29.03.2019 // Йәмғиәт

Ҡул эштәре менән булыу, аш-һыу бешереү, бейеү, һүрәт төшөрөү, спорт уйындары... Ә һеҙҙең ғаиләнең...

Тотош уҡырға 96

"Мин Хәйбулланан!" тип ғорурланыр йәштәр ҙә

"Мин Хәйбулланан!" тип ғорурланыр йәштәр ҙә 29.03.2019 // Йәмғиәт

Башҡортостандың 100 йыллығына арналған саралар дауам итә. Бөгөн, мәҫәлән, Хәйбулла районы үҙәге...

Тотош уҡырға 187

Сарыҡ нисек тегелә?

Сарыҡ нисек тегелә? 29.03.2019 // Йәмғиәт

Учалы тарих һәм тыуған яҡты өйрәнеү музейында башҡорттоң традицион аяҡ кейеме – сарыҡ тегеү буйынса...

Тотош уҡырға 151

15 апрелдә башлана

15 апрелдә башлана 29.03.2019 // Йәмғиәт

Учалы районы хакимиәтендә подъездарҙы төҙөкләндереү буйынса республика программаһының тормошҡа...

Тотош уҡырға 163