Куба менән АҠШ араһында дипломатик мөнәсәбәт урынлаштырылыуы, Грециялағы көрсөктөң әкренләп хәл ителеүе, Ҡытай аҡсаһының осһоҙланыуы үткән арауыҡтың мөһим ваҡиғалары рәтендә торҙо.

Вашингтон менән
Гавана “яҡынайҙы”

Үткән аҙнала Кубаға рәсми эш сәфәре менән АҠШ-тың дәүләт секретары Джон Керри килде. Ул үҙ иленең һуңғы 70 йылда ошо ерҙәргә аяҡ баҫҡан тәүге юғары вазифалы кешеһе булып тарихҡа инеп ҡалыр, моғайын. Быға тиклем ике күрше дәүләт эт менән бесәй кеүек йәшәне. Сәйәси ҡоролоштары ла ҡапма-ҡаршылыҡлы ине. СССР тарҡалғандан һуң “Азатлыҡ утрауы”нда үҙгәрештәр булманы түгел, шуға ла ил башлығы Рауль Кастро ут күршеһе менән мөнәсәбәттәрҙе яйлау яғында торҙо. АҠШ етәкселәре лә быға ҡаршы булманы, һәм Куба менән мөнәсәбәттәрҙе яйлауҙы Барак Обама хакимиәтенең тышҡы сәйәсәттәге ҙур еңеүе тип һанарға мөмкин. Кисәге дошманыңды үҙ яғыңа ауҙарыуға өлгәшеү өсөн ике яҡтан да ҙур тырышлыҡ талап ителде. Атап әйткәндә, быйыл 20 июлдә Кубаның сит ил эштәре министры Бруно Родригес Вашингтонда әлеге лә баяғы Джон Керри менән осрашҡайны. Шул саҡта Вашингтонда ярты быуаттан ашыу ваҡыт уҙғандан һуң йәнә Куба илселеге асылды.
Илселектәрҙең тергеҙелеүе ике яҡ өсөн дә яҡшы. Иҡтисади йәһәттән артта ҡалған Кубаға файҙаһы күберәктер ҙә әле, сөнки дипломатик мөнәсәбәттәр урынлаштырылыу менән бәйле АҠШ әкренләп иҡтисади сикләүҙәрҙе бөтөрөр тип көтөлә. Тимәк, киләсәктә был илгә АҠШ инвестициялары йәлеп ителә башлауы бар.
Куба етәкселәре белдереүенсә, АҠШ менән мөнәсәбәттәрҙе яйлау һис кенә лә Рәсәй менән араны өҙөүҙе аңлатмай. Улар Латин Америкаһында әүәлгесә Рәсәйҙең төп терәге булып ҡаласаҡ.
Үҙгәртеп ҡороу ғына ҡотҡарырмы?

Греция дефолттан ҡотолғандан һуң үҙ иҡтисадын упҡындан йолоп ҡалыуға тағы ла бер аҙым эшләне. Үткән аҙнала Евротөркөм унда 13 миллиард евро күләмендәге тәүге ярҙамды ебәреүгә бәйле ҡарар сығарҙы. Был аҡсаны алыу өсөн Греция парламентына 50 миллиард долларлыҡ дәүләт облигацияларын айырым фондҡа күсереү тураһында ҡарар ҡабул итергә тура килде. Был фондҡа Еврокомиссия идара итәсәк һәм Грецияның дәүләт активы Халыҡ-ара валюта фондына түләүгә гарантия өсөн аманат булып торасаҡ. Халыҡ-ара валюта фондының, Европа Үҙәк банкының һәм Еврокомиссияның талабы шундай булды, һәм Грецияның быға күнмәҫлек сараһы ҡалманы.
Шулай итеп, 2010 йылдан башлап Грецияға ҡарата өсөнсө тапҡыр ярҙам программаһы ҡабул ителә. 14 августа был илдең парламенты өҫтәмә транш алыу өсөн яңы сикләүҙәр ҡабул итеүгә лә риза булды. Барлығы 85 миллиард евро күләмендә ярҙам алыу өсөн газ баҙарында, һалым һалыу, пенсия түләү өлкәләрендә һәм башҡа тармаҡтарҙа реформалар уҙғарыуға ризалыҡ бирергә тура килде уларға. Шулай итеп, Алексис Ципрас хөкүмәтенә, теләйме, теләмәйме, рәсми Брюссель талабына күнеүҙән башҡа юл ҡалманы. Ә бына реформалар һөҙөмтәһендә билдәрен көндән-көн ҡыҫыбыраҡ быуырға мәжбүр булған гректар быға түҙерме? Референдум һөҙөмтәләрен инҡар иткәне өсөн Алексис Ципрасты хыянатсылыҡта ғәйепләүҙәре лә ихтимал. Астың асыуы яман, тип белмәй әйтмәгәндәр бит.
Еврокомиссиянан ошондай ярҙам алһа ла, Греция иҡтисадының тиҙ арала күтәрелеп китеүе бик икеле. Билдәле булыуынса, уларға 2010, 2012 йылдарҙа ғына 320 миллиард евро бирҙеләр, был аҡсаның күп өлөшө электән йыйылып килгән бурыстарҙы ҡаплауға китеп бөттө. Үтескә алғандарын тотошлайы менән “онотмай” тороп, мандып китә алмаҫтарҙыр. Тик төп ярҙамсы Германия быға ҡаршы. Ул әлеге бурысты нисек тә ҡайтарып алыу яғында.
Юань
“ирекле йөҙөүгә”
ебәрелә

Донъя иҡтисадында көтөлмәгән хәлдәр тыуып ҡына тора – сираттағыһы Ҡытай аҡсаһына бәйле. Юань быға тиклем тотороҡло валюта иҫәпләнде, сөнки уны Ҡытай Халыҡ банкы үҙ контролендә тотоп килде, донъя баҙарында “ирекле йөҙөргә” ирек бирмәне. Бер яҡтан, был Ҡытай иҡтисадының тотороҡло икәнлеген күрһәтеү өсөн эшләнде. Ә бына үткән аҙнала өс көн рәттән юань осһоҙланды.
Өс көн һуҙымында барлығы 4,7 процентҡа төшөүенә ҡарамаҫтан, донъя йәмәғәтселегендә юань курсы ҙур шау-шыу тыуҙырҙы, Ҡытайҙы “аҡса һуғышы”н башлауҙа ғәйепләп тә өлгөрҙөләр. Рәсәй кешеһе өсөн иһә ватан валютаһының 4,7 процентҡа осһоҙланыуы көлкө кеүек кенә күренә.
“Ни өсөн юанде “ирекле йөҙөүгә” сығарырға ниәтләнәләр һуң?” тигән урынлы һорау тыуыуы ихтимал. Дөрөҫ, һәр ил үҙ аҡсаһының осһоҙораҡ булыуын теләй. Был аңлашыла ла – ундай хәлдә тышҡы баҙарҙа тауарың шул тиклем яҡшыраҡ һатыла. Ә тауарға ихтыяж ҙурыраҡ икән, иҡтисади үҫеш тә тиҙерәк бара.
Ҡытай иҡтисады юань сағыштырмаса ҡиммәт торғанда ла йылдам үҫеште, хәйер, Пекин өсөн үҙ аҡсаһын осһоҙландырыуҙың кәрәге юҡ ине. Тимәк, әле Ҡытай иҡтисады ауырлыҡтар кисерә, һәм шуға ла Ҡытай Халыҡ банкы юандең курсын иреккә ебәрергә булғандыр, тип фаразларға мөмкин.
Бының “Аҡса һуғышы”ның башы ғына булыуы ихтимал. Сентябрҙә долларҙың йәнә нығыныуы, ә юандең осһоҙланыуы көтөлә. Ҡытай валютаһы донъя баҙарындағы ысын хаҡ менән йөрөй башлаһа, яһалма ҡиммәтләндерелмәһә, йәғни “бәйҙән ысҡындырылһа”, долларға, ысынлап та, ныҡлы дәғүәсе барлыҡҡа киләсәк.