Вконтакте facebook Вконтакте Вконтакте
Гәзитте ойоштороусылар:
Башҡортостан Республикаһы
Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай,
Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте
» » Үлемесле ҡапҡан
Һуңғы ике тиҫтә йыл эсендә ил күләмендә киң тамыр йәйгән наркомания — кешенең тәнен һәм рухи донъяһын, аңын емереп, уны ҡыҫҡа ваҡытта ҡәбергә илтеүсе иң мәкерле, аяуһыҙ сирҙәрҙең береһе. Әфиун менән “дуҫлашыуҙың” үлемесле икәнлеген белмәүсе юҡтыр бөгөн. Был хаҡта телевидение, гәзит-журналдар тарафынан бай белешмә бирелә, йәш быуынды ошо ҡурҡыныс сирҙән ҡурсалау саралары күрелә, аңлатыу эштәре йәйелдерелә. Әммә был мәкерле күренеште юҡ итеүе, ай-һай, анһат түгел икән шул!

Наркоманияның үҫеш башланғысы уҙған быуаттың туҡһанынсы йылдар башына барып тоташа. Тап ошо осорҙа ил өҫтөнә яуған реформалар шауҡымы наркомания, токсикомания кеүек ғибрәтле күренештәргә юл асты. Һанап бөткөһөҙ күп төрлө спиртлы эсемлек менән бер рәттән, кешене алйот, миңрәү хәленә еткереүсе әфиун матдәләр һуңғы тиҫтә йылда Рәсәйҙә асыҡтан-асыҡ тип әйтерлек ҡулланыла. Тәүге наркомандар анаша һәм кокаинды файҙаланһа, бөгөнгөләрҙе был ғына ҡәнәғәтләндермәй — улар героинға өҫтөнлөк бирә. Һуңғы йылдарҙа наркомандар төрлө матдәләрҙән яңы тилерткес — дезоморфин яһарға өйрәнде.
Ер йөҙөндә 55 миллион самаһы наркоман иҫәпләнә, әммә, белгестәр фекеренсә, ғәмәлдә уларҙың һаны ун тапҡырға күберәк. Рәсәйҙә генә тилерткес матдәләр менән һатыу итеүсе 5 меңгә яҡын енәйәтсел төркөм бар.
Был аңлашыла, сөнки героин йә иһә башҡа төрлө “сифатлы” әфиун ҡиммәт тора, ә наркомандарҙың быға аҡсаһы юҡ. Шуға күрә наркотиктарҙың законһыҙ әйләнешенә ҡаршы көрәшеүсе тәртип һаҡлаусы органдарға эш тағы ла артты: уларға дезоморфин яһау менән шөғөлләнеүсе фатир хужаларын асыҡлау, наркомандарҙың юлын ябыу кеүек мәшәҡәт өҫтәлде. Енәйәтселек һәм наркомания бер-береһе менән туранан-тура бәйле. Миҫал өсөн, республикала 2011 йылдың биш айында наркотиктарҙың законһыҙ ҡулланылышы менән бәйле 1581 енәйәт теркәлгән (былтырғы осор менән сағыштырғанда 573-кә күберәк). Шуныһы айырыуса фажиғәле: ошо иҫәптән 1386-һы — ауыр енәйәт. Нефтекама ҡалаһында, 2008 йыл менән сағыштырғанда, 194-кә күберәк енәйәт ҡылынған, рәсми теркәлгән наркомандар һаны уҙған быуаттың туҡһанынсы йылдар уртаһында 25 кеше иҫәпләнһә, бөгөн 360-ҡа барып баҫҡан. Шуныһы — тәүге йылдарҙа “аҡ үлем” үҙәктәре булып эре ҡалалар иҫәпләнһә, бөгөн ул бәләкәй ҡалаларға, хатта ауылдарға ла үтеп инде. Миҫал өсөн, Краснокама районында бөгөн 20 наркоман иҫәптә тора.
— Наркотик ҡулланыусыларҙың күбеһе беҙгә мөрәжәғәт итмәй, — ти Нефтекама ҡалаһының баш наркологы Әмирйән Ғәлиев. — Бынан тыш, беҙҙә аноним иҫәптә торған, наркотикты тәүге тапҡыр татыған байтаҡ кеше бар. Ҡағиҙә булараҡ, наркология бүлексәһенә оҙаҡ ваҡыт наркотик ҡулланып, ғазап кисерә башлағас, сирҙең тәүге йәки икенсе стадияһында ғына мөрәжәғәт итәләр. Был осорҙа кеше наркотик ҡолона әүерелеп, ҡот осҡос ауыртыныуҙарҙан — “ломка”нан ҡотолоу юлын ғына эҙләй. Ә беҙҙә дауаланып сыҡҡандан һуң ҡабат упҡын төбөнә тәгәрәтеү өсөн бер төймә әфиун да етә. Ихтыяр көсөнөң самалы булыуы, наркотик ҡулланыусы дуҫтарының баҫымы, социаль проблемалар наркоманды йәнә элекке һуҡмағына илтә.
Баш табип әйтеүенсә, ауырыуға наркоман иң тәүҙә үҙе ҡаршы торорға, ихтыяр көсөн егеп, тилерткес матдәләрҙән баш тартырға тейеш. Дауаланып сыҡҡан кеше яҡындарының, туғандарының, дуҫ-иштәренең ярҙамына, кәңәшенә мохтаж, уға таянырлыҡ етди терәк кәрәк.
Наркомания — оҙайлы медицина дауалауын талап итеүсе яман сир. Һуңғы йылдарҙа илдә махсус медицина белеменә эйә булмаған, әммә бар сирҙән дә “ҡотолдора” алыусы “халыҡ табиптары” бермә-бер артты. Күптәрҙең мөғжизәгә ышаныуына таянып, уларҙың күп өлөшө төрлө им-том, сихыр, күҙ арбау һәм башҡа “саралар” ярҙамында законһыҙ дауалау менән шөғөлләнә. Бындай “табиптар”ҙан дауа алып, сәләмәтлеген ҡайтарған наркомандар, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, әлегә күренмәй. Ысын мәғәнәһендә дауалау табип-наркологтар ярҙамында ғына уҙғарылырға тейеш, сөнки тейешле дарыуҙар ҡулланыу менән бер рәттән, сирлеләрҙе реабилитациялау осоронда төрлө сәләмәтләндереү ысулдары киң ҡулланыла. Бының асылы — психотерапевт тренингы, йәғни наркоманға психотерапия, гипноз, энә терапияһы, аутотренинг, медитация менән тәьҫир итеү.
Наркомандарҙың “йәшәрә” барыуы ла йәмғиәтебеҙҙә тәрән борсолоу тыуҙыра. Элегерәк улар уртаса 22 – 35 йәштә булһа, бөгөн наркологияла иҫәптә тороусылар араһында 10 – 12 йәшлектәр ҙә байтаҡ.
Илебеҙҙе ялмап алған оло бәлә менән алышҡансы, уны булдырмау яҡшыраҡ. Кеше яҙмышын емереүсе, ғүмерен ҡыйыусы ағыу һатып, кемдер сереп байый, ә үҫеп килеүсе йәш быуын ысын мәғәнәһендә юҡҡа сыға. Элеккеләй хәмер эсеп, һуғышып йөрөгән йәштәр һирәк хәҙер. Ләкин иҫерткес төймә ҡабып, күҙҙәре быялаланған үҫмерҙәрҙе бөгөн йыш күрәбеҙ, ә бит уларҙың күбеһе руль артына ултыра.
Наркомания тоҙағына иң тәүҙә мәктәп йәшендәге үҫмерҙәр эләгә. Уларҙың күп өлөшө йә атайһыҙ, йә үкһеҙ етем. Араларында бай, аҡсаһын ҡайҙа ҡуйырға белмәгән ғаиләлә тәрбиәләнеүселәр ҙә юҡ түгел. Афәттең илебеҙҙә киң ҡолас алыуы тәү сиратта ғаилә мөхитенә барып терәлә, быға йәмғиәтебеҙҙәге, иҡтисадтағы тотороҡһоҙлоҡ та булышлыҡ итәлер, моғайын. Киләсәгебеҙ наркомандар ҡулында ҡалмаһын өсөн иң тәүҙә ошо афәтте тыуҙырыусы социаль мөхитте үҙгәртеү кәрәк.
Марат МОРАТОВ




Беҙҙе Яндекс Дзен лентаһында уҡығыҙ

В ОдноклассникахВконтакте

Комментарий өҫтәргә






Изгелек күрһәт тә бушлай киноға, бассейнға, музейға бар

Изгелек күрһәт тә бушлай киноға, бассейнға, музейға бар 01.04.2019 // Йәмғиәт

Һуңғы ваҡытта ирекмәндәр хәрәкәте беҙҙең тормошобоҙҙа һиҙелерлек урын биләй....

Тотош уҡырға 4 514

Һыу инергә ваҡыт етте...

Һыу инергә ваҡыт етте... 01.04.2019 // Йәмғиәт

6 апрелдә Өфө ҡалаһындағы Үҙәк баҙар янындағы Һалдат күленә килһәгеҙ, үкенмәҫһегеҙ. Унда тәүлек...

Тотош уҡырға 3 656

Мөхәббәт менән бәхет гел бергә

Мөхәббәт менән бәхет гел бергә 31.03.2019 // Йәмғиәт

– Мөхәббәт ҡайҙа юғала? – тип һораған атаһынан бәләкәй Бәхет. – Үлә. Кешеләр булғанды ҡәҙерләмәй,...

Тотош уҡырға 4 502

"Ҡайһылай оятҡа ҡалдым..."

"Ҡайһылай оятҡа ҡалдым..." 31.03.2019 // Йәмғиәт

Асыу, ярһыу кешенең бөтөн тәнен, күңелен ялмап алыусан. Шуға әҙәм балаһының бындай осраҡта...

Тотош уҡырға 4 306

Бер быуаттан йәнә тупланы Темәс

Бер быуаттан йәнә тупланы Темәс 31.03.2019 // Йәмғиәт

Тап бынан йөҙ элек булған кеүек үк, ҡунаҡтарҙы Темәс ерендә һыбайлылар флагтар тотоп ҡаршы алды....

Тотош уҡырға 2 895

Ризыҡ менән бергә өмөт-ышаныс өләшеп

Ризыҡ менән бергә өмөт-ышаныс өләшеп 31.03.2019 // Йәмғиәт

Ирекмәндәр Сибайҙа өс айҙан ашыу инде “Йәшәү ризығы” тип аталған мәрхәмәтлек акцияһы үткәрә: ауыр...

Тотош уҡырға 3 540

"Аҙыҡтың өлөшөн генә һалыр инем..."

"Аҙыҡтың өлөшөн генә һалыр инем..." 31.03.2019 // Йәмғиәт

Имам-хатип мәсеткә вәғәз һөйләргә килһә, унда бер генә кеше – йәш көтөүсе – ултыра, ти....

Тотош уҡырға 3 865

135 мең граждан саҡырыла

135 мең граждан саҡырыла 31.03.2019 // Йәмғиәт

Рәсәй Президенты хәрби хеҙмәткә яҙғы саҡырылыш тураһында указға ҡул ҡуйҙы. Ул кисә, 30 мартта,...

Тотош уҡырға 3 051

Татарстан башҡорттары ҡоролтайға әҙерме?

Татарстан башҡорттары ҡоролтайға әҙерме? 30.03.2019 // Йәмғиәт

Бөгөн Ҡазанда Татарстан башҡорттары ҡоролтайы ултырышы булды....

Тотош уҡырға 2 580

Бабичтың кендек ҡаны тамған ер ул Ҡыйғаҙытамаҡ!

Бабичтың кендек ҡаны тамған ер ул Ҡыйғаҙытамаҡ! 30.03.2019 // Йәмғиәт

Башҡортостан автономияһының йылъяҙмасыһы, дәүләт эшмәкәре, шағир, музыкант, ойоштороусы Шәйехзада...

Тотош уҡырға 2 630

Төйәләҫтәр алыҫҡа йөрөмәҫ

Төйәләҫтәр алыҫҡа йөрөмәҫ 30.03.2019 // Йәмғиәт

Сибай ҡалаһының Төйәләҫ ҡасабаһында йыл аҙағында заман талаптарына яуап биргән фельдшер-акушерлыҡ...

Тотош уҡырға 2 468

Шәжәрәле ерҙә тәртип түрҙә

Шәжәрәле ерҙә тәртип түрҙә 30.03.2019 // Йәмғиәт

2018 йылдың 1 сентябрендә “Башҡортостан тарихы шәхестәр күҙлеге аша: генеалогик аспект” тигән...

Тотош уҡырға 2 649