Еребеҙгә шаулап-гөрләп һәр кем көтөп алған йәмле яҙ килде. Ул үҙе менән бергә Рәсәй халҡы өсөн иң мәртәбәле, шул уҡ ваҡытта һағышлы байрамын — Еңеү көнөн алып килде. Көн һайын сафы һирәгәйә барған һуғыш ветерандарына иҫән саҡта тейешле ихтирам, ярҙам күрһәтеп өлгөрҙөкмө?
Бөйөк Ватан һуғышында фашистик Германияны Еңеүҙең 67 йыллығы яҡынлашҡан көндәрҙә редакцияға Көйөргәҙе районының Ҡунаҡбай ауылында йәшәүсе 90 йәшлек һуғыш ветераны Ғәзиз Хәлит улы Мөхәмәтовтан хат килде. Ул үҙенең һәм 87 йәшлек ҡатыны — тыл ветераны Зәкиә Сәйфулла ҡыҙының бөгөн ниндәй шарттарҙа көн күреүҙәре хаҡында аңлатып, дәүләт тарафынан һуғыш ветерандарына күрһәтелгән ярҙамға — бөтә уңайлыҡтары булған фатирға — сертификат бирмәүҙәренә әсенеп яҙа.
Сәфәребеҙҙе район хакимиәте башлығы Әхәт Ҡотләхмәтов менән осрашыуҙан башланыҡ. Әхәт Йәүҙәт улы был ғаиләнең хәле тураһында хәбәрҙар икән. Ул, махсус комиссияның ветерандың өйөнә барып, тормош, көнкүреш шарттарының яҡшы булыуы, шунлыҡтан бөтә уңайлыҡтары булған фатир сертификатына мохтаж түгеллеге хаҡында ҡарар сығарыуы сәбәпле, хакимиәт тарафынан законға ярашлы эш башҡарылыуын белдерҙе.
Ғәзиз Мөхәмәтовтың ауылына инәбеҙ. Урамдың уң яғында рәттән теҙелеп киткән йорттарҙың ташландыҡ булыуын аңлау өсөн күп кәрәкмәй. Ҡоймалары ҡыйшайған, ихаталарға сүп үләне хужа булған, һәр ерҙә ҡый-һай, буш шешә... Етемһерәп ҡалған йорттарҙың ҡыйығы ҡыйшайып, емерелергә тора.
Хат авторының өйөнә йүнәлдек. Ун йыл тирәһе элек ветерандың йорто янған да, уландары ата-әсәһенә яңы өй һалып биргән, тигәйнеләр. Шыңғырҙап торған ҡарағай бүрәнәнән төҙөлгән ыҡсым йорт, ысынлап та, күптәрҙең күҙен ҡыҙҙырырлыҡ!
Хужалар менән һөйләшәбеҙ. Тик ишетмәгән, бер күҙе бөтөнләй күрмәгән, икенсеһе саҡ күргән ветеран менән аралашыуы ауыр. Башлыса Зәкиә апай менән һөйләштек. Ғәзиз Хәлит улы һуғыштың тәүге йылында уҡ яу яланына барып ингән — Белоруссия фронтында Минск йүнәлешендә алып барылған яуҙарҙа орудие командиры сифатында ҡатнашҡан. Әсирлеккә төшкән. Ҡәһәрле яҙмыш уны сит ерҙәрҙә оҙаҡ йөрөтөп, ун йыл тигәндә генә тыуған ауылына кире әйләнеп ҡайтырға насип булған. Ең һыҙғанып колхоз эшенә тотонған. Ҡунаҡбайында ФЗО юлдарын үтеп, сит ерҙәрҙә эшләп ҡайтҡан егәрле, көслө ихтыярлы Зәкиәне осратҡан.
Башҡалар донъя көтөү, хәлдәрен еңеләйтеү өсөн уныһын-быныһын һорап, төрлө ойошма тупһаһын тапаһа, Зәкиә менән Ғәзиз үҙ көстәренә генә ышана. Тырышлыҡтары бушҡа китмәй, улдары ла ата-әсә йөҙөнә ҡыҙыллыҡ килтермәй. Тик... бына ҡартлыҡ ҡына үҙенекен итә: һаулыҡтары ҡаҡшаған, кеше көнлө хәҙер улар. Өҫтәүенә, ауылда магазин да юҡ. Райпо автомагазины ла килмәй хәҙер, сөнки һатыуҙан килгән аҡса бензин хаҡын да ҡапламай. Социаль хеҙмәткәр кәрәк. Ярай әле, хәлдәр мөшкөлләнеп китеп, шәфҡәт туташын саҡыртҡанда, ул ярҙам итә. “Бабай хәҙер үҙе бала көнөндә, ҡарап, күҙәтеп өлгөрә алмайым. Һуңғы арала йыш ауырый — кисергән әллә күпме операциялары ла үҙенекен итәлер инде. Үҙемдең дә ҡан баҫымым күтәрелеп китеп, башымдан сыҙай алмай йығылам, — тип Зәкиә апай өҫтәлдәге дарыу өйөмөнә ымланы. — Әлдә кесе улыбыҙ көн дә килеп, йомош-юлыбыҙҙы үтәп, аҙыҡ-түлеген, башҡаһын хәстәрләй. Уға бик рәхмәтлебеҙ”.
Эйе, һүҙ юҡ, улдары тырышҡан: өйҙәре ҙур, газ, һыу үткән. Канализацияһы ғына юҡ. Үҙенең хәле лә самалы булған Зәкиә апай ирен сабый урынына тәрбиәләргә тырыша ла ул...
Хужалар менән хушлашҡас, борсоулы уйҙар тынғы бирмәне. Ҡартлыҡ бер кемде лә урап үтмәй — һәр беребеҙҙең ишеген килеп ҡағасаҡ. Ярай балалар мәрхәмәтле булһа. Юғиһә хөкүмәткә генә ҡарап ҡалыуың да бар...
Ғәзиз бабайҙың төрлө инстанцияларға ярҙам һорап яҙыуына аптырарлыҡ түгел: Тыуған илен, халҡын һаҡлап, йәш кенә көйө ут эсенә барып ингән, ғәзиз еребеҙ, матур тормошобоҙ хаҡына ғүмерен, һаулығын аямаған. Күп тә һорамай бит ветерандар. Бары тик кешеләрсә мөнәсәбәткә генә мохтаж улар...
Күптәр, хатты ҡарт үҙе яҙмай, ә улы яҙа, тигәс, улдары — ошо уҡ районда фермерлыҡ хужалығын алып барған Ғәйнетдин Ғәзиз улын да күрҙек. Тура ултырып, ҡыйыш һөйләргә яратҡандарҙан түгел икән уҙаман.
— Атайым ғүмерен колхозға арнаны, тырышып донъя көттө, һоранып-теләнселәп йөрөмәне. Бөгөн кемдәр дәүләт ярҙамы ала, уларҙың нисәүһе өйһөҙ? Үҙегеҙ аңлап тораһығыҙ. Әгәр ҙә бөгөн атай-әсәйем яҡшы йортта йәшәһә, ғәйепме ни? Тимәк, ҡартлыҡ көндәрендә үҙҙәренең ярҙамынан ҡалдырмаған лайыҡлы балалар тәрбиәләгәндәр. Уларға, бәлки, кешеләрсә мөнәсәбәт, иғтибар, ихтирам ғына кәрәктер? Әлбиттә, мин — хәлле кеше, бөтә уңайлыҡтары булған фатирҙы үҙем дә һатып алып бирә алам, әммә атайым дәүләт яғынан бөтә ветерандарға ла мөнәсәбәттең бер булыуын теләй, — тине Ғәйнетдин Мөхәмәтов.