Үҙаллы дауаланырға беҙ, ай-һай, яратабыҙ. Ул ғына түгел, күршелә, әхирәттә “ифрат килешкән” дарыуҙы һынап ҡарарға тырышабыҙ, телевизорҙағы рекламаға бер һүҙһеҙ ышанабыҙ... Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, быларҙы һис тә тыйып булмай, шуға күрә проблеманы хәл итеүҙең бер юлы – кешеләрҙе үҙ белдеге менән дөрөҫ дауаланырға өйрәтергә ҡала. Әлеге көндә Иҫкәртеү медицинаһының милли тикшеренеү үҙәге белгестәре ошо йәһәттән төплө концепция әҙерләй. Артабан ҡабул ителәсәк белем биреү программаһы иһә табиптарға ла, пациенттарға ла, дарыу­хана хеҙмәткәрҙәренә лә адресланасаҡ.

Уныһы хаҡ: күп осраҡта етди булмаған сырхауҙарҙан үҙаллы, рецептһыҙ бирелгән дарыуҙар менән арыуланырға мөмкин. Икенсе яҡтан, хроник сирҙәр яфалағанда – атап әйткәндә, гипертония, мәҫәлән, пациент табип яҙғандарҙы теүәл үтәүҙән тыш, хәленә ҡарап, препараттар ҡабул итеүҙе үҙе яйлай белергә тейеш. Бөтә донъя һаулыҡ һаҡлау ойошмаһы был хаҡтағы концепцияны бынан 20 йыл элек үк ҡабул иткән. Германияла, мәҫәлән, баш өйәнәгенән яфаланғандарҙың табипҡа бармайынса үҙаллы дөрөҫ һайланған анальгетиктарҙы ҡабул итеүенең ҡаҙнаға бер миллиард евроны экономияларға ярҙам иткәнен иҫәпләп сығарғандар.
Әммә беҙ Рәсәйҙә йәшәйбеҙ. Илдә бик күп хәүефле препараттарҙы, табип билдәләмәһә лә, иркен рәүештә дарыухананан һатып алып була. Күп илдәрҙә уларҙы табип рөхсәтенән тыш һатмайҙар. Шуға күрә беҙҙәге үҙаллы дауаланыу ҙа Бөтә донъя һаулыҡ һаҡлау ойошмаһы тәҡдим иткән концепциянан ҡырҡа айырыла. Шул уҡ антибиотиктарҙы ғына алайыҡ: температура күтәрелеп, киҫкен вируслы инфекция башландымы, бәғзеләр антибиотик ҡабырға ашыға, табипһыҙ ғына “дауаланырға” тотона. Әйткәндәй, күптән түгел, ошоно иҫәпкә алып, бындай дарыуҙарҙы рецептһыҙ һатыуҙан тыйҙылар, был өлкәлә тәртип булдырырға вәғәҙә иттеләр.
Беҙҙең халыҡ “шул препарат күршемә ифрат килешкән” тигән принциптан сығып дауаланырға әүәҫ, тип әйткәйнек. Ул ғына түгел, ҡайһы берәүҙәр табип билдәләгән схеманы ла үҙаллы үҙгәртергә, билдәләнгән дарыуҙы икенсеһе менән алмаштырырға, ҡабул итеү ваҡытын оноторға, ғөмүмән, дауаланыуҙы ташлап ҡуйырға мөмкин.
Белгестәр билдәләүенсә, кешеләр ҡасан ҡурҡмайынса таблетка йоторға ярағанлыҡты, ә ҡасан табипҡа ашығырға кәрәк икәнлеген аныҡ белергә тейеш. Шулай уҡ рекламаға мөнәсәбәтте үҙгәртеү ҙә фарыз. Күптәрҙең телевизор экранынан йәки башҡа матбуғат саралары аша рекламаланған тауарҙарға хәҡиҡәт сығанағы тип ҡарай. Дарыухана белгестәренең яуаплылығын арттырыу ҙа кәрәк: әгәр граждан рецептһыҙ, табип йүнәлтмәһенән тыш теге йәки был дарыуҙарҙы талап итә икән, ул препараттың үҙенсәлеген төшөндөрөргә һәм табипҡа мөрәжәғәт итергә өндәргә тейеш.
Статистика мәғлүмәттәре буйынса, гипертониянан яфаланғандарҙың 42 проценты табипһыҙ ғына дарыу эсеп ҡан баҫымын үҙаллы түбәнәйтә, ә даими рәүештә көн һайын эсергә тейешле препараттарҙы, ғәҙәттә, ҡабул итмәйҙәр. Бындай хәл бик хәүефле һәм ошоға бәйле, ҡайһы бер медицина учреждениеларында ойошторолған пациент мәктәптәрендә коррекциялы терапия үҙенсәлектәрен аңлаталар, үҙаллы дауаланыуҙың сирҙең билдәләренән ҡотолоу, билдәләнгән терапияны үтәү генә түгел, ә сәләмәт тормош рәүеше алып барыу икәнен дә төшөндөрәләр.
Ысынлап та, берәй еребеҙ ауыртһа, ғәҙәттә, беҙ тура дарыуханаға йүнәләбеҙ. Был хәлде кеше үҙ һаулығын һәм сирен яҡшы белгән осраҡта ғына аҡларға була. Ә ҡайһы саҡта еңел генә сир билдәләре артында етди һәм ҡатмарлы ауырыу йәшеренеүе лә ихтимал. Шуға күрә үҙаллы дауаланыу ярҙам итмәне икән, мотлаҡ табипҡа барырға кәрәк.

Концепция

Үҙаллы дауаланыуҙың төп принциптары
1. Дөрөҫ дауаланам, тимәк, дуҫтарҙың йә туғандарҙың кәңәштәренә таянмайым, ә табип ҡушҡанды үтәйем.
2. Дарыу һатып алғанда фармацевт менән кәңәшләшәм.
3. Дарыу эсер алдынан иғтибар менән инструкцияһын уҡыйым, тейешле миҡдарын эсәм һәм ҡабул итеү графигын күҙәтәм.
4. Табипҡа барып тикшерелеүҙе, иҫкәртеү сараларын планлаштырам.
5. Сәләмәт тормош алып барам, етди сирҙәрҙән һаҡланам.
6. Грамоталы дауаланам, тимәк, һаулығым өсөн үҙемә тулы яуаплылыҡ алам.