– Оҙаҡ уйға бирелеүемдең аҙағы гел насар тамамлана: кәйефем төшә, ҡулыма эш бармай башлай, донъя бөтөнләй ҡараңғыланғандай тойола. Бындай күңел торошонан көндәлек мәшәҡәттәр араһында саҡ ҡотолам. Доға ла уҡып ҡарағаным бар – ярҙам итмәй...
Йәмилә.

Башҡортостан мосол­мандарының Диниә назараты рәйесе мөфтөй Нурмөхәмәт хәҙрәт НИҒМӘТУЛЛИН:
– Бисмилләһир-рахмәнир-рахим!
Уйҙың ниндәй булыуы әҙәм балаһының күңел торошона бәйле. Миҫалға баланы алайыҡ. Яҙылмаған аҡ ҡағыҙҙай пак күңелле сабыйҙың теләктәре уның һөйләгәндәрендә сағыла: уйлағаны – телендә. Ҙурайған һайын иһә бала йомола бара, уй-теләге лә эскә йәшеренә башлай. Ошондай осорҙа, йәғни үҫмерлек мәлендә, мәғлүм ки, айырыуса иғтибарлы булыу зарур. Насар уй-теләк инеп урынлашып, күңеленә һөрөм яҡмаһын, тормошон боҙмаһын өсөн бала менән даими аралашыу, фекерҙәренә ҡолаҡ һалыу, ышаныс белдереп, яратыуыңды еткереп тороу мөһим. Белеүебеҙсә, изгелектең тамыры – һөйөү, яғымлы йөҙ, йылы һүҙ, яҡшы кәңәш, мөнәсәбәт.
Балалыҡ, үҫмерлек осоронда кешенең эске донъяһы таҙа килеш һаҡланып ҡала икән, ныҡлы нигеҙ бар тигән һүҙ. Үҙенең башҡаларға кәрәкле, яратылған икәнен тойоп үҫкәндең күңеле бөтөн, ынтылыштары, ғәмәлдәре, ниәт-маҡсаттары изге, тимәк, уйҙары яҡты була. Ошо йәһәттән Мөхәммәт ғәләйһис-сәләмдең байтаҡ хәҙисе бар. Пәйғәмбәребеҙ буй еткереп килгән быуынды һәр яҡлап хәстәрләүҙең киләсәк өсөн ни ҡәҙәр әһәмиәтле икәнен үҙ өлгөһөндә бөтөн өммәтенә еткерергә тырышҡан. Уға бер мәл яңы уңыштың тәүге емештәрен алып килгәндәр. “Илгә бәрәкәт бир, Раббым. Уңыштарыбыҙ мул булһын!” – тип теләп, Мөхәммәт ғәләйһис-сәләм емештең иң яҡшыһын эргәһендә торған сабыйға биргән. Ошо бәләкәй генә ғәмәл дә тормош ысынбарлығын, йәшәү мәғәнәһен асып һала.
Уй һәм ғәмәлдәр бер-береһенән айырылғыһыҙ. Бәғзе мәлдә, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, яҡшы ниәтле тип һанаған кешенең дә бөтөнләй икенсе икәненә шаһит булаһың – был ысынбарлыҡ уның башҡарған ғәмәлендә асыла. Мәҫәлән, кемдер һаулығына бәйле тиҙ арала аҡсалата ярҙамға мохтаж, ти. Дуҫтарының береһе килә лә хәлде төпсөнә башлай, кәрәккән-кәрәкмәгән тәҡдимдәрен еткерә, үҙенең матди яҡтан ҡыйынлыҡ кисереүенә зарлана; ә икенсе ҡәрҙәше тиҙ генә аҡса тоттора ла, изге теләктәрен әйтеп, шәбәйәсәгенә ышандырып, китеп бара. Эске тәрбиәлелектең, уй-ниәттең сағылышы был.
“Бәғзе кем тураһында төпсөнөп һорашып, кеше тормошона ҡыҫылып йөрөмәгеҙ, көнләшмәгеҙ. Насар уйҙарҙан һаҡланығыҙ. Туғандар һымаҡ булығыҙ”, – тигән пәйғәмбәребеҙ Мөхәммәт ғәләйһис-сәләм. Был хәҙисте уҡыу ғына етмәй, уның буйынса йәшәргә кәрәк. Үҙебеҙҙе тик яҡшы ниәттә ғүмер итергә күнектерергә тейешбеҙ. Бындай ынтылыш бала саҡтан тәрбиәләнмәгән булһа, әлбиттә, өлкәнәйгәс үҙгәрергә тырышыу айырыуса күп көс талап итәсәк. Ә урынына, иншаллаһ, Аллаһ мең бәрәкәтен юллар.
Әйтелгәнсә, насар уй – күңел торошонан. Ә йәнде тәү сиратта изге ғәмәлдәр, хәләл хеҙмәт дауалай. Аллаһтың булышлығына өмөт итеү зарур. Тимәк, “доғалар ярҙам итмәй” тиеү дөрөҫ түгел. Ғәмәлдең нисек башҡарылыуы мөһим, шулай уҡ ваҡыт тигән төшөнсәне лә оноторға ярамай. Доға – теләк. Уның ихлас күңелдән, изге ниәттә уҡылыуы зарур. Даимилыҡ та мөһим. “Уҡып ҡарағаным бар” тигән һүҙҙәрҙә иһә ихласлыҡ түгел, ә тиҙ арала һөҙөмтә көтөү тойолғандай. Шулай ҙа тәүге аҙымын яһаған икән, доғалар бәрәкәтендә, иншаллаһ, барыһы ла яҡшы булыр. Аллаһ Тәғәлә, ҡәрҙәш, үҙеңә сабырлыҡ, ныҡышмалылыҡ бирһен.
Дөйөм алғанда, атай-әсәйеңә рәхмәт әйтеү, уларҙың фатихаһын алыу, ҡайҙалыр йыйынған кешегә хәйерле юл теләү, осрашҡанда хәл-әхүәл һорашыу, ярҙамлашыу, бер-береңдең күңелен күтәреү, йылмайыу һ.б. – барыһы ла доға. Донъяны ошо изге ғәмәлдәр менән нурға күмеп, гелән яҡты уй-ниәттә йәшәйек, иншаллаһ.