Барый Сәғитов, Ҡырмыҫҡалы районының Иҫке Муса ауылынан. Һуғыштан һуң эске эштәр хеҙмәтендә эшләй.
– Һуғыш башланырын Сталин белмәгән, тиҙәр. Мәскәү түгел, беҙ уны Фин һуғышы бөтмәҫ элек үк һиҙеп торҙоҡ. Бәлки, башҡа урында белмәгәндәрҙер, ләкин ул саҡта сик буйы һаҡсылары “секретный” ғәскәр һанала ине, шуға барыһын да белдек. Беҙгә һәр саҡ әҙер торорға ҡушылды. Мин ағайыма ғәрәп хәрефтәре менән хат яҙып һалдым: “Белеп, һаҡланып тор, оҙаҡламай бында киләһең”, – тип.
Һуғыш башланыр алдынан, 18 июндә, беҙ алғы һыҙыҡта инек. Башҡаса заставаға барырға яҙманы. 22 июндә сәғәт 4-тәр тирәһендә башланды. Унда (фин сигендә – Р.У.) ҡараңғы бик төшмәй, ҡояш саҡ ҡына байып тора ла тағы сыға. Беҙҙе бомбаға тота алманылар, сөнки тирә-яҡ һаҙлыҡ та урман. Унан һуң немецтар менән арабыҙ бик яҡын, ҡайһы урында хатта 80 – 100 метрлап ҡына. Ауыр артиллерия ҡулланһалар ҙа, үҙҙәренә эләгә, танктар ҙа инерлек түгел. Улар ауыр ҡул пулеметтарын һаҙлыҡтан күтәреп килә алмай, ә беҙҙеке бөтәһе лә әҙер ине. Етмәһә, финдарҙан ҡалған амбразура ла бар.
Шулай итеп, фашистарҙың көслө баҫымын бер аҙна тоттоҡ. Бер аҙна былай ҡарағанда ғына аҙ һымаҡ, ә һуғышта ул тотош ғүмергә тиң. 30 июнгәсә оборона тоттоҡ. 18 июндә үк беҙҙең сик буйына тирә-яҡтан бөтә пограничниктарҙы килтереп тултырғандар ине. Тик беҙҙең көс бөттө, ҡорал да урыҡ-һурыҡ ҡына ҡалды. Барлығы 300-ләп кешенән ни бары етәү сыҡтыҡ. Сигенергә бойороҡ булғас, күптәр йылға аша йөҙөп сығырға ташланды. Унда бит һыуы һыу түгел, һаҙлыҡ. Шунда ла күбеһе батты. Беҙ түтәрәм генә ерле күтерлектәр аша үҙебеҙҙекеләргә еттек. Унан һуң башҡа частар менән 100 километрға саҡлы сигендек. Оборона һыҙығы булдырғас, сигенмәнек. Шунда мин ҡаты яраланып, беренсе тапҡыр госпиталгә эләктем.
Һуңынан Курск дуғаһына киттем. Фин яғындағы менән бындағыһын сағыштырырлыҡ түгел инде. Тегендә башлыса төркөм-төркөм булған дошманға ҡаршы алышһаң, бында-а... Етмәһә, ҡола ялан. Дуғала һуғыш башланған көн аяҙ ине, ләкин самолеттарҙан, танктар алышынан, артиллерия атыуынан күтәрелгән туҙан, төтөндән ер өҫтө ҡайнап торған кеүек.
Мин ул саҡта отделение командиры инем. Траншеяла ятабыҙ. Эргәлә батальон командирының блиндажы. Комбат траншеянан сығып баҫа ла ҡайҙа атырға кәрәклеген өйрәтә. Уны ике тапҡыр снаряд шартлауынан килгән тулҡын кире бәреп төшөрҙө. Беҙ ҙә, кесе командирҙар, комбаттың хәрәкәтен ҡабатлайбыҙ. Уның һымаҡ үҙебеҙҙең һалдаттарға ҡайҙа атырға кәрәклеген күрһәтәбеҙ.
Бер мәл минең алда ғына снаряд ярылды. Бер ни һиҙмәнем. Траншеяға осоп төшкәнмен. Ҡараһам, ҡулдан ҡан аға, ул һәленеп төшкән. Тотҡан автоматымды тимер ярсыҡ уртаға бүлгән. Ярҙамсым тынысыраҡ урынға һөйрәп алып китте. “Отделениены ҡабул ит”, – тип саҡ әйтә алдым, аңды юғалтҡанмын...
Госпиталдә врачтар карауатҡа ятҡырҙы ла аяҡтарымды бәйләй башланы. Үҙ-ара шым ғына ҡулды киҫеү тураһында һөйләнәләр. Ишетеп ятам бит инде. Ҡулды ҡайырып тотоуға, икенсеһе менән бер медбратты һелтәп осорҙом. Ҡулды киҫергә бирмәйем, йөрөмәһә йөрөмәһен, тим. Бында ярты ай, аҙаҡ Кавказда госпиталдә дүрт ай яттым. Аҙаҡ инде “һалдатҡа ярамайһың” тип ҡайтарып ебәрҙеләр...

(2001 йылдың апрелендә яҙып алынды).