Ата-әсәләр менән балалар араһындағы аңлашылмаусанлыҡ – мәңгелек тема. Был хаҡта бихисап яҙылған, һөйләнелгән. Киләсәктә лә шулай буласаҡ, сөнки мәсьәләне “тел болғап” ҡына хәл итеү мөмкин түгел. Тәрбиәне нигеҙенән үҙгәртеү мөһим дә бит...
Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, ике арала ҡатмарлы мөнәсәбәт тамыр йәйе­үендә ата-әсәнең дә, бөгөнгө йәмғиәттең дә өлөшө ҙур. Минеңсә, йәштәр күңеленә борон-борондан килгән йолаларға, халҡыбыҙҙың рухи ҡиммәттәренә ихтирам-хөрмәт тейешле кимәлдә һалынмай. Өлкән­дәрҙең күбеһе үҙ дәрәжәһен белмәй, ул-ҡыҙҙарын “хан тәхете”нә күтәрә. Алдарында йүгереп йөрөйҙәр. Әйтер­һең, үҙҙәрен нимәләлер ғәйепле тоялар.
Ошоға бәйле бер ваҡиғаны бәйән итмәксемен. Ул күҙ алдымда, үҙебеҙҙең ҡалала булды. Бер ҡатын менән яҡшы таныш инек. Ул оҙаҡ йылдар яуаплы вазифаларҙа эшләне, хеҙмәте аша ҙур хөрмәт ҡаҙанды. Шул уҡ ваҡытта ире менән ҡыҙы өсөн барыһына әҙер ине. Улары бындай хәстәрлектән бер ниндәй ауырлыҡ күрмәй, рәхәтләнеп, кинәнеп йәшәне. Күрәһең, бала үҙен бәләкәйҙән “ханбикә” итеп тоя башлағандыр: ялҡау, тыңлауһыҙ, үҙ һүҙле, дорфа ҡыҙ булып үҫте. Әсәһенең ярҙамы менән техникум тамамлап, эшкә урынлашҡайны ла холҡона бәйле оҙаҡ тора алманы – ҡыуылды. Атаһы ул ваҡытта икенсе ҡатынға сығып киткәйне. Ҡыҙ, тыуған йортона ҡайтып, йәнә әсәһенең “елкәһенә ултырҙы”. Тыныс ҡына йәшәһә, әллә ни ауырлыҡ булмаҫ ине лә бит. Юҡ шул. Бер нисә йылдан, ҡыҙының түҙгеһеҙ холҡонан биҙеп, әсәй кеше үҙ йортонан китергә мәжбүр булды. Ҡунып сығырға урын эҙләп, ҡалала кешенән кешегә йөрөнө. Һуңғы көндәренәсә шулай сит тупһаларҙы тапаны. Ә үҙенең һөйләгәне, борсол­ғаны бер булды: “Балам нисек кенә йәшәп ята икән? Асыҡмаймы? Ауырып китмәнеме?..” Әсә һөйөүе “һуҡыр” шул. Ә ҡыҙы уның хаҡында, исмаһам, бер тапҡыр борсолоп уйландымы икән?
Яҙмышы фажиғәле өҙөлдө танышым­дың. Ә ҡыҙы иҫән-һау, атаһы менән бергә йәшәй, тиҙәр. Мәрхүмә әсәһе иһә төшөмә йыш инә. Үҙенең яҙмышы тураһында яҙы­уымды үтенә. Ҡәҙерле балаһы уҡыр, ғәйептәрен таныр, уйланыр, тиме икән? Әллә барлыҡ кешелекте яңылыш йәшәүҙән араларға теләйме? Эйе, күп ғаиләләрҙә, алда әйткәнемсә, тәрбиә дөрөҫ алып барылмай шул. Ата-әсә балалары алдында өлтөрәп, өфөлдәп тора, улар хаҡына үҙҙәре тураһында ла онота. Кем ғәйепле бында? Өлкәндәр үҙҙәре түгелме? Яңылыш тәрбиә биреү сәбәпле, пәйғәмбәребеҙ Мөхәммәт ғәләйһис-сәләмдең “Йәннәт әсәйҙәрҙең аяҡ аҫтында” тигән хәҙисе күптәр өсөн матур әйтем генә булып ҡалды. Бәғзеләрҙең был һүҙҙәрҙе бөтөнләй белмәүе лә ғәжәп түгел.
Илдең билдәле психиатры, профессор Зураб Кекелидзенан бер мәл: “Һеҙҙең әсәйегеҙгә – 90 йәш. Ул оҙаҡ йәшәһен өсөн ниҙәр эшләнегеҙ?” – тип һорағандар. “Әсәйҙәр кәңәш бирергә ярата һәм үҙҙәрен тыңлауҙы теләй, – тип яуаплаған ғалим. – Мин аҙна һайын ошо бурысымды үтәйем: әсәйемдең кәңәш-тәҡдимдәрен тың­ларға ваҡыт бүләм”. Оло аҡыл ята бит бында! Барлыҡ кешеләргә хасмы ул ғәҙәт? “Етер өйрәтеүең! Үҙ аҡылым бар!” – тип кенә ебәрә бит күптәр, өлкәндәрҙең әйткәнен һанламайынса.
Миңә, әл-хәмдү лил-ләһ, хаж ҡылырға насип булды. Арабыҙҙа бер ир-уҙаман әсәһен изге урындар буйлап йөкмәп йөрөттө. Был күренешкә күҙ йәшһеҙ ҡарау мөмкин түгел ине. Ошо саҡта күптәр билдәле хикәйәтте иҫкә төшөргәндер. Бер ир кеше оло йәштәге әсәһен хаж ҡылырға йөкмәп алып килгән. Арыған, аяҡтары ҡаты үләндән ҡанап бөткән, ти. Мөхәммәт ғәләйһис-сәләмдең янына килгән дә: “Йә, Рәсүлуллаһ, әсәйемдең хаҡын үтәнемме?” – тип һораған. Пәйғәм­бә­ре­беҙҙең яуабы иһә шулай яң­ғыраған: “Юҡ, әсәйҙәрҙең бер тулға­ғының да хаҡын үтәү мөмкин түгел”.
Ошо һүҙҙәр, шулай уҡ өлкәндәргә ҡарата ихтирамлы булыу зарурлығын тәҡрарлаған башҡа аят-сүрәләр, хәҙистәр иҫкә төшһә, күңелдә йәмғиәтебеҙҙең, йәштәребеҙҙең киләсәгенә бәйле хәүеф-хафа тыуа. Ғүмер биргән ҡәҙерле атай-әсәйебеҙгә мәрхәмәт, шәфҡәт, хәстәрлек күрһәтеп, уларға күңел йылыһын йәлләмәй биреп йәшәйек, хөрмәтле ҡәрҙәштәр. Шул саҡта, иншаллаһ, үҙебеҙҙе лә балаларыбыҙ ҡәҙер-хөрмәткә күмер. Үҙебеҙ яҡшыға ынтылмайынса, йәмғиәт үҙгәрмәҫ.