Былтыр Учалы районының Мансур ауылы кешеләре, Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитовҡа мөрәжәғәт итеп, төбәктәге насар экологик хәл тураһында еткергәйне. Әйтеүҙәренсә, Мансур эргәһендә урынлашҡан Саңғалыҡ диорит карьерының саң болоттары ауылға табан оса, тын алырлыҡ, йәшәрлек әмәл юҡ.
Мәғлүм булыуынса, данлыҡлы Мансур ятҡылығында һирәк осрай торған төҙөлөш ташы – гранит табыла, ошонда уҡ Саңғалыҡ диорит ятҡылығы ла урынлашҡан. Һуңғыһынан асыҡ ысул менән төҙөлөштә киң ҡулланылыусы ваҡ таш, ҡомташ етештерәләр. Тап ошо карьер төбәккә экологик хәүеф менән янай ҙа инде.
2011 йылдың октябрендә Учалы район-ара прокуратураһы һәм Башҡортостан Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығының Белорет территориаль комитеты хеҙмәткәрҙәре булып, урында тикшереү үткәргәндән һуң, һауаға ташланған ҡалдыҡтарға 2010 – 2011 йылдарҙа лаборатор анализ уҙғарылмағанлығы, таҙартыу ҡоролмаларының ваҡытында таҙартылмауы, ҡоролмаларҙы файҙаланыу ҡағиҙәләре үтәлмәүе асыҡланғайны. Экологик нормаларҙы боҙған өсөн вазифалы кеше административ яуаплылыҡҡа тарттырылды.
Ошонан һуң Мансур ауылы халҡы еңел тын алған тип уйлайһығыҙмы? Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, халыҡ ҡыш буйы саңлы һауа һуларға мәжбүр булған. Әйтеүҙәренсә, был болот шундай ҡуйы, хатта Мансурға килгән саҡта, ауыл юлдан күренмәй ҙә – зарарлы томан артында. Ә бит бында меңгә яҡын кеше йәшәй, балалар, оло йәштәгеләр бар...
Ошо көндәрҙә Башҡортостан Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығы башланғысы менән Учалы район-ара прокуратураһы Мансурҙа сираттағы тикшереү үткәрҙе. Һөҙөмтәлә, яуаплылығы сикләнгән йәмғиәттең санитар-һаҡлау зонаһындағы атмосферала зарарлы матдәләрҙең концентрацияһы норманан – өс тапҡыр, предприятие эргәһендәге урмандағы ҡар ҡатламында 16 тапҡыр артыҡ булыуы, предприятиеның атмосфера һауаһын һаҡлау һәм производство ҡалдыҡтары менән эш итеү буйынса тейешле документтары эшләнмәүе, газ таҙартыу ҡоролмаларының яраҡһыҙлығы, предприятиеның санитар-һаҡлау зонаһы проекты юҡлығы, предприятие тейешле органдарға һауаны бысратыу буйынса дөрөҫ мәғлүмәт бирмәүе һәм башҡа етешһеҙлектәр асыҡланған. Хәйер, был рәсми һығымталар халыҡтың йәшәйешен яҡшыртырмы? Әлегә Учалы район судының 26 марттағы ҡарары менән яуаплылығы сикләнгән йәмғиәттең эшмәкәрлеге 45 тәүлеккә туҡтатылған, етешһеҙлектәрҙе бөтөрөүҙе Башҡортостан Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығы етди контролдә тоторға вәғәҙә итә. Үҙ сиратыбыҙҙа, был мәсьәләнең нисек хәл ителгәнен күҙәтеп, гәзит битендә яҡтыртып барырға ниәтләйбеҙ.


Шамил ҒӘЛИӘХМӘТОВ, Мансур ауыл Советы муниципаль берәмеге башлығы:
– Саңғалыҡ диорит карьеры Мансур һәм Ильинка ауылдарына бик яҡын урынлашҡан, бында меңгә яҡын халыҡ көн итә. Уларҙың күбеһе тап ошо предприятиела эшләй. Карьерҙың эшмәкәрлегенә бер нисә тиҫтә йыл, әммә саң проблемаһы һуңғы осорҙа ҡырҡыуланды. Уның сәбәптәре төрлө, әлбиттә. Беренсенән, предприятиела таш ваҡлағанда саңды фильтрау ҡағиҙәләрен тейешенсә үтәмәүҙәре билдәле булһа, икенсенән, һуңғы йылдарҙың ҡоро, ҡарһыҙ килеүе лә был мәсьәләне киҫкенләштереп ебәрҙе. Яуым-төшөм туҙанды баҫа бит ул. Быйылғы ҡыш ҡар япмаһы үтә йоҡаҡ булды, ул баҫылманы тиерлек. Ауыл халҡына бик ҡыйын, әлбиттә. Даими туҙан йотоу һаулыҡҡа зыян яһамай ҡалмай. Ә ауыл урамдарын, йорт-ҡураны нисек ҡурсаларға? Мәсьәлә ҡырҡыу, әммә, икенсе яҡтан, халыҡ предприятиены ябыу яғында түгел. Ни тиһәң дә, эш урыны бит ул: һәр кемгә ғаиләһен хәстәрләргә кәрәк. Шуға ла экология нормаларын үтәүгә ҡарата талап юғарыраҡ булһын ине.
Лидиә МОСТАФИНА, Мансур балалар баҡсаһының музыкаль етәксеһе:
– Ошо ауылда ғаиләбеҙ менән егерме йылдан ашыу ғүмер кисерәбеҙ, әммә быға тиклем саң-туҙандан ыҙаланғаныбыҙ булманы, ә һуңғы ике йылда түҙерлек түгел. Карьерҙың элекке етәкселеге был проблема хаҡында хәбәрҙар ине, халыҡ уға күп тапҡыр мөрәжәғәт иткәне булды. Әммә әлеге етәкселек кешеләрҙең зарына бик ҡолаҡ һалып бармай – экология мәсьәләһенә иғтибар юҡ кимәлдә. Карьер тәүлек әйләнәһенә эшләй, аңлауымса, предприятиела ташты төнөн ваҡлайҙар. Иртән тороп эшкә барайым тиһәң, тупһаға баҫып булмай – һоро саңдан ҡалын ҡатлам хасил була, ул ғына түгел, йәшелсә-емеш, ағастар үҫкән баҡса, йорт-ҡура – һәммәһе лә туҙан аҫтында. Йәй көнө малды көтөүлеккә сығарыр әмәл юҡ – бысраҡ үләнде ниндәй мал ашаһын? Ҡыҫҡаһы, саң болото араһында йәшәйбеҙ. Мин медицина белгесе түгел, шулай ҙа экологияның бындай торошо кешеләрҙең иммунитетын ҡаҡшатҡанын, булған ғына һаулығын юҡҡа сығарғанын, ауыр сирҙәргә дусар иткәнен аңлайым, ошонда йәшәгәс, миҫалдар бихисап. Предприятие әлегә ваҡытлыса туҡтатылған, һәм ошо арала тейешле саралар күрелер, тип өмөтләнәм. Унда бит ауыл кешеләре эшләй, ғөмүмән, ҙур предприятиены тота килеп ябып та ҡуймаҫтар инде. Алдынғы технологиялар заманында халыҡты экологик бәләнән ҡотҡара алырлыҡ сара булмағанына, булғанын да ҡулланмағандарына аптырайым.