Испан туйы менән башҡорт туйы араһында ниндәй айырма бар? Испандар итте нисек бешереп ашай? Баҡсаларында нимә үҫтерәләр? Өйҙә ялан аяҡ йөрөйҙәрме?.. Яҙмыш еле шул тарафҡа илтһә, беҙ ҙә быны белер инек. Яҙмыш елдәре ҡайҙа ғына ташламай әҙәм балаһын, һәр кешенең алға әйҙәр маяғы булған маҡсаты бар. Уға ирешер өсөн ут-һыу кисеп, тормоштоң әсе-сөсөһөн татып, ауырлыҡтар аша үтергә лә, тыуған ереңдән ҡайҙалыр ситкә китергә, туғандарыңдан, яҡындарыңдан айырылып, һағыштар кисерергә лә тура килә.


Бына 12 йыл инде Испания тарафтарында ғүмер кисергән Әбйәлил ҡыҙы Зөһрә Гонсалес-Ниғмәтуллина яҙмышы – ошоға асыҡ бер миҫал.
Бәхетте яулауы еңелдән түгел. Элегерәк торлаҡлы булырға, берҙән-бер ҡыҙы Әлфиәне уҡытып аяҡҡа баҫтырырға, етеш тормошта йәшәргә ынтылған ҡатын бер туған апаһы урынына уның иптәш ҡыҙҙары менән Испанияға эш эҙләп сығып китергә мәжбүр була. Оҙон юлдар үтеп хыял иткән ергә аяҡ баҫа улар. Төрлө урындарҙа эшләп, ауырлыҡтар аша үтергә тура килә. Ялдарын ватандаштар менән осрашып, башҡортса һөйләшеп, йырлашып, тыуған яҡты һағынып иҫкә алып ултырыуы – үҙе бер иҫтәлекле ваҡиға. Күпмелер ваҡыт үтеүгә, Зөһрә ете дингеҙ аръяғында үҙенең һөйгән йәре Даниэлде осрата. Ләкин бурыс үтәлә: етәрлек аҡса эшләп, мөйөшлө, ерле булғас, ҡояшлы Испанияны мәңгелеккә ҡалдырып ҡайтырға тигән ҡарарға килә ул. Ҡайтып еткәс, төрлө уйҙарға сумып йәшәй бирә, ә Даниэль Башҡортостанға юлланырын белдерә.
Сентябрь айының бер көнөндә, алыҫ араларҙы яҡынайтып, яратҡан кешеһе Мәскәүгә осоп килеп етә. Шунан Өфөләге “Ләлә” мәсетендә никах уҡытҡандан һуң Зөһрә Даниэлде тыуған ауылына алып килә. Һанаулы ғына көндәр үткәс, кире ҡайта егет. Оҙаҡламай Испанияға барып етергә һүҙ биреп оҙатып ҡалған Зөһрә ҡояшлы илгә тағы ла, ләкин быныһында эшкә түгел, ә үҙ тормошон ҡорорға сәфәр сыға. Матур туй үткәрә улар, һигеҙенсе тиҫтәне ҡыуған ата-әсәһе, ҡыҙы, туғандары ҡунаҡҡа килә.
Йыл һайын тәбиғәт йәшеллеккә төрөнөп, тирә-яҡ ялан сәскәләре еҫенә тулышҡас, Даниэле менән йәмле Башҡортостанына ҡайтып төшә Зөһрә. Һағынып көткән ата-әсәһе, туғандары менән осрашып, тәбиғәттә ял итеп, ҡунаҡ булып, көс-дәрт алып, тағы бер йылға хушлашып ҡайтып китәләр. Ә быйыл Зөһрә апайҙың берҙән-бер ҡыҙы Әлфиәнең туйына тип тормош иптәше Даниэль испан ҡоҙалар Альфонсо, Мари Кармен һәм улдары Саминуэль менән килде. Улар менән әңгәмә ҡорорға форсат тыуғас, Ниғмәтуллиндарҙың өйөнә барҙым, унда мине бик ҡыҙыҡлы һөйләшеү көтә ине.
– Һаумыһығыҙ! Нисек килеп еттегеҙ?
– Яҡшы ғына. Башта самолет менән Санкт-Петербург аэропортына килеп төштөк, бер аҙ ҡаланы күреп, Өфө тарафтарына юлландыҡ. Баш ҡалала Салауат Юлаев майҙанында, Хәрби Дан музейында, унан “Ләлә” мәсетендә, парктарҙа булдыҡ. Аҙаҡ Йөйәккә тиклем электричкала килдек, һоҡланғыс Башҡортостан тәбиғәтенә хайран ҡалдыҡ, ял иттек, унан машинала ауылға юл тоттоҡ.
– Башҡортостанды “икенсе Швейцария” тиҙәр, һеҙ бының менән килешәһегеҙме? Беҙҙең тәбиғәткә һоҡланмаған кеше юҡ, ә һеҙгә нисек?
– Эйе, шулай. Урман бик матур, Йөйәктә булғанда Урал тауын һоҡланып ҡарап торҙоҡ.
– Ә халыҡ һеҙҙе нисек ҡабул итте?
– Хеҙмәтләндереү өлкәһендә эшләгәндәр асыҡ йөҙлө түгел. Нисектер үҙҙәренә ылыҡтырмайҙар. Ғөмүмән, кешеләр оҡшаны, ҡунаҡсыл халыҡ йәшәй башҡорт ерендә. Ҡоҙаларҙың ғаиләһе бик һәйбәт ҡаршы алды.
– Улығыҙ үҙе килергә риза инеме, әллә өйҙә ҡалмаһын, йөрөп килһен тип алып киттегеҙме?
– Имтихандарҙы уңышлы бирһәң, үҙебеҙ менән алабыҙ, тинек. Дуҫтары, иптәштәре менән лагерға барырға тейеш ине, юҡ, мин Рәсәйгә юлланам тип, бында килергә ҡарар итте.
– Өфөлә башҡорт туйында булдығыҙ, оҡшанымы?
– Ифрат күңелле булды. Туйҙа йәштәрҙе һәр ҡунаҡ алға сығып ҡотлай, бүләк бирә. Һеҙҙә тәүҙә никах, шунан туй булһа, беҙҙә улай түгел. Туйҙа ҡатнашыусыларҙың береһе батмус менән бүләктәрҙе йыйып ҡына ала, алға сығып, үҙҙәрен таныштырып ҡотлау юҡ.
– Аш-һыуыбыҙ нисек?
– Беҙҙә диңгеҙ аҙыҡтары, йәшелсә өҫтөнлөк итһә, бында – ҡамыр аштары. Итте беҙ ҡыҙҙырып ашаһаҡ, һеҙҙә һыуға һалып бешерәләр. Шулай ҙа оҡшаны. Беҙҙә иһә емеш-еләктән ҡайнатма эшләү юҡ, үҙебеҙ бәлеш бешермәйбеҙ, гел әҙерҙе һатып алабыҙ. Ә башҡорттарҙа киреһенсә, бөтөнөһөн үҙҙәре тәмле итеп әҙерләй. Баҡсала беҙ тик сәскәләр генә үҫтерәбеҙ.
Тағы ла шул оҡшаны: бында өҫтәлгә бөтә ризыҡты ла бер үк ваҡытта ултырталар, һый мул булып күренә, өҫтәл һығылып тора. Испанияла тәүҙә бер төрлө ризыҡты, унан икенсеһен килтерәләр, шуға ла өҫтәл буш һымаҡ тойола. Йылҡы итен яратып ашаныҡ. Беҙҙең илдең төньяғында ғына йылҡы, ҡаҙ ите ҡулланыла.
– Зөһрә апай, һеҙ башҡорт аштарын бешереп тораһығыҙҙыр инде?
– Эйе, мин бешергәнде оҡшаталар, рецепт өлгөләрен яҙып алып ҡайталар. Бигерәк тә голубцы оҡшай.
– Рәсәй тураһында Европа илдәрендә төрлө уйҙырмалар ҙа бар, һеҙ бында килер алдынан “урам буйлап айыуҙар йөрөй” тигән хәбәр өркөтмәнеме, юлдарҙан ҡурҡманығыҙмы?
– Юҡ, беҙ Рәсәйҙә ныҡ һыуыҡ тип кенә белә инек. Юлдарға килгәндә, сағыш­тырырлыҡ түгел, насар. Машиналар ҙур тиҙлектә хәрәкәт итә, ҡурҡышыбыҙҙан хатта сат йәбешеп килдек.
– Һеҙгә беҙҙәге ниндәй күренештәр бөтөнләй ят?
– Испанияла өйҙә аяҡ кейемендә йөрөйҙәр. Бында килгәс, тәүҙә сисенеүе ят ине, ләкин ялан аяҡ ял итәһең тигәнгә инандыҡ. Улыбыҙ бөтөнләй ойоҡһоҙ йөрөй.
Сит телде һыу кеүек эскән Зөһрә апай башҡортсанан испансаға һәм киреһенсә йәһәт тәржемә итеп өлгөрҙө. Һәр кешегә бер тапҡыр булһа ла үҙ хыялын тормошҡа ашырырға мөмкинлек тыуа. Зөһрә апай был мөмкинлектән файҙаланған. Яҙмы­шыңды нисек төҙөргә теләйһең – төҙө әйҙә, сөнки был һинең үҙеңдең ҡулында.

Әлфинә КИЛДЕЙӘРОВА,
БДПУ студенты.