Вконтакте Вконтакте Вконтакте
Гәзитте ойоштороусылар:
Башҡортостан Республикаһы
Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай,
Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте
Башҡортостан гәзите » Йәмғиәт » Яҙғы умарталыҡта
Умартасылар өсөн яҙ күстәрҙе баҙҙан сығарған көндән башлана. Был осорҙа көндөҙ йылы ҡояш ҡорт баҙҙарындағы һауа температураһын күтәрә. Умарталарҙа ҡорт күсе уяна, инә ҡорттар бала һала башлай, ә эшсе ҡорттар үрсем үҫтерә.

Үрсем тәрбиәләгән кәрәҙҙәрҙә, ҡорт күсе уртаһында һауа температураһы даими бер кимәлдә (плюс 34-35 градус самаһы) һаҡлана. Бала тәрбиәләгән эшсе ҡорттар был осорҙа емде күберәк ашай. Ҡышҡы осорҙа (ноябрь — ғинуар) һәр бал ҡорто ғаиләһе айына уртаса бер килограмм аҙыҡ тотонһа, яҙ көнө (март айында) уның ике килограмға етеүе ихтимал.
Инә ҡорттар тәүге көндәрҙә аҙ ғына (20-30 йомортҡа) бала һала. Һуңынан был күрһәткес арта бара. Айырым умарталарҙа инә ҡорттарҙың һала башлауы төрлө ваҡытҡа тура килә. Бала тәрбиәләү иртә башланған умарталарҙа күстәрҙең насар ҡышлауы күҙәтелә. Әгәр бала тәрбиәләү (үрсетеү) ҡорттарҙы баҙҙан сығарыу алдынан башланһа, яҡшы һөҙөмтә бирә, был умарталарҙа күс яҡшыраҡ үрсей. Шулай итеп, аҙыҡты тотоноу ҡорттарҙы аҫрау шарттарына бик ныҡ бәйләнгән.
Шуның өсөн дә ҡорттар ҡышлаған урынды һыуытырға ла, артыҡ йылытырға ла ярамай, сөнки һауа температураһының ҡырҡа үҙгәреүе уларҙың ҡышлау шарттарын боҙа.
Был осорҙа ҡорттар хаҡында айырыуса хәстәрлек күрергә кәрәк. Умартаны дөрөҫ елләтеү маҡсатында өҫкө һәм аҫҡы кейәләрҙе бөтә киңлегендә асыҡ тоталар. Баҙҙа һауа темпера­тураһын плюс 3-4 градус кимәлендә тотоу өсөн ҡорт баҙының төнлөгөн асып елләтәләр, кәрәк саҡта төнгөлөккә ишеген асыҡ ҡалдыралар.
Ҡорттарҙы сығарыр алдынан умарталыҡты әҙерләргә кәрәк. Ҡар тиҙерәк иреп бөтһөн өсөн умарталыҡҡа көл йәки тупраҡ һибәләр, ҡарҙан таҙарталар, һуҡмаҡ һалалар. Һуңғы йылдарҙа умарталыҡты ҡарҙан трактор ярҙамында ла таҙарталар. Бөтә был саралар ҡар иреүен ике аҙнаға тиҙләтә һәм унда ҡорттарҙың тәүге осоуы өсөн шарттарҙы яҡшырта. Һауа шарттары, ҡорттарҙың торошо һәм үҙҙәрен нисек тотоуы сығарыу көнөн дөрөҫ билдәләргә мөмкинлек бирә. Әгәр күстәр яҡшы ҡышлаһа, уларҙы сығарырға ашығырға ярамай.
Яҡшы ҡышлаған осраҡта умарталарҙы сығарыу һауа температураһы 12 градусҡа кү­тәрелгәс, йылғаларҙа боҙ китеү, үгәй инә үләненең, умырзаяның сәскә атыуы, тәүге күбәләктәрҙең уяныуы менән тап килә. Ҡояшлы тыныс көндө тура килтереп, умарталарҙы иртә таңдан сыға­ралар, был эште сәғәт 9-ға тамамлайҙар. Күстәрҙе кистән төнгә ҡаршы, йәғни ҡояш байыр алдынан сығарыу ыңғай һөҙөмтә бирә. Төндә ҡорттар тыныслана, ә иртәгәһенә тыныс ҡына беренсе осош яһай. Ғәҙәттә, беренсе булып көслө ғаилә ҡорттары оса.
Тәүге осоштан һуң күстәрҙең тормошо йәнләнә, эшсе ҡорттар тәүге сәскәләрҙән һитә ташый, кәрәҙ күҙәнәктәрен һәм ояларын таҙарта, инә ҡорттарҙың бала һалыуы арта.
Шулай итеп, умартасы өсөн яҙ башлана, һәм ул һоро ҡорттарҙың күпләп оса башлаған осорона тиклем дауам итә. Тәүге көндәрҙә умартасы бөтә иғтибарын бал ҡорттарының осоуын һәм уларҙың нисек ҡышлауын асыҡлауға туплай һәм, бал ҡорто ғаиләләрен ҡарап, беренсе ярҙам күрһәтергә ашыға.




Автор: И. ШАФИҠОВ.


Беҙҙе Яндекс Дзен лентаһында уҡығыҙ

В ОдноклассникахВконтакте





Салауат районында милли батырыбыҙҙы хөрмәтләп иҫкә алдылар

Салауат районында милли батырыбыҙҙы хөрмәтләп иҫкә алдылар 16.06.2026 // Йәмғиәт

Салауат районында милли батырыбыҙҙы хөрмәтләп иҫкә алдылар...

Тотош уҡырға 1

Башҡортостанда йәштәр символына исем һайлайҙар
Башҡортостан Башлығы журналистарға эштәре өсөн рәхмәт белдерҙе

Башҡортостан Башлығы журналистарға эштәре өсөн рәхмәт белдерҙе 16.06.2026 // Йәмғиәт

Башҡортостан Башлығы журналистарға эштәре өсөн рәхмәт белдерҙе...

Тотош уҡырға 1

Олег Ли Башҡортостан киң мәғлүмәт сараларының яһалма зиһен менән төп эш принциптарын билдәләне

Олег Ли Башҡортостан киң мәғлүмәт сараларының яһалма зиһен менән төп эш принциптарын билдәләне 16.06.2026 // Йәмғиәт

Журналистар кешеләргә мәғлүмәт киңлегендә йүнәлеш алырға, факттарҙы белергә һәм дөрөҫлөктө ялғандан ......

Тотош уҡырға 1

«Башинформ» агентлығының әҙәби мөхәррире Алик Шакиров - «Ғорурланыу өсөн сәбәп бар» проекты геройы

«Башинформ» агентлығының әҙәби мөхәррире Алик Шакиров - «Ғорурланыу өсөн сәбәп бар» проекты геройы 16.06.2026 // Йәмғиәт

«Башинформ» агентлығының әҙәби мөхәррире Алик Шакиров - «Ғорурланыу өсөн сәбәп бар» проекты геройы...

Тотош уҡырға 0

Республикала ишле ғаилә дүртенсе балаһының тәүге документын алды

Республикала ишле ғаилә дүртенсе балаһының тәүге документын алды 15.06.2026 // Йәмғиәт

Республикала ишле ғаилә дүртенсе балаһының тәүге документын алды...

Тотош уҡырға 1

Башҡортостан туризм буйынса федераль рейтингта 13-сө урынға күтәрелде
Республика Башлығы журналистарҙы һөнәри байрамы менән ҡотланы

Республика Башлығы журналистарҙы һөнәри байрамы менән ҡотланы 15.06.2026 // Йәмғиәт

Республика Башлығы журналистарҙы һөнәри байрамы менән ҡотланы...

Тотош уҡырға 2

Өфө сәйәхәтселәре мәмерйәлә мамонт тешен тапҡан

Өфө сәйәхәтселәре мәмерйәлә мамонт тешен тапҡан 15.06.2026 // Йәмғиәт

Өфө сәйәхәтселәре мәмерйәлә мамонт тешен тапҡан...

Тотош уҡырға 0

«Башинформ» агентлығы – Башҡортостандың иң күп өҙөмтә килтерелә торған мәғлүмәт сараһы

«Башинформ» агентлығы – Башҡортостандың иң күп өҙөмтә килтерелә торған мәғлүмәт сараһы 15.06.2026 // Йәмғиәт

«Медиалогия» компанияһы 2026 йылдың I кварталы өсөн Башҡортостан медиаресурстары рейтингын ......

Тотош уҡырға 1

Өфөнән Истанбулға рейстар асыла

Өфөнән Истанбулға рейстар асыла 15.06.2026 // Йәмғиәт

Өфөнән Истанбулға рейстар асыла...

Тотош уҡырға 0

11 июндә республикала ҡыҫҡа эш көнө көтөлә

Комментарий өҫтәргә