Ҡала транспортында йөрөгәндә бер нисә тапҡыр шундай хәлгә шаһит булырға тура килгәйне, быныһында үҙем ваҡиға уртаһында ҡалдым.
Йәшел сауҡалыҡ биҫтәһенән “Матбуғат йорто” туҡталышына ике маршрут буйынса “ГАЗел”дәр йөрөй, әммә иртән, һәр кем эшкә ашыҡҡанда, улар тулы була һәм күп туҡталыштарҙы урап уҙа. Оҙаҡ барһа ла, аптырағандан, халыҡ электр транспортына ултыра. Һыуыҡ, иҫке трамвайҙа килгәнең етмәгән, билет һатыусының тупаҫлығына ла түҙергә мәжбүрһең.
500 һумлыҡтан башҡа аҡса булмағанлыҡтан, ул көндө мин дә эстән “тәнҡит”кә әҙер инем. Кондуктор (пенсия йәшендәге апай) тәүҙә аҡсаны ҡулына алды. Унан бер банкнотаға, бер миңә ҡарап торҙо-торҙо ла кире һуҙҙы:
– Бүтән улай итмә! – тине асыулы тауыш менән.
– Мин һеҙгә көн һайын махсус рәүештә 500 һум аҡса һуҙғаным юҡ. Ниңә улай тиһегеҙ? – тип яуапланым, йәнем көйөп.
– Ваҡлатаһы булған! – тип екерҙе инәй.
Бындай мөғәмәләгә минең дә асыуым килде.
– Үҙегеҙҙең ҡағиҙәләрегеҙҙе уҡып сығығыҙ. Унда “Пассажир юл хаҡын түләргә тейеш” тип кенә яҙылған. Мин һеҙгә аҡса һонам, ҡалғаны – һеҙҙең мәшәҡәт, – тим.
– Ах, минең мәшәҡәтме?! – тип ҡыҙа ҡатын. – Ул саҡта мин уны үҙемсә сисәм. Бирегеҙ аҡсағыҙҙы!
Ярты вагон халыҡ беҙҙең ыҙғышҡа ҡарап йылмая, сөнки күпселек ҡасандыр шундай осраҡты үҙ елкәһендә кисергәндер.
Билет һатыусы 500 һумлыҡты сумкаһына һалды ла миңә ҡайтарып бирергә аҡса һанай башланы. Хоҙайға шөкөр, 250 һумын 50-лектәр менән тултырҙы. Ҡалғаны 10, 5, 2 һәм 1 һумлыҡ тимер аҡсаларҙан йыйылды. Ҡуш услап тимер аҡсаны куртка кеҫәһенә тыҡтым.
– Иҫәпләп алығыҙ! – тип “ыҫылдай” кондуктор.
– Рәхмәт, мин һеҙгә ышанам, – тип йылмаям, сөнки былай итеп ҡыланыуыбыҙ өс-дүрт туҡталыш арауығы дауам итә. Билет алдым да тыныс ҡына тора бирәм. Инәй артабан китте.
– Вағыраҡ аҡса бирегеҙ, – тип екерә 100 һумлыҡ аҡса һонған сираттағы иргә. – Минең һеҙгә ҡайтарып бирерлек аҡсам юҡ. Булғанын а-анау иргә бирҙем.
“Етмәһә, мин ғәйепле булып ҡалдым”, – тип уйлайым эстән, “геү” итеп көлөп ебәргән халыҡҡа күҙ һирпеп.
Электр транспортын һаҡлап ҡалыу тураһында күп һөйләйҙәр. Баш ҡала хакимиәте лә, Муниципаль электр транспорты идаралығы етәкселеге лә был йүнәлештә тырышлыҡ һала. Граждандарҙың күпселеге – ихтыяжы булғандан (улар йәшәгән урамда башҡа төр транспорт йөрөмәй), бер өлөшө осраҡлы рәүештә, күпмеһелер баш ҡаланың бер йәме булған был төр транспортҡа хәленән килгәнсә ярҙам итеү (ниндәйҙер кимәлдә патриотизм тип тә атарға булыр ине) маҡсатында ултырып йөрөй. Шул уҡ ваҡытта энергия сығанағына хаҡтың артыуы һәм конкуренция һөҙөмтәһендә трамвай-троллейбустар ҡала урамдарынан ҡыҫырыҡлап сығарыла. Техника паркының иҫкереүе, штатты ҡыҫҡартыу тармаҡта ғәҙәти күренешкә әйләнгән. Ошоларға пассажирҙарға ҡарата тупаҫ мөғәмәләне лә ҡушһаң, был төр транспорттың киләсәген күҙаллауы ҡыйын түгел...