Йыш ҡына телефонға төрлө кеше шылтырата, мәҫәлән, төрлө банк, телефон операторҙары. Алдан иҫкәртеп ҡуялар: “Һөйләшеү яҙылып бара”. Йәнәһе, ул-был була ҡалһа, уның һеҙгә ҡаршы ҡулланылыуы ихтимал. Күп йәмәғәт урындарында махсус иҫкәртеү элеп ҡуйылған: “Видеотөшөрөү бара”. Халыҡ был хәлгә өйрәнеп тә бөттө шикелле. Теге йәки был кешенең икенсе берәүҙе йәшерен рәүештә төшөрөп алған сюжеттары йыш ҡына енәйәт эштәрен асыуға булышлыҡ итә.
Водителдәр өсөн видеорегистратор бик уңайлы нәмә булып сыҡты, авария булған осраҡта ул үҙенең ғәйепһеҙлеген иҫбат­лай ала. Шулай уҡ көнсөл ирҙәр йәмәғәтенең, ата-әсә уҡытыусы һәм тәрбиәселәрҙең тупаҫ ҡы­лығын фашлау өсөн йәшерен видеотөшөрөүҙе әүҙем ҡуллана. Ҡайһы бер телеканалдар ошо сюжеттарҙы тамашасы иғти­ба­рын йәлеп итеү өсөн файҙалана. Бында Рәсәй кешеһе уның законлымы-түгелме икәнлеге ме­нән ҡыҙыҡһынып та тормай, иң мөһиме — ҡыҙыҡ булһын. Хатта берәй фажиғәле хәлдә, ярҙам итәһе урынға, уны видеоға тө­шөрөүҙе хуп күрәләр.
Яңыраҡ Өфө дауаха­нала­ры­ның береһенең бала табыу залында ҡуйылған ви­део­камералар тураһындағы хәбәр Башҡортостанда ғына түгел, бөтә Рәсәйҙә йәшен тиҙ­легендә таралды. Рөхсәтһеҙ видеоға төшөрөү бында тәүлек әйлә­нәһенә эшләгән. Дауахана етәкселеге залдағы видеокамералар тураһында хәбәрҙар булмаған, йәнәһе.
Хәтерегеҙгә төшөрәм: закон буйынса дауаханаларҙа видеоға пациенттың рөхсәте менән генә төшөрөргә мөмкин, ә кешенең һаулығы тураһындағы мәғлүмәт табип сере булырға тейеш. Әм­мә серҙәрҙең һаҡланып ҡалы­рына шик бик ҙур. Хәҙерге ха­керҙар Пентагондың, “Яндекс”тың ныҡлы һаҡланған сайттарын боҙоп аса алғанда, дауа­ханалағы мәғлүмәтте йәшереп тотоп булмайҙыр.
Был яҙып алыуҙарҙың төп маҡсаты — төрлө мутлыҡты бул­дырмау. Ни эшләйһең инде, баҙар иҡтисады башлыса ошо алдаҡтарға ҡоролған бит: һа­тыусы һатып алыусыны һәм, кире­һенсә, клиент магазинды йыш һемәйтә. Быларҙы булдырмау маҡсатында супермаркеттан башлап ябай кибеткә тик­лем, бөтәһе лә йәшерен камералар ҡуя. Ателье, яғыулыҡ станцияһы, оҫтахана, юл инспекцияһы… Әммә дауаха­наларҙа ҡулланғандары тура­һында ишетелгәне юҡ ине. Түләүле медицина үҙәктәрендә был ҡулланыла, ни тиһәң дә, коммерция бит — берәй хата өсөн судлашып йөрөмәһендәр өсөн. Шундайҙарҙың береһендә эшләгән таныш табип аҡсаһы етмәгән ауырыуҙарға клиника етәкселеге ишетмәһен өсөн ҡағыҙға икенсе “осһоҙораҡ“ адрестар яҙып биреүе тураһында һөйләгәйне. Чиновниктар ри­шүәт алмаһын өсөн һәр кабинетты ошо ҡорамалдар менән йыһазландырырға йәки ишектәрен алып ташларға тигән тәҡдимдәр ҙә булғыланы.
Ҡайһы бер пациенттар үҙҙәре менән йәшерен диктофон (камера) алып килә. “Ни өсөн?” тигән һорауға “Хәтер насар бит, өйҙә тағы бер тапҡыр иғтибар менән тыңлау өсөн” тиҙәр.
Табиптар ҙа был рәсми яҙҙырыуға төрлө ҡарашта. Кемдер бәхәсле осраҡта ярҙам итә, тип һанай. Ни эшләйһең инде, бәғзе пациенттар сығыу менән ялыу яҙырға тотона – про­курорҙан башлап президентҡа тиклем.
Әйтергә кәрәк, Рәсәйгә был мода Көнбайыштан килде. Әммә тиҙ арала Европаны уҙып киттек. Ундағы дауаханаларҙың бер кабинетында ла, пала­та­һында ла бындай яҙыуҙар ме­нән шөғөлләнмәйҙәр. Был — фәҡәт беҙҙең ноу-хау. Көнба­йыш халҡы рәсәйҙәргә ғәжәп­ләнеп ҡарай, баштарына һый­май әлеге һымаҡ күренеш. Унда ла табиптар менән ҡәнәғәт булмаған ауырыуҙар етәрлек. Унда ла ялыу яҙалар. Пациенттар судҡа ла бирә. Әммә ғәйепте иҫбат итеү өсөн аудио- һәм ви­деояҙмалар ҡабул ителмәй. Әгәр ҙә табиптың ғәйебен иҫбат итә алмаһа, ялыусы суд сы­ғымдарынан тыш 2-3 мең евро штраф түләргә тейеш була. Шунлыҡтан докторҙың нервы­һында уйнарға теләүсе­ләр юҡ кимәлдә. Әгәр ҙә прокуратура тәфтише бында ябай ғына бизнес асһа, аптырарға кәрәкмәҫ: хәҙер ҡатынының бала тапҡаны төшөрөлгән видеояҙманы һа­тып алып ҡарарға теләгән атай­ҙар етәрлек бит. Дауахананың берәй хеҙмәткәренең аҡса һуҡҡыһы килеүе лә мөмкиндер.
Иң ғәжәпләндергәне — Бер­ҙәм дәүләт имтиханын биргәндә уҡыусыларҙы, уҡытыусыларҙы видеокамералар аша күҙәтеүҙе рәсмиләштереү. Балаларҙы төр­мә режимына әҙерләйбеҙ тү­гелме? Табиптар ауырыуға һәм, киреһенсә, ә улары педа­гог­тар­ға, полицияға, судҡа, дәүләткә ышанмаһа, ҡайҙа барып төртөлөрбөҙ?