Яңыраҡ Башҡортостанда, Татар­с­тан­да Кипрҙан килгән Шәйех Мәхмәт әфәнде булып китте. Уның сәфәре хаҡында яҙып, сөхбәттәре менән гәзитебеҙ аша таныштырып барҙыҡ. Бик үҙенсәлекле һәм фәһемле фекерҙәр әйтте ул башҡорт ҡәүеме тураһында. Араларында айырым иғтибарға лайыҡтары бар. Шуларҙың береһе хаҡында әйтеп үткем килә. Аҡыллыға – ишара, ти беҙҙең халыҡ. Һығымтаны һәр кем үҙенсә яһар, әммә шундай бөйөк ҡиммәт тураһында ҡабат иҫкәртә түгелме хөрмәтле ҡунағыбыҙ?

“Башҡорт халҡында әсәләр, апайҙар, һеңлекәштәр ир-атҡа ҡарағанда динда­рыраҡ икән. Уларҙың вазифалары бик ҙур. Бала аҫрау, ир ҡарау, донъя көтөү, өҫтәүенә эшләү – оло вазифа. Ҡатын-ҡыҙ милләтте үҫтерә, тәрбиәләй, Аллаһ улар­ға сикһеҙ рәхмәттәрен бирһен! Халҡы­ғыҙҙың киләсәген – балаларҙы ла – улар баға. Мәктәптәр ябыла, тип әйтәһегеҙ. Әлбиттә, мәктәп мөһим, әммә унан да бигерәк ҡатын-ҡыҙҙарығыҙҙы, әсәләрҙе ихтирам итегеҙ. Был – мәктәп кенә түгел, был – мәктәптең башы. Ҡатын-ҡыҙҙары­ғыҙ ир-ат тарафынан ихтирамлы, яҡлау­лы, һаҡлаулы, маҡтаулы булһа, мил­лә­тегеҙгә сикһеҙ хеҙмәт итәсәк. Иң бөйөк мәктәп – әсә”, – тине Шәйех Мәхмәт әфәнде үҙенең сығыштарының береһендә.
Ысынлап та, әгәр ҡатын-ҡыҙ ҡәҙер-хөрмәт күреп, бар ваҡытын ғаиләһенә бүлеп, Аллаһ Тәғәлә биргән әсәлек бурысын башҡарып ғүмерен үткәрһә, нисек күркәм бу­лыр ине донъябыҙ! Бер ниндәй мохтажлыҡ күрмәгән, иренә таянған ҡатындар күпләп балалар табыр, йорт усағын ел-дауылдан һаҡлар ине. Ә инде ҡәүемебеҙҙә йылдан-йыл балалар һаны арта икән, мәктәптәр ябыл­маҫ, кире­һенсә, асыласаҡ ҡына түгелме?! Был күренеш заман талабына әйләнер ине. Рәсәй бурлаҡтары бисә­ләр булмаҫ киләсәктә, ә әсәләр, Шәйех әйтеүенсә, бөйөк мәктәпкә әүерелер.