Милләт, тел, әҙәп мәсьәләләре элек-электән иғтибар үҙәгендә торған. Был айырыуса һүҙ сәнғәтенең үҫеш тарихында асыҡ күренә. Кешенең ғәҙеллек, батырлыҡ, тоғролоҡ, ихласлыҡ һәм башҡа күркәм сифаттары боронғо легенда, риүәйәт, әкиәт, эпос, йырҙарҙан алып әлеге ҡәләм оҫталары әҫәрҙәрендә лә данлана. Ә бөгөн был рухи ҡиммәттәрҙе баһалайбыҙмы? Китаптарҙың артҡы планға күсеүе менән бер рәттән дәүер һулышын ваҡытында сағылдырған милли матбуғаттың ҡәҙере бөтөүе милләтебеҙҙең киләсәгенә янамаймы?


Был мәсьәләне “Башҡортостан” гәзите миҫалында асыҡлап ҡара­йыҡ. Ул бит – республиканың төп мил­ли баҫмаһы ғына түгел, ә осор­ҙоң рухи берҙәмлеге күрһәт­кесе лә! Башҡорт райондарының береһендә “Башҡортостан”ға йөҙ самаһы ғына ке­шенең яҙылғанын күреп, баш ҡа­лабыҙҙа “Өфө-матбуғат” киосктарын байҡағандан һуң рухи бер­ҙәм­лек төшөнсәһенең ни ҡәҙәр төш­кәнле­генә инанырға мәжбүр бул­дым. Милләттәштәребеҙ меңәр­ләп йәшә­гән урындарҙа үҙебеҙҙең матбу­ғатҡа битарафлыҡ хөкөм һөрөүе аяныслы хәл бит!
– Юҡ, аңлай алмайым быны, – тип аптырауын белдерҙе Ә. Вәлиди урамында урынлашҡан “Өфө-мат­бу­ғат” киоскы һатыусыһы Гөлдәр апай ҙа. – Кеше төрлө хәлгә ғәмһеҙ ҡарай ала, әммә милли баҫмаларға битарафлыҡты һис тә ҡабул итеп булмай.
Ысынлап та, бында башҡортса, татарса донъя күргән гәзит-журнал үтмәҫ тауар кеүек ята. Ә бына Революция һәм Цюрупа урамдары ки­ҫешкән урындағы киоскта эшләгән Тамара Александровна:
– Алмаһалар, үҙем “димләп” ебә­рәм! – тип ҡыуандырҙы. – Ихлас һөй­ләшеп, йылмайһаң, кеше ылы­ғыр­ға тора бит. Эш хаҡың гәзит-жур­налдың һатылыу-һатылмауына бәй­ле булғас, икеләтә тырышам!
Артабан юлланам. Зенцов һәм Ак­саков, Цюрупа менән Коммунис­тик, Киров һәм Ленин урамдары ки­ҫешкән урындарҙа, Менделеев, Ок­тябрь революцияһы, Октябрь прос­пектындағы, Сипайлово биҫтә­һендәге ҡайһы бер “Өфө-матбуғат” киосктарында “Башҡортостан”, “Йәш­лек”, “Йәншишмә”, “Киске Өфө” гәзиттәре, “Ватандаш”, “Шоңҡар”, “Ағиҙел” журналдары һатыуға ике-өс бөртөк кенә килгән, әммә улары ла уҡыусыһын “тилмереп көтөп” ята...
– Бында милли матбуғат баҫ­малары һатылғанын кешеләр тәүҙә бөтөнләй белмәй ине, яйлап өйрә­теп алдым, – тине Чудинов урамы менән Октябрь проспекты киҫешкән урындағы киоск һатыусыһы. Ә Гоголь урамындағыһы көн дә тиерлек сығып торған “Баш­ҡорт­остан”дың һатыуға ҡуйылмауы хаҡында бел­дерҙе. “Йыш килгәс, уны халыҡ алып өлгөрмәй”, – тип аңлатты ул.
Алда әйтеп үткәнемсә, барлыҡ милли баҫмалар ҙа һатыуға ике-өс дана ғына сығарыла.
– Бәлки, уларҙың данаһын артты­рырғалыр? – тим.
– Юҡ, быларын алһалар ҙа, яҡшы булыр ине әле, – тип яуапланы барыһы ла.
– Киоскта гәзит-журналға яҙҙы­рыу эшен алып бараһығыҙмы? – тип ҡыҙыҡһынам.
– Эйе, – тиҙәр. – Яҙылыусылар һирәкләп булһа ла табылып тора. Был алым бик тә отошло: берен­сенән, баҫмаға яҙылыу осһоҙораҡ, икенсенән, гә­зит­тең бер һаны ла юғалмай.
Ғөмүмән, “Өфө-матбуғат” киоск­тары буйлап йөрөгәндә “Ниндәй милли баҫмалар һатыуға ҡуйыла?”, “Нисәшәр дана?”, “Кешеләр һатып аламы?” тигән һорауҙарға яуап эҙләргә тырыштым. Күреүебеҙсә, халыҡ гәзит-журналға бик иғтибар бүлмәй. Әллә теләмәйме? Был күренеште бит 175 меңләп башҡорт йәшәгән баш ҡалала күҙәттем! Әҙә­би һәм мәҙәни сараларға милләт­тәштәрҙең йөрөмәүе тураһында йыш һөйләйбеҙ, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, матбуғатҡа яҙылыу менән дә шул уҡ хәл. Телебеҙ, мәҙәниәтебеҙ беҙҙең хәстәрлеккә мохтаж бит. Ҡайҙа һуң беҙҙә ғәм, сәм?