Хәтеремдә, унынсы класта уҡып йөрөгән йылда мәктәп линейкаһында Афған­стандан совет ғәскәрҙә­ренең сығарылыуы хаҡында хәбәр иткәйнеләр. Күптәр был яңылыҡты һуғыш бөткәндәй ҡыуанып ҡабул итте, бәғзеләре аҙналар буйы телевизор янынан китмәй, донъя яңылыҡтары менән танышты. Хатта ауылда “душман” һүҙе хыянатсы тигән синонимды алмаштырҙы. Уйлап ҡараһаң, ул йылдарға 26 йылдан ашыу ваҡыт үтеп тә киткән. Тыуған ауылымдағы ике яугир-интернационалистың бөгөн береһе генә иҫән.


Афғанстанда хеҙмәт иткәндәргә халыҡ баштараҡ бер аҙ һағайы­быраҡ ҡараһа, бөгөн улар менән ғорурланабыҙ. Ысынында был мә­ғә­нәһеҙ һуғыш күпме йәш егет­тең ғүмерен өҙҙө, күпме әсәнең күҙ йәштәрен түктереп, уларҙы ғәзиз улдарынан яҙҙырҙы! Хәрби хәрә­кәттә 14 мең совет һалдаты һәләк булды, 50 меңдән ашыуы ғәрип­лән­де, һуғышта барлығы 400 мең кеше ҡатнашһа, шуның 9214-е – Башҡортостан егеттәре. 307 яҡта­шы­быҙҙың үле кәүҙәһе ҡурғаш табутта ҡайтты.
Ниндәй генә осор булмаһын, һалдат Ватаны ҡушҡан бурысты үтәй. Үҙ илен һайлап алмаған кеүек, ул да ниндәй ғәскәрҙә хеҙмәт итәсәген күҙаллау мөмкинлегенә эйә түгел. Күп егеттәрҙе ҡыҙыҡ­тырған элиталы ғәскәргә – “зәңгәр береттар”ға, “ҡанатлы пехота”ға эләгеү бик аҙҙарҙың ғына өлөшөнә төшә.
Үҙенә генә хас нескәлектәре, сиселмәгән серҙәре менән дан алған ғәскәрҙә хеҙмәт юлын баш­лаған Баймаҡ егете Мөхтәр Хә­сә­новтың Афғанстандың утлы ғәрәсәтенә эләгәсәге хаҡында уй башына кереп тә сыҡмағандыр, моғайын. Әммә тәүге айҙарҙан уҡ ҡулына ҡорал тоторға, парашюттан һикерергә, көтөлмәгән һөжүмгә ни­сек яуап бирергә кәрәклеге ха­ҡында өйрәтеүҙәренә ҡарап, бала саҡ иле менән хушлашып та өлгөрмәгән егеттәр үҙҙәрен яуға әҙерләгәндәрен тойғандыр.
1979 йылдың октябрендә хәрби хеҙмәткә саҡырылған Мөхтәрҙе декабрь аҙағында Афғанстанға оҙа­та­лар. Шуныһы иғтибарға лайыҡ: уларҙы десантсылар араһында тере легендаға әүерелгән Рәсәй Геройы Юрий Эм әҙерләй. Тап уның атайҙарса хәстәрлеге, һал­ҡын ҡанлылығы, таулы урындарҙа хәрби хеҙмәт алымдарына өйрәте­үе, рухи һәм физик яҡтан ныҡлығы буласаҡ һалдаттар өсөн сынығыу, тормош мәктәбенә әүерелә.
Афған ҡан ҡойошона тәүгеләр­ҙән ебәрелгән бригадаға Юрий Пав­лович сая, көслө, батыр егет­тәрҙе һайлап ала. Исемлеккә Мөхтәр Хәсәнов та эләгә.
– Беҙгә, йәш десантсыларға, Афғанстан ғәскәренең кейемен бир­ҙеләр, – тип хәтер йомғағын һүтә әңгәмәсем. – Хәрби кейем бер иш булһа ла, бер кескәй генә деталь – ниндәйҙер бәйләүес арҡа­һында дошман беҙҙең яттар икән­лекте билдәләй алды. Һуғыш­та ваҡ мәсьәләләрҙең булмауын командование һуңынан аңланы, әммә күпме ҡорбан аша...
Күңелгә әрнеү ҡатыш һеңеп ҡалған хәтирәләрҙе ҡайтанан яңыр­тыуҙан да ауыр нәмә юҡ­лығын белһәм дә, Мөхтәр Шаһи­ҙулла улынан һуғыштың тәүге көндәре хаҡында бәйән итеүен үтендем.
– Тәүге айҙарҙа ауыр булды. Бигерәк тә таулы Афған тәбиғәтенә яраҡлашыуы ҡыйынға тура кил­де, – тип хәтерләй яугир-интернационалист. – Көн-төн дошман ябы­рылыуын көтәбеҙ. Ә улар көн­дөҙ рәхәтләнеп ял итә, йоҡлай, ашай һәм беҙ хәүефте көтөүҙән арып, күҙҙәребеҙ йомола башла­ғас, атып йәки һуйып китә. Айырыу­са иптә­шеңдең үлемен кисереүе ауыр. Ҡайһы саҡта ни өсөн алыш­ҡаныбыҙҙы ла белмәнек: ҡайҙа ҡарама – атыш, үлтереш, һуйыш...
Һалдаттың күргән-кисергәндә­рен бик һаран ғына һүрәтләүен, тойғоларын аңларға мөмкин, сөнки һуғышты үҙ иңендә татыу, иптәштә­реңде юғалтыу күңелгә мәңге уңал­маҫ яралар һала. Ваҡыт барыһын да дауалай тиһәк тә, ҡай­һы саҡта ул да ярҙам итә алмай, күрәһең.
Бөгөн Баймаҡ десантсыһы Мөх­тәр Хәсәнов – тормошта үҙ урынын тапҡан ир-уҙаман. Оҙаҡ йылдар Сибай ҡалаһының Башҡортостан шахта ҡаҙыу идаралығында эш­ләп, хаҡлы ялға сыҡҡан, шулай уҡ Рәсәйҙең почетлы ҡан тапшырыу­сыһы. Ҡатыны Зөлхизә менән бер ҡыҙға ғүмер биргән, әле тормоштарын йәмләп ейәнсәрҙәре Зарина үҫеп килә.