Күрше саҡта аралашыуыбыҙ “һаумы-иҫәнме”нән артмағайны оло йәштәге был апай менән. Күсеп киткәс иһә, урамда осрашҡан һайын күптәнге дуҫтар кеүек ҡосаҡлашып күрешәбеҙ. Быға тиклем йомоҡ-йомаҡ кеүек күренгән апай, киреһенсә, бик ихлас, һүҙсән булып сыҡты, осрашҡан һайын үҙенә ҡунаҡҡа саҡырҙы.


Етмеште күптән артмаҡлаһа ла, бик йәш күренә ул. Һәр ваҡыт за­уыҡлы кейенеүе менән урындағы ҡатын-ҡыҙҙарҙан бер аҙ айырыла ла кеүек. Баҡһаң, уның беҙҙең ҡалала йәшәүенә тиҫтә йыл да юҡ икән.
Бик йәшләй айырылған ул тыуған төйәгенән. Илле йылға яҡын сит тарафта көн күргән, икенсе милләт кешеһенә тормошҡа сыҡҡан. Әсәһе, яҡындары иҫән булғанда ике-өс йылға бер ҡайтып, тәпәй баҫҡан ғәзиз еренең һауаһын һулап китер булған. Тыуған йортоноң нигеҙе се­реп, урынына һеңә барғас, тәүҙә әсәһе, һуңынан ике апаһы ер ҡу­йы­нына инеп ятҡас, төбәп кенә ҡайтыр кешеһе булмағас, кендек ҡаны там­ған изге ере менән бәйләгән ептәр ҙә өҙөлгән.
– Күңел яраларымды хеҙмәт ме­нән баҫтым. Көн тимәнем, төн ти­мәнем, ҡайҙа ҡушһалар, шунда баш баҫып эшләнем. Тырышлығымды күрмәй ҡалманылар, әлбиттә, үҙем эшләгән ҙур предприятиела лайыҡ­лы абруй, хөрмәт яуланым. Өлгө итеп ҡуйҙылар, фотоһүрәтем Почет таҡтаһынан төшмәне. Надеж­да Александровна тип өҙөлөп тор­ҙолар. Әсәйем ҡушҡан исем менән бер кем дә атаманы мине ситтә. Шулай ярты быуатҡа яҡын сит исем менән үҙ асылыма, булмышыма, милләтемә, әсәйемдең яратып, иркә­ләп ҡушҡан исеменә хыянат итеп йәшәгәнмен, — ти әңгәмәсем, ауыр кисерештәре менән уртаҡ­лашып.
Төҫ-ҡиәфәттәре әсәләренә оҡ­шап, ҡара ҡашлы, ҡуңыр күҙле бу­лып тыуһалар ҙа, сит мөхиттә үҫкән ике улы ла аталары милләтенең лайыҡлы вәкилдәре булып буй ет­кер­гән. Хат-хәбәр, открытка ебәр­гән­дә лә әсәһенең исемен үрҙә атал­ғанса яҙыуҙарына асыуы килһә лә, үҙ балаларына ҡарата ни ҡылһын?
– Дуҫынан айырылған — ете, ә иленән айырылған илле йыл илар, тиер ине әсәйем. Ысынлап та, ни тиклем ғүмер кисерһәм дә, ауылым­ды, тубыҡланып йөрөп еләк йый­ған яландарымды, ҡылғанлы тау түбә­ләс­тәрен, аҡ сабаҡтай сумып, һыу ингән йәмле Нөгөшөмдө иҫләмәгән көнөм булманы. Тормош иптәшем кешелекле, йомшаҡ күңелле ине, әммә ул минең тыуған яғыма булған һағыныу хистәремде, ер-һыуға тартылыуымды ғүмеренең ахырынаса аңлай алманы. “Ҡайҙа йәшәһәң дә барыбер түгелме ни? Иң мөһиме — үҙең, ғаиләң, балаларың имен, етеш тормош көтәһең, нимә теләйһең — барыһы ла бар. Бәхет өсөн тағы ни кәрәк?” — тиер ине. Мин уның менән бәхәсләшмәйем, әлбиттә. Яҡындарыңдың, балаларыңдың иҫән-һау, уңышлы булыуы, мул тормош — бөтөнөһө лә бик мөһим. Тик тыуған төйәгемә булған көслө һа­ғыш тойғоһо мине барыбер тулы­һынса бәхетле итә алманы. Был хис ниндәйҙер дауалап булмаған сир һымаҡ күңелемде биләне. Береһе артынан икенсеһе тартылған тиҫбе төймәләре кеүек, көн артынан көн, айҙар, йылдар үтте. Олоғайған һайын һағыныу тойғоһо нығыраҡ көсәйҙе. “Һиңә ҡайҙа йәшәһәң дә барыбер бит, әйҙә Башҡортостанға”, — тип тә ҡараным иремә. “Бөтә аң­лы ғүмеребеҙ ошонда үтте, ҡар­тайғас унда кемгә кәрәкбеҙ”, — тип ҡырт киҫте ул. Шулай ҙа: “Мин үлгәс, ҡайтырға уйлаһаң, ризамын”, — тип фатиха бирҙе, — тип дауам итте элекке күршем.
Шулай итеп, ирен ерләгәс тә оҙаҡ тормай тыуған яҡтарына ҡайтып төпләнергә насип була апайға.
– Ғүмер буйы йонсотҡан йөрәк өйәнәге лә ҡул менән һыпырып алғандай юҡ булды, баш ауырыуы ла бөттө. Ә иң мөһиме — һаташып баҫлығыуҙарым юғалды, мин хәҙер төшөмдә түгел, ә өнөмдә Нөгөш ярында йөрөйөм, уның саф һыуы менән йыуынам, һауаһын һулайым. Туғандарым иҫән булмаһа ла, уларҙың йылыһын, наҙын тоям, — ти ул. — Беҙҙең халыҡ тәбиғәткә ныҡ бәйле бит. Ана шуны белеп тә асылыңа хыянат итәһең икән, барыбер күңелеңә тыныслыҡ таба ал­мая­саҡһың. Үҙеңдең тәбиғәт ба­ла­һы икәнлегеңде белмәһәң, тоймаһаң, бәлки, был икенсерәктер. Мин иһә бәләкәйҙән үҙемдең тыуған ерем, һыуым, һауам менән бер бөтөн икәнлегемде аңлап үҫкәйнем. Шуға ла был кисерештәр миндә көслө булғандыр.
— Бик оҙаҡ йылдар ситтә йәшә­гәс, бында үҙегеҙҙе яңғыҙ тоймай­һығыҙмы? — тигән һорауға ла яуап бирҙе:
– Эйе, бында мине белеүселәр ҙә, мин танығандар ҙа аҙ. Иңгә-иң терәшеп эшләгән хеҙмәттәштәр ҙә, ғаилә дуҫтары ла, улдарым да ситтә ҡалды. Әммә аҙан әйтеп ҡушҡан исемемде көн дә ишеткән ерҙә мин үҙемде бер нисек тә яңғыҙ тоймайым...