Был донъяла ир-ат өс ғәмәл үтәргә тейеш: ул үҫтерергә, ағас ултыртырға һәм йорт һалырға. Тирә-яҡҡа баҡһаң, һуңғы ғәмәл бигерәк тә яҡшы үтәлә – береһенән-береһе матур, мөһабәт йорттар ҡалҡа. Ләкин был мәсьәлә еңел генә хәл ителмәй икән. Атап әйткәндә, өй һалыу өсөн ағас табыу ауырлаша, ти халыҡ. Ошоға бер аҙ асыҡлыҡ индереү маҡсатында “Маҡар урмансылығы” дәүләт бюджет учреждениеһы етәксеһе Марат ҒӘЛӘҮЕТДИНОВҡа мөрәжәғәт иттек.
— Марат Нәжметдин улы, кеше туҡтауһыҙ төҙөй, донъя­һын ҡора. Ағасҡа мохтажлыҡ тыуып ҡына тора. Әгәр кемдер өй һалырға теләй икән, уға ағас алыу мөмкинлеге бармы, һәм бының өсөн нимә эшләргә?
— “Башҡортостан Республика­һында урман мөнәсәбәттәрен көйләү тураһында”ғы Башҡорт­остан Республикаһы Законы бар. Уға ярашлы, граждан­дар үҙ кәрәк-ярағы өсөн ағас әҙерләү хоҡуғына эйә. Бын­дай ихтыяждарға шәхси торлаҡ йорт төҙөү, уны ре­монтлау һәм реконструкция­лау, йорт-ҡаралты төҙөү һәм ремонтлау, торлаҡты, ҡарал­тыларҙы йылы­тыу инә. Мәҫәлән, әгәр кем­дер өй һалырға теләй икән, участкаһы һәм төҙөлөшкә рөхсәте булһа, ул 25 йылға бер тапҡыр торлаҡ төҙөү өсөн 150 кубометр ағас алыу хоҡуғына эйә. Торлаҡ йортто ремонтлау һәм реконструкциялау өсөн биш йылға бер тапҡыр 50 кубометр, ҡаралты төҙөү өсөн шул уҡ күләмдә ағас ала алһа, йылы­тыу өсөн йыл һайын 20 кубометр ҡаралған.
Ишембайҙар үҙҙәренең был хоҡуҡтары менән файҙалана. Бының өсөн урмансылыҡҡа ғариза яҙалар һәм тейешле доку­менттар килтерәләр. Артабан комиссия ағзалары участканың бармы-юҡ­мы икәнлеген барып тикшерә. Һуңынан был исемлек Баш­ҡор­т­остан Республикаһының Ур­ман хужалығы министрлығына ебәре­лә, министр та­рафынан раҫ­лана. Быйыл ғына 300-ҙән ашыу кеше ағас алыу өсөн ғариза менән мөрәжәғәт итте. Бер кемдең дә хоҡуғын сикләмәйбеҙ.
Әлбиттә, уларҙың һорауын ҡә­нәғәтләндереүҙә ауырлыҡтар ҙа бар. Барыһы ла ҡарағай һорай. Ә уны ҡырҡыуға беҙҙең районда лимит аҙ. Шуға ла уҫаҡ, ҡайын, йүкә тәҡдим итәбеҙ. Шуныһын да әйтергә кәрәк: хәҙер күптәр өйөн дә, бәҙрәфен дә ҡарағайҙан төҙөй башланы, ә ҡаралты өсөн башҡа төр ағас та файҙаланырға була бит.
— Тәбиғәт ҡазаһына эләгеп йәки янғын сығып йортһоҙ ҡалған осраҡтар ҙа булмай тормай бит әле…
— Әлбиттә. Был ваҡытта ур­мансылыҡҡа мөрәжәғәт итергә кәрәк. Ул кешегә мотлаҡ рәүештә ағас бүленәсәк. Хатта быға тиклем алған осраҡта ла.
— Янғын тигәндән, улар урман өсөн дә оло хәүеф тыуҙыра. Уттың бик аҙ ваҡыт эсендә ҙур майҙанды һәләк итеүе ихтимал. Бәләне бул­дырмау өсөн ниндәй саралар күрелә?
— Янғынға ҡаршы көрәш осоро беҙҙә 15 апрелдә башлана һәм 15 октябргә тиклем дауам итә. Урмандар буйлап патрул­лек, дежур итеү ойошторола. Шуныһы ҡы­уаныслы: бый­ыл Ишембай урмандарында янғын булманы. Шулай ҙа халыҡҡа теләк: тәбиғәт ҡосағында усаҡ яҡһалар, яҡшылап һүндереп китһендәр ине, уттың усаҡтан үләнгә, һуңынан ағасҡа күсеү хәүефе ҙур. Урман үҫтереүе еңел түгел. Бер ҡарағай ағасы өлгөргәнсе 80 – 100 йыл ваҡыт кәрәк. Шулай уҡ тәбиғәттә сүп-сар ташлап китеү ғәҙәтенән дә арынайыҡ.
— Һуңғы йылдарҙа ағастар­ҙың ҡороуын күҙәтергә тура килә. Был нимәнән?
— Сәбәптәр төрлө. Мәҫәлән, 2010 йылдағы ҡоролоҡ һөҙөм­тә­һендә айырыу­са ҡайын ағастары ҡороно. Был урындарҙа беҙ санитар таҙартыу үткәрәбеҙ. Урыны­на яңыларын ултыртыу хәстәре күрелә. Ҡыҫҡаһы, эш бара.