Шөкөр, был яҡтан беҙ, Люциә апайым, мин һәм Розалия һылыуым, уңдыҡ. Ауылыбыҙҙа арабыҙҙағы туғанлыҡ хистәрен бер-беребеҙгә өләшеп, еңгәбеҙ һәм абзыйыбыҙ йәшәй. Кәримә менән Нәҡип Рәхим­ғоловтар булыр улар. Исемдәрен әйтеү менән саҡ ҡына тейһәң дә бармағың батып китерлек йомшаҡ икмәк, беҙҙең ауыл ҡатындары ғына бешә белгән иҫ киткес тәмле сәскә майы, болон гөлдәренән генә йыйылған хуш еҫле ҡорт балы күҙ алдына килеп баҫа.
1-се башҡорт мәктәп-интернатында (хәҙер ул Рәми Ғарипов исемен йөрөтә) IX класты тамамлап, баш ҡаланан ҡайтып төшөүемә, ауылда мине ике ҙур ваҡиға көтөп торған. Колхоз «Зианчура» (башҡортса ла шулай яҙылды) совхозына әйләнгән, һарыҡсылыҡ фермалары булдырылған. Беҙҙең ауыл «дүртенсе ферма» ҡушаматын алған. Өйҙә иһә һарғылт-ҡуңыр сәсе биленә төшөп торған алһыу йөҙлө йәш кенә ҡыҙ ҡаршы алды. Әсәйемдең «килен» тип өндәшеүенән уның ғаиләбеҙҙәге дәрәжәһен тиҙ төшөндөм. Яҡын-тирәләге ауыл балалары Байыш урта мәктәбенә йөрөп уҡығас, исеме таныш. Минән йәш ярымға ғына өлкәнерәк булыуы ла аптыратманы. Ул заманда беҙҙең яҡ ҡыҙҙары ун алты-ун етелә кейәүгә сыға торғайны.
Совхозды меңәрләгән ваҡ мал менән байыт­ҡандар. Эшсе ҡулдар етмәгәнгәме, ололар менән бергә 14-16 йәшлек ҡыҙҙар-егеттәр ҙә чабан һөнәрен «үҙләштер­гән». Бер йыл элек армия хеҙмәтен тултырып ҡайтҡан Нәҡип абзыйым тап шул «вазифа»ла ине. Шөкөр, еңгәмә ундай «бәхет» эләкмәне, әммә ул, ҡара көҙҙән алып яҙ малдар көтөүгә сыҡҡансы ҡараңғы аҙбарҙарҙа иҫәпһеҙ һарыҡтар мөңрәүен тыңлай-тыңлай, йәш бәрәстәр ҡараны, партияның «Бер баш малды ла юғалтмаҫҡа!» тигән ҡаты талабын намыҫлы үтәне. Йәй етһә, ауыл кешеләренең барлыҡ көсө мал аҙығы, шул иҫәптән бесән эшләүгә бирелә ине. Кәримә еңгәм дә шул сафтан ҡалманы. Һуңғараҡ уны ауыр сирҙәр интектерҙе, шулай ҙа еңгәм өйҙө әле лә йәш саҡтағылай бөхтә итеп йыйыштыра, аш-һыуға оҫта. Кеше араһына сыҡһа, әсәйем: «Минең Кәримәм», — тип хәбәр һөйләр ине. Ошонан ғына ла бейем менән килен араһындағы йылы мөнәсәбәтте төҫмөрләп була.
Нәҡип абзыйым, курстарҙа уҡып, тракторсы һөнәре алғас, «ҡорос ат»тан төшмәне. Ауылға нисә ҡайтһам да, ул йә ер һөрә, йә иген сәсә, бесән саба, малдарға силос, бесән ташый. Бер аҙҙан совхоз кукуруз үҫтереүгә йүнәлеш алған. Һәр эште еренә еткереп, хатта арттырып башҡарған абзыйыма яңы бурыс өҫтәлгән. Бында ла ул үҙен тиҙ күрһәтте, исем-шәрифе һәм «алдынғы кукуруз үҫтереүсе» тигән даны район һәм республика гәзиттәрендә йыш күренә башлай, партия сафына алына. Гел ситтә йәшәгәнлектән ауылға ҡайтып-китеп кенә йөрөгәс, абзыйымдың дәүләт наградалары алыуына иғтибар бирмәнем, үҙе лә һөйләмәне. Ғөмүмән, маҡтаныу, маһайыу кеүек сифаттар уға хас түгел. Әсәйем генә: «Абзыйыңа тағы миҙал бирҙеләр», — тип кенә ҡуйыр ине (ул бүләк­тәр­ҙең барыһын да «миҙал» тип атаны). Нәҡип абзыйым 1969 йылда 12-се саҡырылыш район Советы депутаты итеп бер тауыштан һайланған. Ҡәҙерләп һаҡла­ған архивында В.И. Лениндың тыуыуына 100 йыл тулыу айҡанлы юбилей, «Хеҙмәт батырлығы өсөн» миҙалдары, 1973, 1974, 1976 йылдарҙа «Бөтә Союз социалистик ярышында еңеүсе» билдәләре, III дәрәжә «Хеҙмәт даны» ордены булыуы күп нәмә тураһында һөйләй. Совхоз бар саҡта ун йыл бригадир булып эшләне, пенсияға сыҡҡас, ун йыл самаһы ауыл старостаһы йөгөн алып барҙы.
Ҡаҫмарт йылғаһы шишмә кеүек шәп аға, әммә ғү­мер тигәнең тағы ла етеҙерәк йүгерә икән. Беҙ күнегеп йәшәгән донъя ҡапыл әлән-борханға әйләнде. Ике-өс айға бер тапҡыр әҙ-мәҙ аҡса тотторған «Зианчура» совхозының «З» хәрефе лә ҡалманы. Меңәрләгән баш һарыҡ ҡайҙалыр таралып бөттө. Шулай булыуға ҡарамаҫтан, совет заманында эштә сынығып үҫкән быуын барлыҡ ауырлыҡты еңергә тырышты һәм әле нәҡ улар ауыл ҡотон һүндермәйенсә тотоп килә. Кәримә еңгәм һәм Нәҡип абзыйым ауылдаштарымдың күптәре кеүек тап ошо сылбырҙың ныҡлы бер быуынын тәшкил итә. Ә бит улар ҙа ил башына төшкәнде кисереп йәшәне, әммә бирешмәнеләр, үҙ көстәре менән тормошто дауам иттерҙеләр. «Һигеҙ йыл ҡулға бер тин аҡса инмәне», — тип хәтерләй еңгәм донъя­лар боларған осорҙо. Ул саҡта әсәйем Мәҙинә Низаметдин ҡыҙы иҫән булып, уның бәләкәй генә пен­сияһын кәрәк-яраҡҡа тотоноуҙан тыш, гәзит-жур­налға яҙылыуға ла бүлә алғандар. Әле лә уларҙың өйөн матбуғатһыҙ күҙ алдына килтереп булмай.
Донъяуи тереклектә һәр кемдең күңелендә нин­дәй­ҙер үкенесле тойғо ҡалыусан. «Атайһыҙ үҫеүе был тор­мош­та иң ауыры булды, гел атайымды һағынып йә­шәнем», – ти абзыйым. Атаһы Нуретдин Шәмсет­дин улы Рәхимғолов, абзыйыма ике генә йәш булғанда Бө­йөк Ватан һуғышына алынып, генерал Шайморатов етәкселегендәге 112-се Башҡорт кавалерия дивизия­һы алып барған хәрби хәрәкәттәрҙә башын һалған.
Еңгәм менән абзыйымдың кем менән дә булһа үпкәләшеп йәшәгәнен ишеткәнем булманы. Ғәҙәттә ауылда тап шундай кешеләрҙе ҙурлайҙар, хөрмәт итәләр. Быйыл Кәримә еңгәм менән абзыйым Нәҡип Рәхимғоловтарҙың ғаилә ҡороп йәшәүҙәренә – 50 йыл, абзыйыма – 75 йәш, «Совет Башҡортостаны» – «Баш­ҡортостан» гәзитен алдырыуҙарына 55 йыл тулды. Олпат йәшкә баҫһалар ҙа, күңелсәк, асыҡ йөҙлө, мәр­хәмәтле булып ҡалыуҙары өсөн өс һеңлеһе исеменән ғүмер буйы яратып уҡыған гәзиттәре аша ҡайнар ҡотлау һәм ысын йөрәктән рәхмәт һүҙҙәрен еткерәм. Ауылдаштарымдың да беҙҙең теләктәрҙе күтәреп алырына шигем юҡ.