Ысынлап та, уҙған быуаттың 90-сы йылдарында уҡ иғлан ителеп тә һаман аҙағына еткерелмәгән был быуат проектының тотҡарланыу сәбәптәре нимәлә, һәм ни өсөн уларҙы бөтөрөп булмай? Әлбиттә, аяҡ салған хәл-күренештәрҙең һәм­мәһен дә теҙеп һанап сығыу мөмкин түгел. Ләкин хәл иткес роль уйнаған беренсел икеһен һис бер ауырлыҡһыҙ атарға була. Тәүгеһе, әлбиттә, социалистик системала яралып, ныҡлы тамырланған киң тармаҡлы хужалыҡты капиталистик рельстарға күсереү. Был эшмәкәрлек күп ваҡыт һәм эскерһеҙ тырышлыҡ талап итә.
Икенсе сәбәп тиҫтәләр­сә, бәлки, йөҙҙәрсә миллион торлаҡты үҙ эсенә алған үҙенсәлекле хужа­лыҡҡа идара итеү оҫта­лы­ғына ҡайтып ҡала. Граж­дан­дар йәмғиәте ойошоп етмәгән һәм хосуси милекселек институттары ҡағыҙҙа ғына йәшәгән мөхиттә ундай шәхестәрҙе табыу – үҙе бер проблема. Ошо ике хәл генә илебеҙҙә ТКХ реформаһының етди тотҡарлыҡтарға дусар ителеүе тураһында һөйләй, һәм уларҙы бөтөрөүҙә конкурстарҙың ярҙам итере бик шикле. Конкурс иғлан ителеүе унда, нигеҙҙә, ыңғай йөкмәткеле материалдарға иғтибар бүленәсәгенә ишаралай.
Ғөмүмән, конкурстар йыш һәм төрлө тематика буйынса иғлан ителеп тора. Мәҫәлән, Баш­ҡор­т­остандың Финанс министрлығы ла граждандар өсөн асыҡ ҡаҙна тураһында иң яҡшы проектҡа конкурс иғлан итте. Ошо хаҡтағы мәғлүмәт менән танышып сыҡҡандан һуң, унда был өлкәне яҡшы белгән ҡәләм оҫталары ғына ҡатнашырға йөрьәт итәсәгенә шик ҡалмай.
Быйылғы конкурстар араһында йәштәр сәйәсәтен ғәмәлгә ашырыу, ауыл биләмәләренең тотороҡло үҫеше, Рәсәйҙә эшҡыуарлыҡ, патриотизм, электрон мәғариф, ғаилә һәм ил киләсәге һ.б. күренә. Эйе, былар тураһында яҙырға, хатта бер-ике ыңғай миҫал да табырға мөмкин, әммә йәштәргә эш урындары етмәй, сөнки пенсионерҙар бушатмай. Ауылдар ҡартая, сөнки унда эш юҡ, һөҙөмтәлә йәштәр ситкә сығып китергә мәжбүр. Эшҡыуарлыҡ әкрен үҫешә, сөнки уға төрлө кимәлдәге чиновник аяҡ сала...
Заман башҡа – заң башҡа. Конкурс – идеологик йөкмәткеһе аныҡ билдәле социалистик йәмғиәт ҡаҙанышы, һәм ул заманында ыңғай роль уйнамай ҡалманы. Тик бөтәһен дә аҡса ағымы хәл иткән баҙар иҡтисады өсөн был алым йоғонтоломо һуң? Йәғни ваҡытлы матбуғаттың тиражы тиҫтәләрсә тапҡыр кәмегән, ун граждандың бер-икеһе генә ҡулына гәзит-журнал алған осорҙа, был файҙа килтерергә һәләтлеме?
Икенсенән, конкурста еңеүсе­ләрҙе билдәләү механизмы ла күптәр, шул иҫәптән журналистар өсөн дә көтөлмәгән һөҙөмтәгә килтерә. Әүелерәк тар даирәгә билдәле кешеләр ҙә еңеүсе булып сыҡҡыланы. Конкурстар үтә, премиялар тапшырыла тора икән, тимәк, был кемдәргәлер отошло. Ә бит премия рәүешендә бирелгән хаҡ та ҡайһы бер ватандаштарыбыҙҙың аҙналыҡ, хатта бер көнлөк килеменә торошло. Ул, әлбиттә, нисек кенә теләһәң дә, дәртләндереү сараһы була алмай. Бәлки, журналистарға шул да яраған, тигән кәйеф өҫтөнлөк итәлер?
Дәртләндереү сараларына яңыса, баҙар иҡтисады һәм лайыҡлы кеше күҙлегенән ҡараш – күптән хәл итеүҙе көткән мәсьәлә, тик ни ғиллә менәндер ул иғтибар үҙәгенән төшә килә. Проблеманы тикшергәндә, комиссия ҡарамағына тапшырылған материалдарҙың йөкмәткеһенә заман юғарылығынан тороп баһа бирелһен, комиссияла әҙерлекле кешеләр ултырһын һәм премия­ларҙың күләме лә дәртләндерерлек тос булһын ине. Ғөмүмән, был мәсьәләне үҙ ағышына ҡуйырға ярамай.