– Хәҙер йәштәр ҡала транспортында бар­ғанда тура ултырып түгел, көмөрәйеп шул телефон-маҙарҙарына текәлеп, үҙ донъяһында йөҙә. Эргә-тирәлә кеше юҡ кеүек уларға. Ә заманын­да, бынан 30 йыл самаһы элек, беҙ тап шул автобус, поездарҙа йәштәр менән үҙ-ара танышып, аралаша торғайныҡ, – ти бер таныш ханым.
Йәштәр, ғәҙәттә, ололарҙың өгөт-нәсихәтенә көлөп кенә ҡарай. Кәңәш бер ҡолаҡтан инһә, шунда уҡ икенсеһенән сығып та китә. Шулай ҙа беҙҙән күберәкте күргән, байтаҡ тормош юлы үткән ағай-апайҙарыбыҙҙың һүҙҙәрендә хаҡлыҡ бар.
Өйләнмәгән егеттәр, кейәүгә сыҡмаған ҡыҙ­ҙар мәсьәләһе хаҡында бөгөн ҡысҡырып һөйлә­мә­һәләр ҙә, йәштәр араһында ул күптән та­­ныл­ған. Көнбайыш “тәғлимәттәре” йоғон­тоһо­на бирелеп, тормошто улар ҡушҡанса ҡорорға йыйынған ҡыҙҙар аҡ­буҙатын – ҡыйбатлы сит ил машина­һы­на, затлы һа­райын ҡала фатирына алыштырған әкиәт батырын көтөп арыны. Төҫкә-башҡа әллә ни күркәм булмаған, ябай ғына әхирәттәре әллә ҡасан уҡ ғаилә ҡороп, тупылдатып бала үҫтерә. Уларҙың мәшәҡәттәре лә икенсе, “уңма­ған” егеттәрҙең тулы булмаған бе­леме, ҡурсаҡ­ты­ҡына етмәгән һылыулығы хаҡын­да хыя­лый­ҙарса һөйләшеп ултырырға ваҡыттары ла юҡ.
Статистика һөҙөмтәләре буйынса 2013 йыл­да Башҡортостанда 35527 никах теркәлһә, 18250 айырылышыу осрағы ла рәсми ҡағыҙға ингән. 1990 йыл менән сағыш­тырғанда, айырылы­шыу­ҙар һаны ете меңгә артҡан, ә ҡоролған ғаиләләр ике меңгә кәмегән. Тимәк, уйланырға сәбәп бар.
Интернет, смартфон кеүек замана яңы­лыҡ­тары кешенең шәхси тормошона ла тәьҫир ит­мәй ҡалмай. Тап уларҙың йәш пар араһындағы низағ-талаш сығанағы булған осраҡтар ҙа бар. Һорау алыуҙа ҡатнашҡан һәр дүртенсе кеше һөйгәненең бергә булғанда иғти­бары күберәк телефонда, саманан тыш “онлайн”­да ултырыуы­на зарлана. Телефон, Ин­тер­нет селтәре сит­тән ҡарағанда кешеләрҙе бер-береһенә яҡы­найтҡан кеүек күренһә лә, ысынында уларҙы рухи яҡтан алыҫайта ғына, тип һанай психологтар. Замана ҡо­ролмалары кешеләргә йәнле аралашыуҙан ғына түгел, үҙ-үҙҙәренән ҡасырға “ярҙам итә”. Яҙып ебәрелгән хәбәрҙә хис-той­ғоно йәшереп, ҡайһы ерендә алдап, ҡупшылап “һөйләп” була, сөнки ысын уй-фекерҙәрҙе, ҡа­рашты белдереү бик үк еңел түгел. Виртуаль хатлашыу – ул аралашыу өсөн булдырылған хәүефһеҙ һәм “буш” киңлек.
1990 йылда һәр меңенсе никахҡа 293 айырылышыу тап килһә, 2013 йылда был һан 514-кә менгән. Йәш ғаиләләрҙең айырылышыуына йо­ғонто яһаған сәбәптәр төрлө: тормошҡа ҡараш­тар­ҙың тап килмәүе, бер-береңде аңламау, их­тирам итмәү, спиртлы эсемлектәр, наркотиктар менән мауығыу, хыянат, аҡса етешмәү, йәш ғаилә мөнәсәбәттәренә ата-әсәләрҙең сикһеҙ ҡыҫылы­уы...
Баяғы ханымдың һүҙҙәренә әйләнеп ҡайтам.
– Замана ҡыҙҙары үҙен шул тиклем текә тота, хатта баҫалҡылыҡ, башҡорт ҡыҙ­ҙа­рына хас ғорурлыҡтан да уҙҙырып ебәрәләр, – ти ул. – Бай егеттәрҙең мөлкәтен саф мөхәббәткә алыштырып хата яһайҙар. Аҡсаға һатып алынған әй­бер күпмелер ваҡыттан һуң иҫкерә, уңа, ҡәҙере лә бөтә. Ә бит мөхәббәт, ихтирам, тоғролоҡ төшөнсәләре бер ҡасан да һүнмәй. Һөйөү ысын, изге хис булһа, ул көндән-көн нығый, тамырлана, үҫә генә, – тигән борсолоу ҡатыш кәңәшен еткерә алтынсы тиҫтәне ҡыуған апай.
“Улым, һиңә әйтәм, киленем, һин тыңла” ти­гән­дәй, өлкәндәрҙең ысын күңелдән әйтелгән кә­ңәштәрен генә түгел, ә тотош йәмғиәтебеҙҙе бор­соуға һалған мөһим мәсьәләне йәштәр күҙ уңында тотһон ине. Танышыу, аралашыу, ғаилә ҡороу төшөн­сәләре – тәбиғи, йәшәйеш талабы. Республикабыҙ ауылдары ҡайҙа барып һуғы­лырға белмәгән буйҙаҡ егеттәр менән шығырым тулы, ә ҡалала үҙ тиңдәрен таба алмаған ҡыҙ­ҙарыбыҙ яңғыҙлыҡтан зарыға. Тормош һынау­ҙа­ры алдында ҡаушамаған, үҙ көстәрен, бе­лем­дә­рен дөрөҫ ҡулланып, милләтебеҙ киләсәген хәстәр­ләү­се йәштәрҙең ышаныслы нигеҙле, татыу ғаи­лә ҡорасағына өмөтөбөҙ ҙур. Кәңәш – оло­лар­ҙан, ғәмәл – йәштәрҙән.