Белогорск районына беҙҙең инсти­туттың кафедра мөдире Сергей Пичугин, Башҡортостан Мәғариф министрлы­ғы­ның бүлек етәксе­һе Эмиль Хәбиров менән барҙыҡ. Маҡсат, әлбиттә, бил­дәле: ундағы белем биреү шарттары менән танышыу ине.
Районда 18 мәғариф учреждение­һының торошон ҡараныҡ. Бело­горсктың үҙендә лә, төпкөл ауылдарҙа ла булдыҡ. Иң тәүҙә шул күҙгә салынды: райондың иҡтисади хәле бик ауыр. Беҙҙәге кеүек һәйбәт юлдар юҡ, баҫыуҙар эшкәртелмәй ята, элекке бай колхоздарҙың ерҙәре ташландыҡ хәлдә. Мәғариф учреждениелары ла Совет осоронан ҡалған бина­ларҙа эшләп килә. Яңы төҙөлгән мәктәп юҡ. Күбеһе күптән ремонт күрмәгән, түшәменән һыу аға, тәҙрәләр, йылытыу системаһы иҫкергән. Районда газ үткән мәғариф учреждениеһын күрмәнек, биналар утын, ташкүмер яғып йылытыла. Ғөмүмән, йәш быуын бик ауыр шарттарҙа белем ала, тәрбиәләнә.
Ә бына Ҡырым татарҙарының балалары уҡыған белем усаҡ­тарының хәле күпкә яҡшы. Мәктәптәрендә лә, балалар баҡса­ларында ла – төҙөклөк, тәртип, таҙа­лыҡ. Баҡтиһәң, улар хаҡында Ҡырым татарҙарына ярҙам итеү фонды хәстәр­лек күрә икән.
Уҡытыусылар беҙҙе бик йылы, яҡты йөҙ менән ихлас ҡаршы алды. Мәғлүм булыуынса, уларҙың эш хаҡы Рәсәйҙең башҡа төбәктәрендәгенән күпкә аҙ, әммә был йәһәттән зарланғандарын ишетмә­нек. Ҡырым татарҙарының теле, беҙҙең татарҙарҙыҡы кеүек үк булмаһа ла, аңлашыла. Һорауҙары ифрат күп. Айырыуса яңы шарттарҙа телдәрен һаҡлап ҡалыу, үҫтереү мәсьәләһе борсой уларҙы. “Был йәһәттән һеҙҙә хәл нисек?”, “Башҡорт телен дәү­ләт статусында уҡытыу нисек ойошторолған?”, “Мөмкин­лек­тәр­ҙе сикләмәйҙәрме?”, “Дәүләт телен уҡытыу өсөн кадрҙар етәме?”, “Балалар баҡсаларында милли төркөмдәр булдырыл­ған­мы?” кеүек бихисап һорауға күмделәр. Беҙ республикала дәүләт телдәрен һәм туған телдәрҙе уҡытыуҙағы ҡаҙаныштар, кадрҙар әҙерләү мәсьәләһе хаҡында һөйләнек, киләсәккә пландар менән уртаҡлаштыҡ.
Ватандаштарыбыҙ Ҡырым татарҙары телен дәүләт теле статусында өйрәтеү өсөн кадрҙар етмәүенә борсолоу белдер­ҙе. Белем биреүҙәге яңы стандарттарға, Берҙәм дәүләт имтиханына бәйле һорау­ҙар күп ине. Мәғлүм булыуынса, быйыл уларҙа БДИ-ны теләк белдер­гәндәр генә тапшырҙы. Киләһе йыл иһә бындай имтихан мотлаҡ буласаҡ.
Үҙ-ара мөнәсәбәттәргә килгәндә, ябай халыҡ татыу, берҙәм йәшәй. “Быға ҡәҙәр иғтибарҙан ситтә ҡалып килдек. Хәҙер, Рәсәйгә ҡушылғас, тормош яҡшырыр”, – ти улар ҙур ышаныс менән. Ғөмү­мән, мин Ҡырым алға киткән, ҡараулы төйәк икән тип уйлай тор­ғай­ным. Ундағы ысынбар­лыҡты күреп, аптырауҙа ҡалдым. Бындай тойғоно һуңғы ике йылда Грузияла, Азербайжанда булғанда ла кисергәйнем. Совет власы осоронда шундай бай, етеш, гөрләп йәшәгән төбәктәрҙәге ябай халыҡтың күңеле төшөүен, битараф­лыҡ­ҡа сумыуын күреү ифрат ҡыйын булды. “Илдең тарҡалыуынан файҙа күрмәнек” тигән уйҙы күрҙем уларҙың ҡарашынан.
Һәр мәғариф учреждениеһында уҡы­тыусылар, тәрбиәселәр, балалар менән йәнле һөйләшеү булды. Ҡырым татар­ҙары­ның йәш быуын вәкилдәре сағыу концерт та күрһәтте. Ғөмүмән, ҡәрҙәш­тәребеҙ телен, мәҙәниәтен, йолаларын һаҡлауға күп көс һала. Беҙгә уларҙан өлгө алырға ҡала.
Сәфәрҙән ҡайтҡас, республиканың Мәғариф министрлығы етәкселегенә Ҡы­рым халҡының үтенес-теләген еткерҙек, үҙебеҙ­ҙең институттың сайтында “Белогорск районы педагогтарына ярҙамға” тигән бит булдырҙыҡ. Интернет селтәре, телефон аша даими аралашып торабыҙ. Белемен камиллаштырыу маҡсатында ебәрелгән уҡытыусыларҙы ҡабул итергә, йәшәр өсөн ятаҡтан урын бирергә әҙер­беҙ. Шул уҡ ваҡытта сайт аша дистанцияла уҡытыу мөмкинлеге бар. Әгәр инде ярҙамға саҡырһалар, үҙебеҙҙең иҫәпкә курстар үткәрәсәкбеҙ.