Башҡортостандың төньяҡтағы, Татарстан менән сиктәш райондарында иген сәсеүгә һәм мал тотоуға ерҙәрҙең һаҙлыҡлы булыуы ҡамасаулай. Шуға ла, теләгенә ҡарап, колхозсыларҙы көньяҡ-көнсығыш райондарына күсереү бурысы ҡуйыла. Унда әлегә файҙаланылмай ятҡан сиҙәм ерҙәр күп була, ә эшкәртергә ҡул көсө етмәй.
Үрге Маншыр һәм Бүләк ауылдарынан күп кенә кеше күсеп барыу теләген белдерә. 1941 йылдың башында Илеш районынан яйлап ҡына айырым-айырым ғаиләләр Баймаҡ районына тартыла башлай. Һаҡмар йылғаһы буйында колхоз төҙөп, күптән һөрөлмәй ятҡан сиҙәм ерҙәрҙе файҙаланыу күҙ уңында тотола. Ҡайһы берҙәре атта, бәғзеләр поезд менән юлға сыға.
Иң беренселәрҙән булып райондан ике-өс балалы, тырыш, эшкә ынтылып торған бер төркөм колхозсы күсенә. Ҡалғандары 1941 йылдың май һәм июнь айҙарында ҡуҙғала. Күп тә үтмәй, Бөйөк Ватан һуғышы башлана, ошо арҡала байтағы юлда бик интегеп, ауыр хәлгә ҡалып, Үрге Маншырға ҡайтып китергә мәжбүр була. Икенселәре Баймаҡ хәрби комиссариаты аша һуғышҡа алына, ә ғаиләләре Илешкә кире борола. Баймаҡта йәшәргә ҡалғандар ҙа була. Бына, шулай итеп, яҙмыш ҡушыуы буйынса илештәргә урындағы халыҡтың ғөрөф-ғәҙәтен, телен өйрәнергә тура килә. Үҙ төбәктәренә хас йолаларын дауам итеү менән бер рәттән, бындағы тәрбиә ҡанундарын да ҡанына һеңдерә улар. Баймаҡ менән Илеш халҡы, берҙәй ауырлыҡтар кисереп, һуғыш йонсотҡан ауыл хужалығын аяҡҡа баҫтыра. Уҙған быуаттың 60 – 70-се йылдарында төбәктә игенселек ҙур үҫеш ала.
Ҡоролоҡ булған йылдарҙа малсылыҡ тармағын алып барыу бик ауырға төшә. Тәбиғәт көйһөҙлөгөнә ҡаршы көрәштә илештәр – Баймаҡ, баймаҡтар Илеш халҡы менән дуҫтарса, туғандарса эш башҡара, бер-береһенә гел ярҙам итә. Улар араһында килешеү төҙөлә, йыл да һабантуйға тура килтереп, дуҫтарса осрашыуҙар ойошторола.
Ошо һоҡланғыс дуҫлыҡтың тарихын тулыраҡ күҙаллау маҡсатында тыуған яҡты өйрәнеү музейының ғилми хеҙмәткәре Рөстәм Мәғрүф улы Камаловҡа бер нисә һорау менән мөрәжәғәт иттем.
– Илеш-Баймаҡ хеҙмәттәшлегенә — 50 йыл. Кемдең башланғысы менән һуҙылған был дуҫлыҡ ептәре?
– Ваҡиға 1964 йыл менән бәйле. Тап ошо йылда КПСС-тың Илеш район комитетының беренсе секретары Тәлғәт Рахманов Баймаҡ райкомының беренсе секретары Вилким Мәҡсүтовҡа ауыл хужалығы буйынса социалистик ярыш ойошторорға тәҡдим иткән. Ошо ярыш дуҫлыҡҡа әүерелә һәм бөгөнгәсә дауам итә.
– Ысын дуҫлыҡ ауыр саҡтарҙа һынала бит...
– Хәтеремдә, 1974 йылда ергә бер тамсы ла ямғыр төшмәне. Баймаҡтар хәлде дөрөҫ баһаланы – илештәргә тос ярҙам күрһәтте. Башҡа йылдарҙа беҙҙекеләр үҙ автомашиналары, комбайндары менән бер нисә тапҡыр Баймаҡҡа ярҙамға барҙы. Әйткәндәй, Бөйөк Ватан һуғышы алдынан Үрге Маншыр ауылынан егерменән ашыу ғаилә Баймаҡ районына сиҙәм ерҙәрҙе үҙләштерергә юлланған булһа, шуларҙың нәҫелдәре бөгөн Баймаҡты үҙ итеп йәшәп ята. Күптән инде туғанлашып бөткәндәр.
– Берҙәмлек рухы эштә генә күренәме?
– Кеше икмәк менән генә туҡ булмай, тиҙәр, рухи аҙыҡ та кәрәк бит әҙәм балаһына. Йыл һайын бер-береһенең һабантуйҙарында ҡатнашалар, ҡунаҡ булышалар, мәҙәни-спорт сараларын бергәләп ойошторалар. Төрлө белгестәрҙең эш тәжрибәһен уртаҡлашыу өсөн делегациялар ебәреп аралашыу күптән йолаға әйләнде. Йылдар үтһә лә, ата-бабаларыбыҙ нигеҙ һалған дуҫлыҡҡа ара йыраҡлығы ҡамасауламай, ул, киреһенсә, нығый ғына бара.




Район хакимиәте башлығы Илдар МОСТАФИН:
– Илеш-Баймаҡ дуҫлығына 50 йыл тулыуға бәйле, 2014 йыл районыбыҙ һәм уның халҡы өсөн айырыуса иҫтәлекле. Тотош дәүер эсендә сәйәсәттә, иҡтисадта, мәҙәниәттә, мәғарифта, ауыл хужалығында төрлө үҙгәрештәр булды, шуға ҡарамаҫтан, райондар дуҫлыҡҡа тоғро ҡалды. Был рухи кимәлебеҙҙең юғары, тамырҙарыбыҙҙың ныҡлы булыуын күрһәтә.
Ике район да республикала төрлө йәһәттән алдынғылар сафында бара, аралағы ярты быуатлыҡ дуҫлығыбыҙ күптәр өсөн өлгө булып тора. Был хаҡта шиғырҙар, йырҙар ижад ителгән. “Илеш–Баймаҡ” тигән китап та бар хатта.
Беҙ баймаҡтарҙың тормошо, эше менән даими танышып барабыҙ, уңыштарын күреп һөйөнәбеҙ, үҙебеҙҙең ҡаҙаныштарҙы ла күрһәтеп, уларҙы уртаҡлашабыҙ. 7-8 июндә үткән район, ауыл һабантуйҙарында Баймаҡ ҡунаҡтарын шатланып ҡабул иттек, кисә улар беҙғә, Илеш вәкилдәренә, шундай уҡ ихласлыҡ күрһәтте. Һөйләшер һүҙҙәребеҙ, башҡарыр эштәребеҙ күп беҙҙең.
Дуҫлыҡ байрамы үҙ-ара хеҙмәттәшлекте нығытыу йәһәтенән тағы бер етди аҙым булыр, киләсәктә лә яҡшы традицияларыбыҙ һаҡланыр, мөнәсәбәттәребеҙ тағы яҡынайыр, тип ышанам. Йыл барышында Илеш һәм Баймаҡ райондарының үҙешмәкәр сәнғәт оҫталары ҡатнашлығында Өфөлә күркәм концерт ойоштороласаҡ. Беҙ, илештәр, дуҫлыҡтың ҡәҙерен, әһәмиәтен баһалайбыҙ, аңлайбыҙ, шуға күрә уның артабан да һаҡланыуына, үҫеүенә һәр яҡлап булышлыҡ итәсәкбеҙ.


ҺҮРӘТТӘРҘӘ: төрлө йылдарҙағы байрам сараларынан күренештәр.