Гәзиттәрҙең барыһы ла үҙ дәүләтенең мәнфәғәттәрен алға һөрә, уға хеҙмәт итә. Ә инде йөкмәткеһе, уҡымлылығы урындағы халыҡтың әүҙемлегенә бәйле. Тимәк, матбуғат баҫмаһы — мөхәрририәттеке генә түгел, ә тотош халыҡтыҡы. Үҙ заманында В.В. Ленин: "Гәзит — халыҡтың трибунаһы", — тип юҡҡа ғына әйтмәгән.
Матбуғат баҫмаһын "тарихи йылъяҙма алып барыусы" тип тә атап булыр ине. Донъялағы һәр яңылыҡ тиерлек сағылыш таба унда, өҫтәүенә гәзит был ваҡиғаларҙың эсендә ҡайнап йәшәй, ыңғай үҙгәрештәргә үҙ өлөшөн индерә. Мәғлүм булыуынса, Октябрь революцияһы осоронда баҫмаларҙың әһәмиәте баһалап бөткөһөҙ булған, Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында ла һалдаттар гәзитһеҙ тормаған. Икенсеһендә "Красная звезда" фронттағы һәр яугиргә ҙур рухи ярҙам күрһәткән, уның иң көслө хәбәрселәре Борис Полевой һәм Константин Симоновтың исеме киң таралған. Еңеүгә әйҙәү, айырым һалдаттарҙың батырлығын өлгө итеп күрһәтеү һәм башҡа изге маҡсатта сығарылған гәзитте ҡулдан ҡулға йөрөтөп уҡығандар.
Беҙҙең республикала төҙөлгән 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһында ла тәүге көндәрҙән үк туған телебеҙҙә "Ҡыҙыл атлылар" исемле гәзит сыға башлаған. Уның орандары — "Немец оккупанттарына — үлем!" һәм "Үҙең уҡығас, иптәшеңә бир!" Мөхәррире итеп яҙыусы Али Карнай тәғәйенләнгән. М.М. Шайморатовтың талабы буйынса фронт гәзитендә эшләгән хәбәрселәр һалдаттарҙың ауыр фронт шарттарында күрһәткән ҡыйыулығын матур тел менән асыҡ, дөрөҫ итеп яҡтырта белергә тейеш булған, сөнки һәр батырлыҡтың яугирҙәрҙе рухландырыуы мөһим.
Был баҫманың ҡайһы бер һандары әле дивизияның музейында һаҡлана.
Тимәк, һәр дәүер, осор үҙенең матбуғат баҫмаһы менән көслө. Бөгөн дә республикабыҙҙың гәзит һәм журналдары тормошобоҙҙа лайыҡлы урын биләй. Мәҡәләмдә баҫмаларҙың төрлө мәсьәләне хәл итеүгә индергән өлөшө хаҡында төплөрәк бәйән итмәксемен.
Был ваҡиға 1957 йылда булды. Силәбе өлкәһендә уҡытып йөрөй инем. Заманы шундай: китапханаларҙа ла, мәктәптәрҙә лә башҡорт телендә әҙәби китаптар юҡ. Шулай ҙа "Совет Башҡортостаны"нда баҫылып сыҡҡан "Силәбе өлкәһендә башҡорт китаптары ни эшләп юҡ?" тигән мәҡәләм тәьҫирһеҙ ҡалманы: Ҡоншаҡ районына китаптар ебәрҙеләр. 1997 йылда Салауат Юлаев һәйкәле эргәһен эт ояһына әйләндереүҙәре тураһында "Йәшлек" гәзитенә "Беҙ кемгә әйләндек?" тигән бәләкәй генә мәҡәлә яҙғайным. Унан һуң "Башҡортостан"да Рәшит Солтангәрәев "Беҙ элек унда бейей торғайныҡ" тип исемләнгән күләмле яҙмаһын баҫтырҙы. Һөҙөмтәһе барыбыҙға ла билдәле: һәйкәл эргәһен гөл баҡсаһына әйләндерҙеләр.
2006 йыл. Мәләүез ҡалаһынан килгән һеңлем менән “Башҡортса дини календарь" эҙләйбеҙ. Бер ерҙә лә юҡ. Нәшриәткә килдек. Ниңә "Башҡортса дини календарь" юҡ?" тигән һорауыбыҙға бер хеҙмәткәр: "Барын алығыҙ, юғын һорап йөрөмәгеҙ!" – тип яуапланы. Ваҡиға тыуҙырған хис-тойғом "Башҡортостан"да баҫылған "Өфө буйлап — китап эҙләп" тигән мәҡәләмдә сағылыш тапты. Һөҙөмтәлә хәҙер бына нисә йыл инде "Дини календарь" Яңы йылға тиклем донъя күрә, уны һәр башҡорт үҙ телендә уҡып ҡыуана.
2007 йыл. Мәләүез ҡалаһында тыштан ялтырап торған, ә эсендә эт бәйләһәң торғоһоҙ, емерек, бысраҡ өйҙәр барлығына шаһит булдым. Ошо хаҡтағы мәҡәләмдән һуң эш яйға һалынды, халыҡ рәхмәт әйтте. Ғөмүмән, яҙа китһәң, бындай осраҡтар байтаҡ.
Хәҙер гәзиттәрҙә яҡшы ойошма-предприятиеның эше, уларҙың етәкселәре тураһында күп яҙыла. Колхоз-совхоз тарҡалғас, өлгө булырлыҡ фермерҙар үҫеп сыҡты, уларҙы маҡтап телгә алыу ҙа башҡаларға ыңғай өлгө күрһәтә. Былтыр "Башҡортостан" гәзитенең барлыҡ республиканың һөнәрмәндәре менән таныштырыуы ифрат отошло, ҡыуаныслы булды. Был эштәрҙең береһе лә ерле юҡтан башҡарылмай, ә бер-берең менән тәжрибә уртаҡлашып, яңы тормош шарттарына яраҡлашып йәшәргә өйрәтә.
Ысынлап та, гәзит — халыҡ трибунаһы. Унда төрлө кешенең шатлығы, уңыш-ҡаҙанышы урын ала, тормоштағы етешһеҙлектәр ҙә сағылыш тапмай ҡалмай. Яҙмалар буйынса теге йәки был хәлдең ыңғай яҡҡа үҙгәреүе айырыуса һөйөнөслө, был баҫманың ҡеүәтен күрһәтә, әһәмиәтен арттыра.
Бына шунда инде гәзиттең тылсымлы көсө. Һәр уҡыусының уның тормошонда әүҙем ҡатнашыуы зарур. Һәр баҫма — халыҡтыҡы, шуның өсөн дә бит уны "халыҡсан" тип атайбыҙ. Ошо бәйләнеш өҙөлмәһен, ауыр саҡтарҙа бер-беребеҙҙе күтәреп, аңлап, хәстәрләп йәшәһәк ине, хөрмәтле йәмәғәт.