Рәсәй тарихын да шулай бутарға тырышалар. Барлыҡ уҡыған китаптарға күҙәтеү яһарға йыйынмайым. Миќал өсөн Вадим Макаренконың "Ключи к дешифровке истории древней Европы и Азии" тигән китабын алам. Әќәрҙә күпме хата, күпме дөрөќлөк барын әйтеүе ҡыйын. Тик яҙыусының "Ваҡыт бара, әгәр ҙә Рәсәйҙең ысын тарихы халыҡҡа барып етмәһә, 400 йыл буйы килгән ялған мәғлүмәт урыќ халҡын юҡҡа сығарасаҡ — ул инде бөтөнләй башҡа халыҡ буласаҡ", тигән һүҙҙәренә ҡолаҡ һалмай булмай, сөнки ысын тарихты белгәндә генә алдағы тормошта хаталарҙы ҡабатламаќҡа мөмкин.
Боронғо заман тураһында һөйләүе, билдәле, ауыр. Сағыштырмаса яңы тарихты ла боҙалар әле! Мәќәлән, ХХ быуаттың аќтын-өќкә килтерәләр. Кемгә нисек оҡшай — шулай һөйләй. Улар араһында иң уќалы — Англияның бик популяр булған премьер-министры Уинстон Черчиллдең ике йыл элек донъя күргән мемуарҙары. В.И. Ленинды ла ғәҙел сәйәсәт алып барырға өйрәткән, икенсе Бөтә донъя һуғышында ла ул еңгән икән. Үҙе лә шулай яҙған, фекерҙәш-яҙыусылары ла быны иќбатлай. 20 миллиондан ашыу кешеһен юғалтҡан СССР, уның юлбашсыларының әһәмиәте бөтөнләй юғалып ҡалған.
Советтар Союзында тыуып үќкән, хәҙер сит илдәрҙә, хатта Белоруссияла йәшәп ижад итеүсе яҙыусыларҙың әќәрҙәрендә лә һуғыш темаһы Черчилль теленән йыраҡ китмәгән.
ХIХ—ХХ быуаттарҙа йәшәгән, тарихыбыҙҙа яҡты эҙ ҡалдырған ғалимдарыбыҙ, яҙыусыларыбыҙ тураһында ғәйбәт кимәлендәге китаптар осрай. Шундайҙарҙан Александр Казакевичтың "Звезды, как люди" тигән китабы беҙҙең илдә күп тираж менән баќылып сыҡты. Унда М. Горький, А. Блок, Ф. Достоевский, В. Маяковский, Д. Менделеев һәм башҡа бөйөк шәхестәр тураһында күпме бысраҡ бирелгән. Яҙыусыға ышанһаң, улар шапшаҡ, убыр кеүек ашаусы, әхлаҡ яғынан аҡһаҡ. Күп шәхестәрҙең түшәктәге тормошон да яҙып үткән. Ҡайҙан күргән дә ҡайҙан белгән? Бер кем был хаҡта яҙыусынан төпсөнмәгән, юғары сифатлы ҡағыҙҙа баќҡан да сығарғандар! Маҡтағандар авторҙы. Ғәйбәт яратыусылар табылыр, тип ышанғандар. Был күренеш билдәле шәхестәрҙе мыќҡыл итеү генә түгел, тарихыбыҙҙы түбән дәрәжәгә төшөрөү тигән һүҙ.
Үҙенең иленең тарихын ихтирам итмәгән кеше Ватанын да йәненә яҡын алмай ул. Ундай миќалдар бар. Ике йыл элек Рәсәй үҙәк телевидениеһының I каналында Советтар Союзы осоронан уҡ бик популяр булған бер композиторҙың юбилей кисәһен күрһәттеләр. Фамилияһын әйтеп тормайым, тапшырыуҙы миллиондар ҡараны — күргәндәрҙер. Мин Совет кешеһе булып тәрбиәләндем, шулай булып ҡалам да. Бөтә милләттәр бер тигеҙ тип иќәпләргә өйрәттеләр мине. Шуға күрәме әлеге кисәлә, ниңәлер, урыќ йәки татар, башҡорт фамилиялы композиторҙарҙың күренмәгәненә иғтибар иттем. Быға баќым яһарға теләмәйем, бәлки, күрмәгәнмендер... Ә бына һөйләгән һүҙҙәренә, тотош тәртибенә ныҡ аптыраным. Улар юбиляр тураһында, ғөмүмән, юбилейҙар һәм башҡа байрамдар тураһында һөйләне. Тоталитар режим осоронда ижадты, тормошто шул байрамдар менән биҙәргә тырышҡандар икән. "Юбилейҙар, ил байрамдары, шулай уҡ берәр Политбюро вәкиле вафат булһа, беҙгә ҙур шатлыҡ ине", — тиҙәр. Бөтә зал, шул һүҙҙәргә шарҡылдап көлөп, дәррәү ҡул сапты.
Ниндәй генә кеше үлһә лә, уны шатлыҡҡа һанау матур күренеш түгел. Политбюро вәкилдәре лә — әҙәм балаһы. Яҡшымы-түгелме — беҙҙең етәкселәр. Торғонлоҡ йылдары тип илде, уның тарихын нисек кенә бысратырға тырышмаһындар, һуғышта еңеп сыҡҡан, Йыһанды үҙләштергән, фәнде алға ебәргән дәүләт әле ул.
Шул уҡ кисәлә юбиляр: "СССР гимны уйнағанда бер ҡасан да аяғүрә баќманым, ботинкаларҙың бауын төҙәткән булып, аќҡа эйелә инем", — тип маҡтана. Барыһы ла уға һоҡланып, берҙәм ҡул саба. Ниндәй илдең гимнын баќып тыңлай икән композитор?..
Рәсәйҙең үҙәк гәзиттәрендә илебеҙҙең үткәнен хурлап яҙған авторҙар күбәйҙе. Ярай ҙа ул, мәќәлән, берәй фронтовик һуғыш тураһында үҙенең фекерен әйтһә, йә иһә илдең үќешен үҙ күҙе менән күргән, күп хеҙмәт һалған ветеран иҡтисадтағы етешһеҙлектәрҙе тәнҡитләһә. Юҡ бит. Ул осорҙа йәшәмәгән, хатта тыумаған балалар күрмәгән, белмәгән хәлдәргә баһа бирергә, кемделер ғәйепләргә тырыша. 1958 йылда донъяға килгән йәш политолог 1953 йылда мәрхүм булған И. Сталиндың эшмәкәрлегендәге кәмселектәрҙе табып, мәҡәләләр яҙып ята.
Шундай әҙәмдәр тарихты боҙоп күрһәтә, дөрөќлөк өќтөнә сүп-сар өйә, йәш быуындың зиһенен ағыулай. Тарихты онотоуҙың — хата, ә тарихты боҙоуҙың енәйәт икәнлеген аңлайҙармы?..