"Нуриманда ниндәй һарыҡ булһын инде? Райондың төп байлығы урман бит!" Беҙҙең башта ла шундай икеле-микеле уйҙар тыуҙы. Ә унан алда мәрәкә хәлгә тарый яҙҙыҡ. Тирәклегә алып баралар, тип әйткәстәре, картанан ундай ауылды таба алмай яфаландыҡ. Өйәңкеле тигәне бар ҙа... Икеһе лә ағас менән бәйле булғас, әллә дөрөҫ ишетмәгәнбеҙме? Баҡтиһәң, заманында "киләсәге юҡ" тип бөтөрөлгән ошо ауыл бөгөн икенсе һулышын кисерә. Былтыр рәсми рәүештә тергеҙелгән.
Шулай итеп, беҙ – Тирәклелә. Урман өҫкә ауып тигәндәй торған ерҙә урын алған "Йосопов" крәҫтиән (фермер) хужалығының һарайҙары, йылға ла йыраҡ түгел, көтөүлек өсөн майҙан иркен, ҡыҫҡаһы, биләмәнең ваҡ мал үрсетеү өсөн уңайлы икәнен тәү күреүҙән үк тойомларға мөмкин.
Алдынғы ҡарашлы бүтән егеттәр шикелле, фермер Рафаэль Йосопов та табышлы эшенә етерлек аҡса туплағандан һуң ғына тотонған. Ике йылдан һуң крәҫтиән (фермер) хужалығы етәксеһе булараҡ ғаилә һөтсөлөк фермаларын үҫтереү программаһында ҡатнашырға теләк белдергән һәм маҡсатына өлгәшкән. Тәүге ваҡытта ялан кәртәһендә романов тоҡомло 268 баш һарыҡ күренһә, ҡыҫҡа ғына арауыҡта уларҙы ике мең ярымға еткергән. Әлеге һарыҡтарҙың Уралдың үҙенсәлекле климатына тиҙ яраҡлашыуы, ҡаты һыуыҡтарға сыҙамлылығы, халыҡса әйткәндә, әрһеҙ булыуы иғтибар үҙәгенә алынды. Хатта ҡоролоҡло 2010 йылда ла бирешмәгәндәр. Башҡортостанда нисә төрлө үлән үҫһә, һәммәһен дә яратып ашауы ла романов тоҡомло һарыҡтың талымһыҙлығын дәлилләй. Тиҙ үҫәләр һәм һимерәләр, бер юлы биште бәрәсләйҙәр – ғәжәп бит!
– Романов тоҡомло һарыҡтың йөнөн бүтәндеке менән сағыштырыу мөмкин түгел, – тип һөйләй "Йосопов" крәҫтиән (фермер) хужалығы етәксеһе Рафаэль Йосопов. – Унан тегелгән кейем йылы ғына түгел, еңел дә. Тиккә генә һарыҡ тунын һары алтынға тиңләмәйҙәр. Йылына өс тапҡыр – мартта, июндә һәм сентябрҙә – ҡырҡырға кәрәк.
Башҡортостан ауыл хужалығы министрының беренсе урынбаҫары Азат Йыһаншиндың һүҙҙәренә ҡарағанда, уҙған быуаттың 90-сы йылдарында республикабыҙҙа йәмғеһе 1 миллион 200 мең самаһы һарыҡ иҫәпләнгән! Баймаҡ, Хәйбулла, Учалы, Әбйәлил һәм Ейәнсура райондары был тәңгәлдә дан ҡаҙанған. Хәҙер иһә, ауыл хужалығы предприятиеларының бөтәһен бергә ҡушһаң да, уларҙың һаны көскә 18 меңгә тула, крәҫтиән (фермер) хужалыҡтарында – 86 мең, шәхси ихаталарҙа иһә 713 мең һарыҡ бар. Теләк көслө булғанда һәм мәсьәләгә яҡыныраҡ килгәндә, үҫешкә өлгәшергә мөмкин, тармаҡтың киләсәге өмөтлө.
Һарыҡ үрсетеүселәр өсөн дәүләт тарафынан төрлө дәртләндереү саралары ҡаралған. Субсидия биреү, йөн ҡырҡыу машинаһын, һөт һауыу аппараты кеүек эш ҡоралдарын арзаныраҡ хаҡҡа һатыу, эште яңы башлаусыларға гранттар бүлеү һәм башҡа ярҙам – шуға асыҡ миҫал.
Әйткәндәй, бынан бер нисә йыл элек ислам республикалары вәкилдәре Башҡортостанға сәфәр ҡылғанда Ҡорбан байрамына беҙҙән һарыҡты күпләп һатып алырға теләктәре барлығын белдергәйне.
Беҙҙе бөгөн ҡышҡы һалҡындан аяҡтарыбыҙҙағы уңайлы ойоҡбаш һәм быйма, өҫтөбөҙҙәге ҡалын тун, ҡулдарыбыҙҙағы йылы бейәләй һәм бирсәткә, башыбыҙҙағы күркәм кәпәс һаҡлай. Барыһы ла – һарыҡ йөнөнән. Кем һарыҡ итенән әҙерләнгән аш-һыуҙы яратмай? Шул уҡ һөтөнән бешелгән сыр ашап туйғыһыҙ. Ғалимдар иҫбатлауынса, бигерәк тә ошо малдың һөйәгенән яһалған һабын файҙалы.

Азамат Носратуллин, Нуриман районы хакимиәте башлығы:
– Һарыҡсылыҡты нәҡ беҙҙең яҡтарҙа үрсетеүҙең өҫтөнлөктәре бихисап. Беренсенән, ҡалаға яҡын булыуыбыҙ продукцияны һатыуҙа еңеллек килтерә. Икенсенән, ҡайһы ғына урынды алма, һарыҡ аҫрау өсөн шарттар уңайлы.

Дәмин ЮЛАНОВ, Ейәнсура районының "Маяҡ" муниципаль унитар ауыл хужалығы предприятиеһы директоры:
– Былтыр Волгоградтан 1 мең 811 һарыҡ алып ҡайттыҡ. Маҡсат – ит һәм йөн етештереүҙә махсуслашыу. Бизнес-план буйынса ун йылдан һарыҡтарҙың һанын 20 меңгә еткерергә уйлайбыҙ. Хоҙайбәндә ауылында төпләнеүебеҙ юҡҡа түгел: көтөүлек иркен, бейек булмаған тауҙар эргәлә, һыу яҡын. Ошо ауылдың бер нисә кешеһенә эш табылды.